به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، در بخش نخست این مطلب، فضای حاکم بر روابط آنکارا – لندن مورد ارزیابی قرار گرفت. به این اشاره شد که در جریان سفر هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه و امضای توافق نامهای موسوم به «سند چارچوب مشارکت استراتژیک» با امضای ایوت کوپر، گامهای نوینی برای توسعه روابط برداشته شده است. آن هم در شرایطی که از یک سو، انگلیسِ خارج از اتحادیه به شکل تدریجی نفوذ خود را در اتحادیه اروپا از دست داده و از سوی آمریکا نیز به عنوان یک متفق ضروری و غیرقابل جایگزین شناخته نمیشود و در دیگر سو، ترکیه پس از چند دهه چانه زنی، هنوز هم عضو اتحادیه اروپا نشده و با آمریکا و ناتو نیز روابطی دارد که برای دولت اردوغان، اطمینان بخش و قابل اتکا نیست.
حالا سؤال اینجاست: آیا ترکیه میتواند در شرایط کنونی و در حالی که با بیمهری در اتحادیه اروپا و بلاتکلیفی و عدم قطعیتی در جبهه غرب و ناتو روبرو شده، از همراهی با انگلیس به شکل راهبردی سود ببرد؟
ذکر این سؤال از آن جهت اهمیت دارد که رایزنیهای 6 ماه اخیر هاکان فیدان وزیر امور خارجه، یاشار گولر وزیر دفاع و چاغتای کلیچ مشاور ارشد رئیس جمهور ترکیه برای شریک شدن با معماری نوین نهاد امنیتی و دفاعی اروپا به نتیجه روشنی نرسیده است.
سه دغدغه بزرگ ترکیه
هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه، در شرایطی به لندن رفت و با همتای انگلیسی خود سند توافق همه جانبه امضا کرد که سپهر دفاعی غرب، با چند دغدغه و تردید بزرگ روبروست:
الف) احتضارِ ناتو: قرار است به زودی و در 7 و 8 جولای اجلاس سران ناتو در آنکارا برگزار شود و ترکیه هنوز هم نمیداند آیا قرار است این نشست، مراسمی برای خداحافظی با ناتو باشد یا تجدید پیمان؟ چرا که هنوز هم آمریکا تکلیف خود را با ناتو روشن نکرده و هاکان فیدان درباره تصمیم ترامپ گفته «او تمایلی ندارد در این اجلاس حضور پیدا کند. ولیامیدواریم به خاطر رابطه ویژه و رفاقت که با رئیس جمهور اردوغان دارد، به آنکارا بیاید و در این نشست حضور پیدا کند». حالا به جرات میتوان گفت: از میان 32 عضو ناتو، ترکیه و انگلیس به مراتب بیش از اعضا خواهان حفظ این ساختار هستند.
ب) دو رفیق، دو رفوزه: پس از آن که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا به صورت مکرر، مواضعی علیه ناتو اتخاذ کرد. کشورهایی نظیر آلمان و فرانسه، به این جمعبندی رسیدند که اروپا باید گلیم خود را از آب بکشد و یک ساختار دفاعی جدید بسازد. کشورهای عضو اتحادیه اروپا با توافق بر سر ایجاد یک صندوق دفاعی 150 میلیارد یورویی برای تأمین مشترک تسلیحات، گام بیسابقهای در مسیر تقویت ظرفیت نظامی مستقل این قاره برداشتند و این اقدام، به عنوان نشانهای آشکار از تعمیق شکاف راهبردی میان اروپا و آمریکا ارزیابی شد.
این سازوکار در گام نخست با ظرفیت 150 میلیارد یورو آغاز میشود، اما در صورت جذب سرمایه خصوصی و حمایت بانک سرمایهگذاری اروپا، تا سقف 800 میلیارد یورو افزایش خواهد یافت.
تحلیلگران اروپایی معتقدند ایجاد این صندوق، تصمیمی برای استقلال راهبردی اروپا در جهانی چندقطبی است. اما درخواستهای مکرر ترکیه و انگلیس برای حضور و مشارکت در SAFE (اقدام امنیتی برای اروپا) رد شد. نکته جالب اینجاست که انگلیس میتواند با اندکی چانه زنی و لابیگری هر جور شده وارد شود اما ترکیه با وتوی سرسختانه یونان و قبرس مواجه شده و تقریباً هیچ امیدی برای پیوستن به این گروه ندارد.
ج) تداوم بیمهری: درست در آن ساعاتی که فیدان و کوپر وزاری امور خارجه ترکیه و انگلیس در نشست مجمع دیپلماتیک آنکارا در حال گفتگو بودند، کمی آن سوتر و در بلژیک، اورسلا فون درلاین رئیس کمیسیون اتحادیه اروپا، ترکیه را در کنار دشمنانی مانند روسیه و چین قرار داد و اعلام کرد: «باید همه کشورهای قاره اروپا به عضویت اتحادیه در آیند تا تحت تأثیر روس، چین و ترک قرار نگیرند».
تحلیلگران در آنکارا اعلام کردند که این سخن فون در لاین، یک بار دیگر این واقعیت را به نمایش گذاشته که سخن قدیمی دیوید کامرون نخست وزیر اسبق انگلیس که گفته بود «ترکیه تا سیصد سال دیگر به عضویت اتحادیه اروپا در نخواهد آمد»، مبتنی بر دلایل عینی بوده است.
حالا مشخص نیست که پس از امضای سند توافق همکاری چندجانبه جدید بین ترکیه و انگلیس، در صورت انحلال ناتو و عدم الحاق این دو کشور به معماری نوین ساختار دفاعی اروپا، این دو کشور برای توسعه همکاری دفاعی، چه برنامهای خواهند داشت.
از دید پایگاه تحلیلی اینترنتی یتکین ریپورت در آنکارا «توافق برای ایجاد پلتفرمهای مشترک در هوش مصنوعی، امنیت سایبری و فناوریهای پیشرفته، همکاری دفاعی، امنیت انرژی و حفاظت از زیرساختهای حیاتی، روابط بین دو کشور را فراتر از مرزهای دیپلماسی کلاسیک میبرد.
در معادلهای که ترکیه با قدرت تولیدی، صنایع دفاعی و موقعیت ژئوپلیتیکی خود، یک بازیگر در حال ظهور و انگلیس همچنان از نظر مالی، حقوقی و شبکههای جهانی قوی است، این دو مدل نیازی به رقابت ندارند.
برعکس، میتوانند یک ساختار مکمل تشکیل دهند. توافق جدید، ارادهای برای نهادینه کردن این مکمل بودن است. این رابطه دیگر یک طرفه نیست؛ بلکه بر اساس وابستگی متقابل شکل گرفته است و خط لندن-آنکارا میتواند به یک محور استراتژیک جدید بین غرب و شرق اروپا تبدیل شود».
با این حال مشکلاتی وجود دارد که برخی از این چشم انداز طلایی را به چالش میکشد. به عنوان مثال، ترکیه برای توسعه همکاری تجاری و صنعتی با انگلیس، از تامین مالی گرفته تا عدم انطباق صنایع با فن آوری روز، مشکلات جدی دارد.
لطف کوچک انگلیس
ترکیه با وجود عضویت در ناتو و تبلیغات گسترده حزب عدالت و توسعه درباره ابعاد عمیق و گسترده دوستی و رفاقت بین اردوغان و ترامپ، برای دریافت جنگندههای اف 35 و اف 16 آمریکایی به دیوار خورد و نتوانست نتیجه بگیرد.
اما ضمن کسب موافقت ایتالیا، اسپانیا و آلمان به عنوان اعضای گروه سازنده یوروفایتر، توانست با انگلیس قرارداد خرید 20 فروند از این جنگنده اروپایی را امضا کند و چند فروند یوروفایتر دست دوم را نیز از عمان و قطر خریداری کند. البته با توجه به سفارش بالا و قرارگرفتن نام ترکیه در لیست انتظار، فعلاً خبری از تحویل جنگندهها نیست.
یاشار گولر و جان هیلی، وزرای دفاع دو کشور نیز در تاریخ 24 و 25 مارس در لندن دیدار کردند تا شاید تسریعی صورت بگیرد. حالا ترکیه میخواهد با تکیه به اسکادران متشکل از 44 فروند یوروفایتر اروپایی، بخشی از فرسودگی نیروی هوایی خود را جبران کند. اما با توجه به پافشاری مکرر لابیهای مخالف دولت اردوغان در کنگره آمریکا، احتمالاً خبری از تحویل جنگنده آمریکایی نخواهد بود و آنکارا زیر بار لطف و همراهی انگلیسیها خواهد ماند.
ترکیه در دیگر سو، در شرق مدیترانه نیز پرونده مشترک دیگری با انگلیس دارد که مربوط به نحوه مدیریت تنش در جزیره قبرس است. انگلیس از دیرباز به عنوان یکی از ضامنین صلح در قبرس شناخته شده و در این جزیره پایگاه بزرگی در اختیار دارد. با این حال، انگلیس نیز به رغم افزایش سطح بالای روابط همه جانبه با ترکیه، از گفتمان استقلال طلبی ترکیه در این جزیره حمایت نکرده و در این زمینه، همگام و همراه با آمریکا، اروپا و سازمان ملل متحد، حرکت کرده است.
انتهای پیام/