گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم ـ علیرغم تلاشهای مکرر برای جلوگیری از جنگ توسط دستگاه دیپلماسی کشور، جنگی بهمراتب سهمگینتر و دشوارتر از جنگ 12روزه به ایران تحمیل شد، با وجود این، این جنگ بهدلیل اتخاذ راهبرد جنگ نامتقارن توسط ایران، نقطه عطفی در دکترینهای نظامی جهان ایجاد کرد، برای اولینبار در تاریخ جنگهای مدرن، یک قدرت منطقهای با اتکا به توان بومی، توانست شبکه گسترده پایگاههای آمریکا در غرب آسیا را هدف فرسایشی قرار دهد و معادلات نظامی را بهنفع خود تغییر دهد.
استراتژی ایران در جنگ رمضان بهخلاف رویکرد کلاسیک که بر درگیری مستقیم هوایی با جنگندهها متمرکز است، بر اساس نظریه «ضدهوایی نامتقارن» طراحی شده بود، این استراتژی هوشمندانه شامل هدف قرار دادن سه لایه اصلی بود: نخست «سنسورها و رادارها» بهعنوان چشمهای سیستم پدافندی؛ دوم «تجهیزات لجستیکی و سوخترسان» که رگهای حیاتی نیروی هوایی محسوب میشوند و سوم «مراکز فرماندهی و کنترل» که نقش مغز متفکر عملیاتها را ایفا میکنند. با این طراحی، ایران نشان داد که برای فلج کردن قدرت هوایی دشمن، نیازی به درگیری مستقیم در آسمان نیست، بلکه میتوان با ضربه زدن به زیرساختهای زمینی، کل سیستم را از کار انداخت.
ایران با استفاده از انبوه پهپادهای ارزانقیمتی مانند شاهدـ136 که هر فروند آن هزینهای در حدود 30 هزار دلار دارد، شلیک موشکهای گرانقیمت پدافندی مانند پاتریوت با هزینه چند میلیون دلاری را به دشمن تحمیل کرد، این استراتژی هوشمندانه منجر به اتمام ذخایر استراتژیک پدافندی متحدان آمریکا شد. بحرین تا 87 درصد از موشکهای پاتریوت خود را مصرف کرد و امارات و کویت نیز حدود 75 درصد از زرادخانه پدافندی خود را از دست دادند،
بهعبارت دیگر، در حالی که آمریکا و متحدانش میلیاردها دلار برای رهگیری پهپادهای ارزانقیمت ایران هزینه کردند، ایران با هزینهای ناچیز توانست سپر پدافندی منطقه را بهطورکامل فرسایش دهد و عملاً آنها را در روزهای پایانی جنگ بدون مهمات پدافندی رها کند. روزنامه انگلیسی تایمز مدعی شد که 300 نظامی آمریکایی در این حملات زخمی شدهاند و 13 تن به هلاکت رسیدهاند. میزان خسارتهای وارده طی ماه نخست نیز یکونیم میلیارد دلار برآورد شده است.
توزیع نقش میان شبکه پایگاهها
پایگاههای آمریکایی در منطقه هر یک نقش مشخصی در شبکه یکپارچه فرماندهی، کنترل، ارتباطات و پدافند ایفا میکنند؛ العدید بهعنوان مرکز فرماندهی منطقهای، ناوگان پنجم بحرین بهعنوان هاب دریایی، پایگاههای کویت بهعنوان زنجیره لجستیک و سوخترسانی، و پایگاههای امارات، اردن و عربستان بهعنوان لایههای پدافند موشکی و هوایی عمل میکنند،
نکته قابل توجه در حملات ایران آن است که اهداف انتخابشده با این توزیع نقش انطباق مستقیم داشت؛ حملات به گنبدهای راداری ارتباطی در کویت و بحرین، شبکه فرماندهی را از هم گسست، انهدام رادارهای AN/TPY-2 در امارات، اردن و عربستان، لایه پدافند موشکی را فرو پاشید، و ضربه به سوخترسانهای KC-135 و آواکس، توان عملیاتی هوایی ائتلاف را فلج کرد، این الگو نشان میدهد که ایران نه بهصورت تصادفی، بلکه با شناخت دقیق از معماری شبکه پایگاهها، گرههای حیاتی آن را یکی پس از دیگری هدف گرفت و از کار انداخت.
نیروهای مسلح ایران موفق به وارد آوردن خساراتی مؤثر به 13 پایگاه نظامی کلیدی آمریکا در منطقه شدند، در ادامه بهتفکیک به مهمترین آنها اشاره میشود:
1. کویت:
پایگاه علی السالم (Ali Al Salem) در کویت، بهعنوان یکی از حساسترین مراکز ثقل نظامی آمریکا، هدف موج اول حملات ترکیبی موشکها و پهپادهای ایران قرار گرفت. شدت این حملات بهحدی بود که مرکز فرماندهی و کنترل منطقه را با اختلالی جدی و گسترده مواجه ساخت و عملاً توان هماهنگی عملیاتهای هوایی ائتلاف را برای ساعاتی فلج کرد.
در ادامه این حملات، کمپ بوهرینگ (Camp Buehring) در شمال شرقی کویت که یک پایگاه لجستیکی حیاتی برای یگانهای زرهی آمریکا محسوب میشد، هدف قرار گرفت. در این حمله، تأسیسات سوخترسانی و انبارهای نگهداری تجهیزات زرهی بهشدت آسیب دیدند. انهدام این زیرساختهای پشتیبان، توان عملیاتی یگانهای زمینی آمریکا را در منطقه بهطور چشمگیری کاهش داد و زنجیره تأمین سوخت و مهمات آنها را دچار اختلال کرد.
کمپ آریفجان در جنوب کویت، یکی از مهمترین پایگاههای لجستیکی و پشتیبانی نیروهای آمریکایی در منطقه محسوب میشود. در جریان حملات ایران، تصاویر ماهوارهای منتشرشده نشان میدهد که دستکم شش گنبد راداری (رادوم) که وظیفه حفاظت از آنتنهای ارتباطات ماهوارهای را بهعهده داشتند، بهطورکامل منهدم شدهاند، این گنبدها حاوی ترمینالهای ارتباطات ماهوارهای از نوع AN/GSC-52B بودند که برای برقراری ارتباطات پرسرعت و رمزنگاریشده بین فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و یگانهای عملیاتی در سراسر منطقه حیاتی هستند، بر اساس برآوردهای انجامشده، خسارت واردشده به این تجهیزات حدود 30 میلیون دلار ارزیابی شده است.
برآورد نهایی خسارات واردشده به ائتلاف آمریکایی در خاک کویت حاکی از آن است که دستکم 7 نظامی آمریکایی و 2 نظامی کویتی کشته و بیش از 100 تن دیگر مجروح شدند. از نظر تجهیزات، انهدام یک فروند چینوک CH-47، سرنگونی سه فروند افـ15 و منهدم شدن کامل یک سامانه راداری فرودگاه بینالمللی کویت، بخشی از بهای سنگینی بود که کویت و متحدانش در این جنگ پرداخت کردند.
2. بحرین:
مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا که در منطقه جفیر (Juffair) منامه، پایتخت بحرین واقع شده، یکی از حساسترین و راهبردیترین تأسیسات نظامی آمریکا در غرب آسیا است که وظیفه هماهنگی تمامی عملیاتهای دریایی آمریکا در آبهای خلیج فارس، دریای عمان، دریای سرخ و بخشهایی از اقیانوس هند را بهعهده دارد. مهمترین خسارت واردشده به این پایگاه، انهدام دو ترمینال ارتباطات ماهوارهای از نوع AN/GSC-52B بود.
این تجهیزات که زیر گنبدهای راداری منهدمشده قرار داشتند، برای برقراری ارتباطات پرسرعت، رمزنگاریشده و تقریباً بیدرنگ (near real-time) میان فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) و یگانهای دریایی و هوایی در سراسر منطقه حیاتی هستند. تخریب این ترمینالها عملاً شبکه فرماندهی و کنترل ناوگان پنجم را برای ساعاتی با اختلال جدی مواجه ساخت و توان هماهنگی عملیاتهای دریایی در خلیج فارس را کاهش داد، علاوه بر انهدام تجهیزات ارتباطی، یک تأسیسات نگهداری سامانه پدافندی پاتریوت نیز در این منطقه مورد اصابت قرار گرفت.
قطر:
پایگاه هوایی العدید در قطر که بهعنوان مقر فرماندهی منطقهای سنتکام (CENTCOM) شناخته میشود و حساسترین مرکز فرماندهی آمریکا در غرب آسیا محسوب میگردد، هدف حملات گسترده و دقیق ایران قرار گرفت. بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای منتشرشده، یک آرایه راداری AN/FPS-132 که جزء لاینفک و غیرقابل جایگزین سیستم هشدار زودهنگام موشکهای بالستیک است، آسیب جدی دید و همین آسیب راداری، عملاً یک چشم مهم از شبکه پدافند منطقهای را کور کرد.
عربستان:
پایگاه سلطان پرنس (PSAB) در عربستان سعودی، بهعنوان یکی از مهمترین پایگاههای هوایی آمریکا در منطقه، صحنه دو حمله مجزا در فاصله دو هفته بود. در موج اول حملات، پنج فروند سوخترسان استراتژیک KC-135 که برای تأمین سوخت جنگندههای آمریکایی حیاتی هستند، آسیب جدی دیدند. در موج دوم حملات که در تاریخ 27 مارس رخ داد، یک فروند هواپیمای هشداردهنده E-3 Sentry (معروف به آواکس) مستقیماً هدف اصابت قرار گرفت و بهطورکامل منهدم شد. این ضربه، توان نظارتی و شناسایی نیروی هوایی آمریکا در منطقه را بهشدت کاهش داد. بر اساس گزارشهای میدانی، در این حملات دستکم 10 نظامی آمریکایی زخمی شدند که دو تن از آنها در وضعیت وخیمی قرار داشتند.
علاوه بر انهدام آواکس و آسیب به سوخترسانها، سامانه راداری AN/TPY-2 که در این پایگاه مستقر بود نیز هدف حملات قرار گرفت. این رادار که ارزش هر واحد آن حدود 1.36 میلیارد دلار برآورد میشود، مغز متفکر سامانه پدافند ارتفاعبالا (THAAD) است و وظیفه شناسایی و رهگیری موشکهای بالستیک دشمن را بهعهده دارد.
امارات:
پایگاه هوایی الظفره در نزدیکی ابوظبی، یکی از مهمترین و حساسترین پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه غرب آسیا محسوب میشود. در جریان حملات گسترده ایران، چندین آشیانه (hangar) و سازه نظامی در این پایگاه بهشدت آسیب دیدهاند. گزارشهای تحلیلی حاکی از آن است که میان اهداف آسیبدیده، احتمالاً آشیانههای حاوی هواپیماهای جاسوسی MQ-4C و MQ-9 و همچنین آشیانههایی که تصور میشود میزبان جنگندههای پنهانکار F-35 بودهاند، دیده میشود. کنار خسارت به زیرساختهای هوایی، سامانه راداری AN/TPY-2 که در این پایگاه مستقر بود نیز آسیب جدی دید. تصاویر ماهوارهای محل استقرار این رادار را با حفرهها و آثار ناشی از انفجار نشان میدهد که حاکی از هدفگیری دقیق این سامانه حساس است.
پایگاه الرّویس در غرب امارات، یکی دیگر از مراکز استقرار سامانههای پدافندی پیشرفته آمریکا بود. در تاریخ 2 مارس 2026، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران رسماً اعلام کرد که یک سامانه پدافندی «تاد» (THAAD) دیگر آمریکا را در منطقه غرب آسیا منهدم کرده است.
پایگاه الصادر در شرق امارات، سومین سکوی استقرار رادارهای حساس AN/TPY-2 در خاک این کشور بود. بر اساس گزارشهای منتشرشده، این سامانه راداری نیز در جریان حملات فرسایشی و گسترده ایران هدف قرار گرفت. هرچند جزئیات دقیق میزان خسارت وارده به این رادار در منابع کمتر منتشر شده است، اما منابع تحلیلی تأیید کردهاند که این سومین رادار از نوع AN/TPY-2 بود که در خاک امارات مورد اصابت قرار گرفت.
اردن:
پایگاه هوایی موفق السطلی در شرق اردن، میزبان حساسترین سامانه راداری AN/TPY-2 بود؛ همان سامانهای که بهعنوان مغز متفکر پدافند ارتفاعبالا (THAAD) عمل میکند و قادر به شناسایی و رهگیری موشکهای بالستیک در لایههای بالای جو است. در روزهای ابتدایی جنگ، این رادار با ارزش حدود 300 میلیون دلار هدف حملات دقیق ایران قرار گرفت و بهطورکامل منهدم شد.
عراق:
در تاریخ 17 مارس 2026، یک پهپاد ایرانی، سامانه راداری «ساب ژیراف1» را در سفارت آمریکا در بغداد هدف قرار داد. این رادار ضد پهپاد و راکت، حدود 2 میلیون دلار ارزش داشت. این رادار برای حفاظت از سفارت در برابر حملات راکتی و پهپادی طراحی شده بود و اصابت به آن نشاندهنده نفوذ موفقیتآمیز به شبکه پدافندی یکی از حساسترین تأسیسات دیپلماتیک آمریکا در منطقه بود.
جمعبندی
جنگ رمضان نشان داد که پایگاههای آمریکایی دیگر «پناهگاه امن» برای نیروهای این کشور نیستند. استراتژی ترکیبی موشکهای بالستیک دقیق و پهپادهای انتحاری ارزانقیمت ایران، نهتنها معادلات نظامی، بلکه معادلات سیاسی آینده غرب آسیا را تغییر داد. برای اولین بار، یک ارتش منطقهای توانست ارتش ابرقدرت را مجبور به عقبنشینی از پایگاههای مستحکم خود و پنهان شدن در هتلها کند.
این دستاورد نشاندهنده بلوغ دکترین دفاعی ـ تهاجمی ایران است؛ دکترینی که بر اساس آن، چشم دشمن (رادارها)، مغز دشمن (مراکز فرماندهی) و رگهای حیاتی دشمن (تجهیزات سوخترسان) پیش از هرگونه درگیری مستقیم هوایی، ازکارافتاده تلقی میشوند. جنگ رمضان ثابت کرد که در میدان نبرد مدرن، تعداد موشکهای رهگیریشده ملاک پیروزی نیست، بلکه میزان اختلال ایجادشده در سیستم دشمن، تعیینکننده نتیجه نهایی است.
آنچه این جنگ را از منازعات پیشین متمایز میکند، انطباق دقیق اهداف حملات با معماری شبکه پایگاههاست؛ ایران با شناخت از توزیع نقش میان پایگاهها، گرههای ارتباطی، پدافندی و لجستیکی را بهترتیب اولویت از کار انداخت و نشان داد که فروپاشی یک شبکه نظامی یکپارچه، نه از طریق تخریب تکتک اجزا، بلکه از طریق قطع پیوندهای میان آنها ممکن است.
انتهای پیام/+