به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، از منظر دانش اجتماعی اسلامی، مشارکت مردمی تنها یک پدیدهی اجتماعی-سیاسی نیست؛ بلکه ساحتی مضاعف دارد. از یک سو، کنش جمعی در چارچوب الگوهای شناختهشده جامعهشناختی تحلیل میشود؛ از سوی دیگر، این کنش در نقطهای با «سنتهای الهی» تلاقی پیدا میکند و به بخشی از جریان معنوی تاریخ تبدیل میشود.
راهپیماییهای شبانه مردم ایران و لبیکگویی آنان به فرمان ولی فقیه از همین سنخ است: رخدادی اجتماعی که حامل معناهای دینی است و در چارچوب سنت امداد الهی قابل فهم میشود.
حضور جمعی بهمثابه «کنش دینی»
جامعهشناس مسلمان، برخلاف برخی رویکردهای سکولار، حضور تودهای مردم مؤمن را صرفاً «بسیج اجتماعی» نمیداند. در این منظر کنش جمعی هنگامی که با نیت الهی در پاسخ به ندای رهبری مشروع؛ و در جهت دفاع از ارزشهای دینی و کیان جامعهی ایمانی انجام شود خاصیت «عبادی» پیدا میکند.
کنش عبادی، بر اساس آموزههای دینی، موضوع ظرفیتسازی برای نزول امداد الهی است؛ زیرا سنت الهی بر یاری جماعت باایمان و فعال قرار دارد: «إِن تَنصُرُوا اللَّهَ يَنصُرْكُمْ». بنابراین حضور شبانه مردم فقط تجمع نیست؛ «اعلان عملی وفاداری» است که ساختار جامعه را در مدار یاری الهی قرار میدهد.
پیوند رهبری دینی و فعالسازی سنتها
از منظر جامعهشناس مسلمان، رهبری مشروع دینی تنها یک موقعیت نمادین یا سیاسی نیست؛ بلکه نقش «تولیدگر معنا» و «تنظیمگر افق کنش جمعی» دارد. هنگامی که رهبری، جامعه مؤمنان را به حضور در صحنه دعوت میکند، این دعوت و لبیک عمومی مردم، باعث میشود که جهت حرکت جمعی روشن میشود، نیتها همسو میگردد و پراکندگیهای روانی و اجتماعی به وحدت معنوی تبدیل میشود.
این همافقشدن نیتها و کنشها، طبق ادبیات دینی، موقعیت دریافت امداد الهی را تقویت میکند. در همین نقطه است که جامعهشناس مسلمان باید از «سنخیت» میان عمل جمعی مردم و «سنتهای جاری الهی» سخن بگوید.
حضور مردم و ظهور «قدرت اجتماعی»
هر جمعیتِ بزرگ و هر حضور مردمی در صحنه، دارای یک انرژی است؛ اما میتوان میان دو نوع انرژی تفاوت گذاشت: انرژی اجتماعی ناشی از پیوندهای صرفاً هویتی یا ملی، انرژی اجتماعی ناشی از پیوندهای توحیدی.
نوع دوم، به دلیل پیوند با ایمان و نیت الهی، واجد کیفیتی است که میتواند با یاری الهی گره بخورد؛ مثل یاری اصحاب پیامبر در جنگ بدر «وَلَقَدْ نَصَرَكُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَأَنْتُمْ أَذِلَّةٌ» که یک قدرت اجتماعی ایجاد کرد و باعث پیروزی جبهه ایمان شد.
راهپیماییهای شبانه، هنگامی که بر پایه نیت دفاع از دین و تبعیت از رهبری مشروع شکل بگیرد، بهعنوان «تجلی این قوت» خوانده میشود. در چنین وضعی، میتوان توضیح داد که امداد الهی نه به صورت یک رخداد خارقالعاده، بلکه بر اساس سنت الهی، در جامعه ظهور میکند.
امداد الهی بهمثابه سازوکار اجتماعی-معنوی
سنتهای الهی در نگاه یک جامعهشناس مؤمن، با قانونمندیهای اجتماعی در تعارض نیستند؛ بلکه در نقطهای بالاتر قرار میگیرند. امداد الهی در این چارچوب، تلاقی قانونمند میان کنش مؤمنانهی جامعه و ارادهی الهی است.
در حضورهای شبانه، جامعه مؤمن به وضعیتی میرسد که جامعه در حالت استقامت قرار میگیرد که طبق آموزههای اسلامی، یکی از بسترهای اصلی تحقق امداد الهی، همین استقامت است. امداد در چنین موقعیتهایی بیشتر به شکل گشودن راههایی که تصور نمیشد، ایجاد آرامش درونی و عزت جمعی و حفظ جامعه از لغزشها و فتنهها بروز میکند. بنابراین منتظر شگفتانههایالهی برای جامعه ایمانی ایران عزیز باشید.
راهپیماییهای شبانه مردم ایران نمونهای است که در آن کنش جمعی دینی با هدایت رهبری مشروع ترکیب شده و جامعه را در وضعیتی قرار داده که طبق سنتهای الهی، مستعد دریافت یاری است. امداد الهی در اینجا نه یک ادعای ماورایی صرف، بلکه یک «واقعیت اجتماعی-معنوی» است که در ساحت رفتارها، روحیات، انسجام، و نتایج عینی قابل مشاهده میشود.
یادداشت از: حجتالاسلام والمسلمین محمد سلطانیه، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی
انتهای پیام/