به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نهصد و چهل و یکمین شب از شبهای بخارا با عنوان «شب غذاهای آیینی»، همزمان با رونمایی از پنجمین شماره فصلنامه فرهنگی و اجتماعی «تنور» با پروندهای درباره غذاهای آیینی، در سالن خلیج فارس فرهنگسرای نیاوران برگزار شد.
این رویداد فرهنگی با میزبانی علی دهباشی، مدیر مجله بخارا، و با حضور جمعی از پژوهشگران و اهالی فرهنگ از جمله مهندس محمد بهشتی، الناز نجفی، سام گیوراد و سپهر سرلک برگزار شد و در پایان نیز با اجرای موسیقی زنده توسط امیرحسین رئوفی و فرزان روزبهانی به پایان رسید.
تأخیر در رونمایی و امید به تداوم فعالیت فرهنگی
علی دهباشی در آغاز مراسم با اشاره به شرایط انتشار مجله «تنور» گفت این شماره در روزهای پایانی سال و همزمان با جنگ و مشکلات پخش و رونمایی منتشر شده بود و رونمایی آن به بعد از آتشبس و آرامش موکول شد. او تأکید کرد: «امیدواریم که تداوم پیدا کند تا ما در آرامش به کارهای فرهنگی و هنری و زندگیمان بپردازیم.»
آشپزی ایرانی؛ از ماده تا معنا
نخستین سخنران این نشست، محمد بهشتی، با نگاهی فرهنگی و تاریخی به مفهوم غذاهای آیینی، آشپزی ایرانی را نوعی «کیمیاگری فرهنگی» توصیف کرد؛ فرایندی که در آن مواد ساده به معنایی عمیق و ارزشمند تبدیل میشوند.
او با اشاره به طول تاریخ ایران و تجربههای فرهنگی آن گفت فرهنگ ایرانی همچون عطر، لطافت و پیچیدگی خاص خود را پیدا کرده است. به گفته او، در آشپزی ایرانی صرفاً سیر شدن هدف نیست، بلکه غذا به بستری برای مشارکت در معنا و آیین تبدیل میشود.
بهشتی با تأکید بر مفهوم «غذاهای آیینی» افزود این غذاها زیر سایه معنا قرار دارند و گاه حتی مصرف نمیشوند، بلکه نقش نمادین و آیینی دارند؛ مانند سمنوی سفره هفتسین که بیش از آنکه خوراک باشد، حامل معنا و آیین نوروز است. او در پایان تأکید کرد: «هیچ سفرهای بیآیین نیست و هیچ غذای ایرانی به دور از آیین نیست.»
آشپزی بهمثابه مقابله با تباهی زمان
در ادامه، الناز نجفی، نویسنده کتاب «نمکنامه»، آشپزی ایرانی را نوعی «همدستی با آفرینش» و راهی برای مقابله با گذر و تباهی زمان دانست.
او با اشاره به ریشه واژه «تقویم» از «قوام»، توضیح داد که انسان در طول تاریخ تلاش کرده با آیینها و روایتها، زمان را از حالت گذرا به امری معنادار تبدیل کند. نجفی گفت همانطور که در پخت مربا یا تهیه ترشی، ماده خام به چیزی ماندگار تبدیل میشود، در فرهنگ نیز زمان و تجربه انسانی از تباهی نجات پیدا کرده و قوام مییابد.
او آشپزخانه ایرانی را «میدان کارزار با تباهی» توصیف کرد و تأکید داشت که آشپزی نباید به یک عمل صرفاً روزمره تبدیل شود، بلکه بخشی از فرآیند آفرینش و معناست.
غذا، آیین و پیوند با تاریخ
سام گیوراد، سخنران بعدی این مراسم، با اشاره به آثار و پژوهشهای چهرههایی چون شاهرخ مسکوب، عبدالمجید ارفعی، جلال خالقی مطلق و اصغر دادبه، به پیوند عمیق میان آشپزی ایرانی و آیینهای تاریخی پرداخت.
او با اشاره به آیین قربانی و باورهای کهن درباره غذا، توضیح داد که غذا در فرهنگ ایرانی تنها یک نیاز زیستی نیست، بلکه حامل معنا، حافظه جمعی و ارتباط با نیاکان است. به گفته او، آشپزی بخشی از فرهنگ و نشانهای از پیشرفت شیوه زندگی انسان در طول تاریخ است.
گیوراد همچنین با اشاره به الواح تخت جمشید، از وجود حقوق مشخص برای کارگران در آن دوران سخن گفت و این موضوع را نشانهای از عمق فرهنگی و تمدنی ایران دانست.
تأکید بر حفظ هویت فرهنگی
در بخش پایانی این نشست، سپهر سرلک، سرآشپز و مدیرمسئول مجله «تنور»، ضمن خوشامدگویی به حاضران، بر اهمیت انجام فعالیتهای فرهنگی در شرایط دشوار کنونی تأکید کرد و آن را ضرورتی برای حفظ حافظه و هویت ایرانی دانست. او از همراهی دستاندرکاران انتشار این مجله نیز قدردانی کرد.
این نشست با محوریت «غذاهای آیینی» بار دیگر نشان داد که در فرهنگ ایرانی، آشپزی صرفاً یک مهارت روزمره نیست، بلکه بخشی از نظام معنایی، تاریخی و هویتی جامعه به شمار میرود.
انتهای پیام/