به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، طی هفتههای اخیر، تحرکات چشمگیری در مسیر روابط جمهوری آذربایجان و کشورهای اروپایی مشاهده میشود و سفر رسمی نخستوزیر جمهوری چک به باکو نیز منطقاً در همین راستا ارزیابی می شود. امروز، 27 آوریل، مراسم استقبال رسمی از «آندری بابیش»، نخستوزیر جمهوری چک در شهر قبله برگزار شد.
همانگونه که خود آندری بابیش در شبکه اجتماعی ایکس نوشت، جمهوری آذربایجان به نخستین مقصد سفرهای خارجی وی در خارج از مرزهای اتحادیه اروپا تبدیل شده و این کلمات بسیار نمادین هستند.
کاملاً روشن است که سفر نخستوزیر چک صرفاً یک ژست دیپلماتیک ناشی از پروتکلهای رسمی نیست، بلکه سیگنالی از علاقه فزاینده پراگ به جمهوری آذربایجان و منطقه قفقاز جنوبی بهعنوان یک فضای اقتصادی و لجستیکی آیندهدار محسوب میشود.
در این میان یک نکته مهم خودنمایی میکند: هیئت بلندپایهای متشکل از «کارل هاولیچک»، معاون اول نخستوزیر و نمایندگان بخش تجاری، وی را در این سفر همراهی میکنند. چنین ترکیب هیئتی، بر محوریت کلیدی اقتصاد در این سفر تأکید دارد.
پایان تعاملات راکد؛ اقتصاد در کانون روابط باکو و پراگ
در اصول، روابط باکو و پراگ را میتوان روابطی باثبات و فاقد بحرانهای عمیق توصیف کرد: از اوایل دهه 1990، دو طرف بهطور مستمر همکاریهای خود را در حوزههای انرژی، تجارت، بشردوستانه و آموزشی توسعه دادهاند. با این حال، با وجود تمام این ثبات، روابط دو کشور برای مدت طولانی ماهیتی بیشتر اینرسیوار و راکد داشت، چرا که هیچ پروژه کلانی که بتواند سطح تعاملات را بهطور کیفی تغییر دهد، وجود نداشت؛ هرچند که پتانسیلهای اقتصادی و ژئوپلیتیکی میان دو کشور قابلتوجه بود.
بهعنوان نمونه، حجم مبادلات تجاری دوجانبه میان جمهوری آذربایجان و جمهوری چک در بازه زمانی ژانویه تا نوامبر سال 2025 میلادی، بالغ بر 807 میلیون و 571 هزار دلار بوده است. پایه و اساس این تجارت را صادرات طلای سیاه تشکیل میدهد: جمهوری آذربایجان با در اختیار گرفتن 42 درصد از بازار چک، به بزرگترین تأمینکننده نفت این کشور تبدیل شده است. در شرایط بیثباتی بازارهای جهانی و بحرانهای ژئوپلیتیک، اهمیت این عامل روزبهروز افزایش مییابد.
پیکربندی جدید انرژی اروپا و نقش ترانزیتی قفقاز
مؤلفه گازی نیز در این روابط از اهمیت کمتری برخوردار نیست. پس از آغاز صادرات گاز جمهوری آذربایجان به کشورهای اروپای مرکزی از جمله اتریش و آلمان، پیکربندی جدیدی از انرژی در قاره سبز در حال شکلگیری است. با این منطق، چک بهخوبی میتواند حلقه بعدی در زنجیره واردکنندگان گاز از دریای خزر باشد.
از منظر فنی و زیرساختی، چنین چشماندازی کاملاً واقعبینانه به نظر میرسد: «کریدور گازی جنوب» در حال حاضر فعال است، ایتالیا بهعنوان هاب اصلی دریافتکننده عمل میکند و بهنوبه خود، موقعیت جغرافیایی اتریش اجازه میدهد تا از این کشور بهعنوان یک حلقه ترانزیتی برای انتقال محمولههای انرژی به چک استفاده شود. بنابراین، موضوع مذاکرات صرفاً بر سر یک پروژه دوجانبه نیست، بلکه بحث ادغام پراگ در یک معماری گسترده انرژی مطرح است که در آن باکو نقش فزایندهای ایفا میکند.
مقامات چک بهخوبی درک میکنند که جمهوری آذربایجانِ نوین، نهتنها بزرگترین اقتصاد قفقاز جنوبی است، بلکه یکی از گرههای کلیدی حملونقل و لجستیک در اوراسیا به شمار میرود. طی دو دهه گذشته، این کشور مجموعهای از پروژههای زیرساختی در مقیاس جهانی مانند خط لوله نفتی باکو-تفلیس-جیحان، کریدور گازی جنوب و خط آهن باکو-تفلیس-قارص را عملیاتی کرده است که عملاً جغرافیای اقتصادی منطقه را تغییر داده و اروپا را به آسیای مرکزی و خاورمیانه متصل کردهاند. در این چارچوب، توجه و علاقه کشورهای اروپایی از جمله جمهوری چک به باکو، کاملاً هدفمند به نظر میرسد.
دیپلماسی عملگرایانه؛ از پیمان نظامی تا شبکهسازی استراتژیک
در تصویر کلی مناسبات محور باکو-پراگ، امضای «برنامه همکاریهای نظامی برای سال 2026» میان دو کشور که در آستانه سفر آندری بابیش صورت گرفت، بُعد و عمق امنیتی جدیدی به این روابط بخشیده است.
سفر نخستوزیر چک در شرایطی انجام میگیرد که سلسله تماسهای دیپلماتیک مهم دیگری نیز میان باکو و شرکای اروپاییاش برقرار شده است. بهویژه، روز شنبه ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین در یک سفر کاری وارد جمهوری آذربایجان شد. علاوه بر این، هفته گذشته نیز «ادگارس رینکویکس»، رئیسجمهور لتونی و پیش از وی، «اینگا روگینینه»، نخستوزیر لیتوانی از پایتخت جمهوری آذربایجان بازدید کردند.
هر یک از این سفرها با امضای بستههای توافقنامهای همراه بود که طیف وسیعی از مسائل؛ از امنیت گرفته تا کشاورزی و لجستیک را در بر میگرفت. مجموع این تحرکات، یک روند پایدار را شکل میدهد: جمهوری آذربایجان بهطور مستمر در حال گسترش تعاملات خود با کشورهای اروپایی، از جمله کشورهای عضو اتحادیه اروپا و ائتلاف نظامی ناتو است.
در مجموع، سیاست خارجی امروز جمهوری آذربایجان نشاندهنده یک سیستم پیچیده اما حسابشده از روابط دوجانبه است. باکو بهجای ادغام صِرف در ساختارهای فراملی، بر ایجاد یک شبکه انعطافپذیر از مشارکتها تمرکز کرده و حداکثر بهرهبرداری را از موقعیت جغرافیایی و پتانسیل اقتصادی خود میبرد.
در این زمینه، جمهوری چک بهعنوان یکی از اعضای کلیدی اتحادیه اروپا و ناتو، به عنصر مهمی در مسیر اروپایی دیپلماسی جمهوری آذربایجان تبدیل میشود. بر اساس آنچه گفته شد، سفر آندری بابیش به جمهوری آذربایجان را میتوان بهعنوان «پنجرهای از فرصتها» برای گذار از یک ثبات راکد به پویایی فعال، و حرکت از بیانیههای صرف به سوی پروژههای ملموس و سودآور در نظر گرفت؛ هدفی که هر دو طرف تمام منابع لازم برای تحقق آن را در اختیار دارند.
در چشماندازی وسیعتر، میتوان اذعان کرد که جمهوری آذربایجان صرفاً در پی تقویت روابط با اروپا نیست، بلکه در حال شکل دادن به مدل جدیدی از تعاملات بینالمللی است که در آن عملگرایی، انعطافپذیری و محاسبات استراتژیک نقش کلیدی ایفا میکنند. سفر نخستوزیر جمهوری چک نیز به عنصری مهم در این ساختار نوظهور ژئوپلیتیکی تبدیل شده است.
انتهای پیام/