به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در محافل سیاسی و رسانهای و در اندیشکدههای ترکیه، روابط این کشور با جهانِ غرب یک بار دیگر مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. چرا که زمزمه احتمال خروج آمریکا از ناتو، سناریوهای احتمالی درباره انحلال قدیمیترین پیمان نظامی غرب و چشم اندازی برای معماری نوین دفاعی و امنیتی اروپا، مقامات دولت ترکیه را نیز در شرایط نوینی قرار میدهد.
شرایطی که از یک سو توام با ابهام، عدم قطعیت و بلاتکلیفی و از دیگر سو آمیخته با جبر و ناگزیری ترکیه از چند و چون انتخاب مسیر همراهی با غرب است.
در این معادله، آثاری از تحقیر و تبعیض نیز مشاهده میشود و برخی از سران اتحادیه اروپا، آشکارا از این موضوع صحبت میکنند که همراهی ترکیه با آنان به عنوان یک شریک دفاعی و امنیتی مورد اعتماد، محل تردید است.
از دیگر سو، همسویی رژیم صهیونیستی با یونان و قبرس ترکیه را نگران کرده و فرانسه نیز آشکارا به آتن پیام داده که اگر از جانب ترکیه با تهدید نظامی مواجه شوند، ارتش فرانسه به کمک آنها خواهد آمد.
این تصویر نشان میدهد که عضویت 77 ساله ترکیه در ناتو، الزاماً به معنی برخوداری از روابط دوستانه با غرب نیست.
مُراد یتکین از تحلیلگران مشهور ترکیه، ضمن اشاره به روزشمار تحولات سیاسی اخیر، به این موضوع پرداخته که حالا آنکارا عملاً در مثلث برمودای روابط اروپا و غرب، در شرایط پیچیدهای قرار گرفته است. بخشهایی از دیدگاه این تحلیلگر مشهور ترکیه را با هم مرور میکنیم:
ترکیه در میانه جنگ و موازنه
تحولات هفته گذشته نشان دهنده تلاش جدی برای برهم زدن تعادل ظریف «بیطرفی فعال» ترکیه است که سعی دارد در مثلث آمریکا -اتحادیه اروپا- ناتو و در پس زمینه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، موقعیت خود را حفظ کند.
حالا میتوان به وضوح دید که ورقها رو هستند و نیازی به پنهان کردن آنها نیست، زیرا خطرات برای هر دو طرف در حال افزایش است. ما در دورهای هستیم که تلاشها برای دور نگه داشتن ترکیه از بازی، به ویژه در داخل اتحادیه اروپا، در حال افزایش است.
مقامات آنکارا تصور میکنند که در این معادله، مهمترین دارایی ترکیه از نظر روابط بینالملل، عضویت در ناتو است. چرا که عضویت در ناتو همچنین شامل حفاظت دقیق از منافع ملی از یک سو و حفظ تعادل بین آمریکا و اروپا از سوی دیگر است.
با نگاهی کلی به رویدادها و دیدارهای هفته گذشته، میتوانیم چند نکته حیاتی را مشاهده کنیم که میتواند در یک تابلوی کلان، موقعیت و وضعیت ترکیه را به روشنی بیان کند:
مثلثی با اضلاع آمریکا، اتحادیه اروپا و ناتو
عصر روز 19 آوریل، اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، از افزایش نفوذ روسیه، ترکیه و چین در صورت عدم ایستادگی اروپا اظهار نگرانی کرد. اگرچه او بعداً با یک مانور سیاسی گفت: «منظورم این نبود»، اما در هر حال، تیر از کمان رها شده بود.
فون در لاین به روشنی نشان داد که از دید او دیگر سران اروپایی، ترکیه حتی در شرایطی که هنوز نامزد بلندمدت عضویت در اتحادیه اروپا است، به اندازه روسیه و چین به عنوان منبع تهدید شناسایی میشود و چنین چیزی به این معنی است که ترکیه، حتماً باید خارج از اتحادیه اروپا بماند.
در دیدار روز 21 آوریل بین مارک روته دبیرکل ناتو و رئیس جمهور ترکیه رجب طیب اردوغان، به تفصیل درباره اجلاس ناتو که قرار است در 7 و 8 ژوئیه در آنکارا برگزار شود، صحبت شد.
در این دیدار اردوغان و روته درباره معماری امنیتی نوین اروپایی نیز صحبت کردند و اردوغان نشان داد که برایش مهم است در اجلاس آنکارا، حتماً پذیرای دونالد ترامپ نیز باشد. در همین سفر، روته از دو مجتمع صنایع دفاعی مهم ترکیه یعنی از آسلسان و توساش بازدید کرد و پیشرفتهای ترکیه در این حوزه را به عنوان «انقلابی در صنایع دفاعی» قلمداد کرد.
روته برخلاف رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، ترکیه را شریک مهمی برای امنیت مشترک اروپا میداند.
از یونان و فرانسه تا قبرس و اتحادیه اروپا
تنها 1 روز بعد از اظهارات مثبت روته درباره اهمیت نقش ترکیه در معماری امنیتی اروپا، ایوت کوپر وزیر امور خارجه انگلیس و هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه، توافقنامهای برای همکاری استراتژیک در لندن امضا کردند.
این توافقنامه، همکاری امنیتی بازدارنده در منطقه ما را در چارچوب اتحاد ناتو، اما فراتر از آن، در سطح دوجانبه، در نظر میگیرد. یادمان باشد که حضور نظامی قابل توجه هر دو کشور در قبرس، قلب مدیترانه شرقی و همکاری آنها در تغییر رژیم در سوریه را نباید فراموش کرد.
در همان روز یعنی در 23 آوریل، اجلاس «غیررسمی» رهبران اتحادیه اروپا در قبرس جنوبی برگزار شد. در این نشست، پیام علیه «تهدید ترکیه» واضح بود. در 24 آوریل، نیکوس کریستودولیدس و امانوئل ماکرون رهبران قبرس و فرانسه، اعلام کردند که یونان یک واحد تانک به جزیره اعزام خواهد کرد و فرانسه نیز در کنار پایگاههای موشکی ایجاد شده توسط اسرائیل، نیروهایی را در قبرس جنوبی مستقر خواهد کرد.
در این نشست، پیام ماکرون برای کیریاکوس میتسوتاکیس نخست وزیر یونان مهم بود. او گفت: «اگر به شما حمله شود، ما با شما هستیم.» چه کسی به یونان حمله خواهد کرد؟ ایران؟ روسیه؟ خیر! ماکرون به وضوح درباره «تهدید ترکیه» صحبت میکرد و اطمینان داد که در صورت حمله ترکیه به یونان، فرانسه از این کشور اروپایی دفاع خواهد کرد.
نگرانی ترکیه از نفوذ اسرائیل
با نگاهی به دیدارهای دیپلماتیک اخیر در منطقه، میتوان به وضوح دید که یک بار دیگر پای نفوذ اسرائیل در میان است. یادمان باشد که امضای توافق همکاری که در 23 دسامبر 2025 میلادی بین اسرائیل، یونان و قبرس جنوبی، از منظر منافع ترکیه و نگرانیهای سیاسی ترکیه، اهمیت حیاتی دارد. ما باز هم شاهد تلاش مشترک اسرائیل و یونان برای حذف ترکیه از معادلات مدیترانه شرقی هستیم و استقرار موشکهای اسرائیلی سمت ترکیه در جزیره قبرس و جزایر اژه، موضوعی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. کما این که هاکان فیدان نیز در سخنرانی خود در مجمع دیپلماتیک آنتالیا، همراهی اسرائیل – قبرس و یونان را یک همکاری امنیتی علیه ترکیه دانست.
تابلوی بالا به ما میگوید: در شرایطی که ترامپ در تلاش است تا ناتو، به ویژه متحدان اروپایی خود را به جنگ اسرائیل با ایران بکشاند و تهدید به قطع حمایت میکند، ما با این واقعیتهای میدانی روبرو هستیم: 1. اتحادیه اروپا دچار اختلاف داخلی شده است. اگرچه نخبگان طرفدار اسرائیل مانند فون در لاین در اتحادیه اروپا فعال هستند، اما دولتهایی مانند اسپانیا، سوئد، ایرلند و در هفتههای اخیر ایتالیا، به رأیدهندگان خود گوش میدهند و حاضر نیستند پشت سر اسرائیل بایستند. 2. آلمان همزمان به دنبال همکاری نظامی با ترکیه است و در عین حال سعی میکند در حوزه سیاسی از ترکیه دور بماند! 3. فرانسه آشکارا تلاش میکند از این وضعیت بهرهبرداری کند. 4. تغییر موضع مجارستان به سمت موضع ضد اسرائیلی پس از انتخابات اخیر، همراه با تناقضات داخلی و خارجی در ناتو، نخبگان اتحادیه اروپا را به سمت همکاری با ترکیه سوق میدهد. 5.با وجود تمام این گزینهها، اتحادیه اروپا تمایل ندارد ترکیه همچنان در خارج از جنگهای منطقه باقی بماند و از این آشفتگی قویتر بیرون بیاید.
انتهای پیام/