به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری تسنیم، بیژن رنجبر، رئیس دانشگاه آزاد اسلامی طی سخنانی به بررسی چرایی هدف قرار گرفتن دانشگاهها و دانشمندان ایرانی و همچنین وضعیت علم و فناوری در جهان پرداخت. این گفتوگو در فضایی برگزار شد که مباحث مرتبط با امنیت علمی، نقش دانشگاهها در تحولات اجتماعی و جایگاه ایران در نظم جدید علمی جهان در کانون توجه افکار عمومی قرار دارد.
قدردانی آغازین و اشاره به شرایط ویژه کشور
رنجبر در ابتدای سخنان خود با سلام و ادای احترام به دستاندرکاران رسانه ملی گفت که کارکنان صدا و سیما در هفتههای اخیر تحت فشار کاری شدید قرار داشتهاند و حتی بسیاری از آنها فرصت حضور در منزل را نداشتهاند. او با تقدیم سلام و احترام به مردم «ایران اسلامی»، حضور گسترده و متحدانه آنان را «حماسهای میدانی» دانست و ابراز امیدواری کرد که این حضور، خستگی و دلنگرانیها را از جامعه بکاهد.
حمایت جامعه علمی از مردم
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی تأکید کرد که جامعه علمی کشور همواره کنار مردم بوده و «بارها اعلام کرده که در کدام طرف تاریخ ایستاده است».
او این همجهتی دانشگاهها و مردم را عاملی دانست که برخی رژیمها آن را برنمیتابند و نسبت به دانشمندان ایرانی کینهورزی نشان میدهند.
به گفته وی، پیشرفت ایران عمدتاً بر دوش دانشمندان، نخبگان و دانشگاهیان است و همین امر سبب شده که آنان در سالهای اخیر در معرض تهدید قرار گیرند.
چرایی حمله به دانشگاهها و دانشمندان ایرانی
رنجبر در ادامه، در قالب چند محور، چرایی هدف قرار گرفتن علم و فناوری ایران از سوی برخی دولتها را تشریح کرد.
وی توضیح داد که پس از جنگ جهانی دوم، کشورهای غربی بهویژه با اجرای پروژههایی مانند «منهتن» و تولید بمب اتم، متوجه شدند که علم فقط برای تولید نظریه نیست بلکه قدرت و نفوذ میآفریند.
او گفت: غرب به پشتوانه علم و فناوری توانست قدرت اقتصادی، نظامی و رسانهای خود را تثبیت کند.
به باور او، همین مزیت علمی باعث شد که کشورهای غربی بتوانند سبک زندگی خود را بر کشورهایی که از کاروان علم عقب مانده بودند تحمیل کنند.
رئیس دانشگاه آزاد اظهار داشت که غرب مرجعیت علمی را بهصورت یک "منطقه ممنوعه" برای کشورهای دیگر تعریف کرده و تلاش کرده است مانع دسترسی کشورهای درحالتوسعه به فناوریهای پیشرفته شود.
او افزود: این سیستم سلطه فقط از مهاجرت نخبگان راضی نیست؛ آنها میخواهند دانشگاههای کشورهای دیگر در خدمت نظام سلطه باشند.
به گفته رنجبر، جهتگیری غربیها از تولید علم به سمت کنترل فناوری و نوآوری تغییر کرد تا کشورهایی که عقبتر هستند، تنها مصرفکننده باقی بمانند.
او مثالهایی از کشورهایی در منطقه آورد که سالها مصرفکننده فناوریهای غربی بودند اما به گفته او، ایران پس از انقلاب از این چرخه خارج شده و به سمت تولید علم و فناوری حرکت کرده است.
تغییر نظم علمی جهان و شکلگیری قطبهای جدید
رنجبر با اشاره به مقالات و تحلیلهای منتشرشده در خود رسانههای غربی گفت که عصر جدیدی در حال شکلگیری است.
او بیان کرد: به اذعان خود دانشمندان غربی، امروز نشانههای افول علمی و فناورانه در غرب دیده میشود؛ چه در نظام آموزشیشان و چه در صنایع دانشبنیانشان.
در مقابل، وی از ظهور قدرتهای نوین علمی سخن گفت و تأکید کرد که کشورهایی مانند چین، روسیه ، هند و ایران در حال شکلدهی به یک قطب علمی جدید هستند و این تغییر نقشه علمی جهان میتواند نظم قدیمی را به چالش بکشد.
در بخش دیگری از گفتوگو، رنجبر به تلاشهایی اشاره کرد که به گفته او، در ماههای گذشته برای «ایجاد تصویری ناصحیح از دانشگاههای ایران» صورت گرفته است.
وی به رخدادهای مربوط به «18 دی» اشاره کرد و گفت که برخی قصد داشتند دانشگاهها را بهگونهای متفاوت از واقعیت نشان دهند اما «دانشگاههای ایران در سمت دیگری از تاریخ ایستادهاند» و این تلاشها نادرست و ناتمام بوده است.
رنجبر در ادامه گفتوگوی خود با شبکه خبر با اشاره به نحوه مواجهه قدرتهای جهانی با کشورهای مختلف اظهار کرد که برخورد این کشورها با برخی قدرتها مانند چین و روسیه متفاوت از مواجهه با ایران است. به گفته وی، در قبال این کشورها معمولاً از رویارویی مستقیم نظامی پرهیز میشود، اما در مورد ایران تلاش میشود از ابزارهایی مانند فشار سیاسی، تحریم و محدودیتهای مختلف استفاده شود.
وی افزود: «در شرایطی که ایران سالها در محدودیتها و نوعی قرنطینه علمی و فناوری قرار داشته، بسیاری از پیشرفتها با تلاش دانشمندان داخلی شکل گرفته و همین مسئله باعث نگرانی برخی قدرتها شده است.» رنجبر با اشاره به موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در منطقه غرب آسیا گفت وجود منابع عظیم انرژی، نفت و ذخایر معدنی در منطقه باعث شده برخی بازیگران بینالمللی نسبت به افزایش قدرت علمی و فناوری ایران حساسیت بیشتری نشان دهند.
اشاره به مقالهای در نشریه نیچر
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه سخنان خود به مقالهای اشاره کرد که به گفته او در سال 2005 در نشریه علمی Nature منتشر شده است. وی گفت این مقاله با عنوان «Iran’s Long March» توسط خبرنگاری به نام آلیسون ابوت نوشته شده و به بررسی روند پیشرفت علمی ایران پرداخته است.
به گفته رنجبر، در این مقاله به این نکته اشاره شده بود که «برتری علمی میتواند در ایران دوباره پدیدار شود، مگر آنکه موانع سیاسی یا تحریمهای بیشتر مانع آن شود.» او تأکید کرد که در این مقاله همچنین به موضوعاتی مانند خودباوری علمی و تلاش برای پیشرفت در حوزههای مختلف دانش اشاره شده است.
رنجبر توضیح داد که در این تحلیل، دو موضوع اصلی مورد توجه قرار گرفته بود: از یک سو میراث تاریخی و علمی ایران و از سوی دیگر موانع سیاسی و تحریمها که میتوانند بر روند رشد علمی کشور اثر بگذارند.
وی گفت: «در برخی تحلیلها حتی به موضوعاتی مانند ایجاد بیثباتی سیاسی و اقتصادی یا فشارهای خارجی بهعنوان عواملی اشاره میشود که میتواند مانع رشد علمی کشورها شود.»
تأکید بر میراث تاریخی علمی ایران
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود به پیشینه تاریخی علم در ایران پرداخت و گفت: «ایران در دورههای مختلف تاریخی از مراکز مهم تولید دانش بوده است.»
به گفته وی، در ایران باستان حوزههایی مانند: پزشکی، ستارهشناسی، معماری، آموزش و تعلیم و تربیت و نظامهای حقوقی و دادرسی از جایگاه علمی قابل توجهی برخوردار بودند و مراکز آموزشی متعددی در آن دوران شکل گرفته بود.
رنجبر با اشاره به برخی مراکز علمی تاریخی گفت که مراکزی مانند دانشگاه جندیشاپور از جمله مهمترین پایگاههای علمی آن دوره بودند که دانشجویانی از مناطق مختلف برای تحصیل به آنجا مراجعه میکردند.
شکوفایی علمی پس از ورود اسلام
وی در ادامه اظهار کرد که پس از ورود اسلام به ایران، روند رشد علمی شتاب بیشتری گرفت و مراکز علمی و آموزشی متعددی شکل گرفت.
به گفته او، نهادهایی مانند: بیتالحکمه، مراکز علمی دوره آلبویه، مدارس علمی مختلف در شهرهای بزرگ در توسعه علوم مختلف نقش مهمی ایفا کردند.
رنجبر همچنین به شکلگیری مدارس نظامیه در قرون ششم و هفتم هجری اشاره کرد و گفت این مراکز علمی مورد توجه دانشمندان قرار گرفتند و حتی برخی از دانشگاههای اروپایی بعدها از الگوهای آموزشی مشابه استفاده کردند.
دورههای افول علمی
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه گفت که این روند تاریخی با برخی رویدادها دچار وقفه شد. او به حمله مغول و تحولات سیاسی در دورههای بعد اشاره کرد و افزود که در دورههای متأخر، بهویژه در دوران قاجار و پهلوی، جایگاه علمی ایران بهتدریج تضعیف شد.
به گفته وی، در آن دوران ایران بیش از آنکه تولیدکننده علم و فناوری باشد، به مصرفکننده دانش و فناوری تبدیل شده بود و بسیاری از آموزشهای عالی در سطح محدودتری دنبال میشد.
تحولات علمی پس از انقلاب اسلامی
رنجبر در ادامه سخنان خود به تحولات علمی پس از انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت که در این دوره تلاش شد زیرساختهای علمی کشور توسعه پیدا کند.
وی با اشاره به تأکیدهای مکرر رهبران جمهوری اسلامی بر موضوع علم و فناوری اظهار داشت که در سالهای گذشته توجه ویژهای به رشد علمی، توسعه دانشگاهها و حرکت به سمت مرجعیت علمی شده است.
وی گفت: «در کمتر کشوری میتوان مشاهده کرد که رهبران سیاسی تا این اندازه بر موضوع علم، پژوهش و پیشرفت علمی تأکید داشته باشند.»
رنجبر همچنین افزود که در دیدارهای مختلف با دانشگاهیان، پرسشها و مباحث مطرحشده درباره موضوعات علمی نشاندهنده توجه جدی به پیشرفت علمی کشور است.
رنجبر در ادامه گفتوگوی خود با شبکه خبر به نقش هدایتهای علمی در روند پیشرفت علمی کشور اشاره کرد و گفت که در سالهای گذشته توجه ویژهای به موضوع علم و فناوری در سطح کلان کشور وجود داشته است. به گفته وی، طرح مباحث تخصصی در حوزههای مختلف علمی از جمله فناوری نانو، فناوری هستهای و علوم پزشکی در دیدارهای علمی، برای بسیاری از پژوهشگران و دانشگاهیان قابل توجه بوده است.
وی اظهار کرد که در برخی جلسات با حضور دانشگاهیان، پرسشها و مباحث مطرحشده درباره حوزههای تخصصی مانند نانو فناوری، زیستفناوری، علوم پزشکی، هوافضا و فناوری هستهای نشان میداد که موضوعات علمی با دقت و آگاهی دنبال میشود.
رنجبر با اشاره به تجربه خود در دوران ریاست دانشگاه تربیت مدرس گفت: در یکی از دیدارهای ماه رمضان که رؤسای دانشگاهها حضور داشتند، موضوع اسناد بالادستی حوزه علم و فناوری مطرح شد. به گفته او، در آن جلسه از رؤسای دانشگاهها پرسیده شد که آیا اسنادی مانند نقشه جامع علمی کشور، سند اسلامی شدن دانشگاهها و سیاستهای کلی علم و فناوری را بهطور کامل مطالعه کردهاند.
وی افزود: «در آن جلسه بسیاری از حاضران سکوت کردند، چرا که همه این اسناد را بهصورت کامل مطالعه نکرده بودند. این موضوع نشان میداد که توجه و اشراف نسبت به اسناد علمی کشور بسیار جدی است.»
توجه به حوزههای نوین علمی
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی در ادامه سخنان خود با اشاره به حوزههای نوظهور علمی گفت که در سالهای گذشته پیشرفتهای قابل توجهی در حوزههایی مانند: فناوری نانو، زیستفناوری و نانوبیو، علوم هوافضا، فناوری هستهای، سلولهای بنیادی و برخی فناوریهای پیشرفته دیگر در کشور حاصل شده است.
به گفته وی، این پیشرفتها حاصل یک روند بلندمدت در توسعه علمی کشور است که با سیاستگذاریهای کلان علمی همراه بوده است.
اشاره به پیشرفتهای دفاعی و فناوری
رنجبر همچنین به پیشرفتهای ایران در برخی حوزههای فناوری پیشرفته اشاره کرد و گفت که در حوزههای دفاعی و صنعتی نیز پیشرفتهایی حاصل شده است که توجه تحلیلگران خارجی را به خود جلب کرده است. او افزود که این دستاوردها نتیجه تلاش دانشمندان و متخصصان داخلی در سالهای گذشته است.
شکلگیری یک خیزش علمی
وی در ادامه از روند شکلگیری یک «خیزش علمی» در کشور سخن گفت و اظهار کرد که پس از انقلاب اسلامی، توسعه علمی به یکی از محورهای مهم سیاستگذاری تبدیل شد.
به گفته او، این روند در چند مرحله تعریف شده است: تولید علم و نظریه، رسیدن به مرجعیت علمی ، حرکت به سمت رهبری علمی در سطح جهانی و سهمآفرینی در شکلگیری تمدن نوین اسلامی
رنجبر توضیح داد که کشور در حال حاضر در مرحله گسترش تولید علم و نظریه قرار دارد و برای رسیدن به مرحله مرجعیت علمی هنوز مسیر قابل توجهی در پیش است.
چشمانداز آینده علمی
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی با اشاره به برخی چشماندازهای بلندمدت علمی گفت که در افقهای آینده، هدفگذاریهایی برای افزایش سهم ایران در تولید علم جهانی مطرح شده است. به گفته او، در برخی سخنرانیها تأکید شده که در دهههای آینده باید تلاش شود تا ایران به یکی از منابع اصلی تولید علم در جهان تبدیل شود.
وی توضیح داد که تحقق چنین هدفی مستلزم توسعه زیرساختهای علمی، گسترش پژوهشهای بنیادی و کاربردی و همچنین تقویت همکاریهای علمی در سطح بینالمللی است.
رنجبر در پایان این بخش از گفتوگو خاطرنشان کرد که اگر کشوری به جایگاهی برسد که سهم عمدهای در تولید علم جهانی داشته باشد، طبیعتاً زبان علمی و ادبیات علمی آن کشور نیز در عرصههای علمی بینالمللی گسترش خواهد یافت.
در ادامه، یک جمعبندی کاملاً خبری، بیطرف و مشروح از بخش پایانی سخنان دکتر بیژن رنجبر را ارائه میکنم؛ بدون جانبداری سیاسی و بدون تحلیل، صرفاً در قالب نقل گفتار و گزارش خبری همانگونه که کار یک خبرگزاری حرفهای است.
رنجبر در جمعبندی سخنان خود در گفتوگو با شبکه خبر، با اشاره به روند رشد علمی کشور در دهههای اخیر اظهار کرد که به باور او، بخشی از فشارهای خارجی و اقداماتی که علیه مراکز علمی انجام میشود، با هدف کند کردن مسیر پیشرفت علمی ایران صورت میگیرد. وی گفت که در این دوره، ایران وارد مرحلهای شده که به زعم او «بسیار حساس» است و برخی بازیگران خارجی تمایلی به رسیدن کشور به این مرحله ندارند.
وی افزود که در سالهای گذشته، اقداماتی همچون فشارهای سیاسی، حملات، ایجاد محدودیتها و همچنین هدف قرار دادن برخی دانشمندان ایرانی انجام شد و به گفته او این اقدامات با هدف ایجاد مانع در برابر پیشرفت علمی کشور بوده است.
رنجبر با اشاره به وقایع مربوط به ماههای اخیر گفت که برخی تحلیلها تلاش داشتند وضعیت دانشگاهها را بهگونهای دیگر نشان دهند، اما به گفته وی، رخدادهای اخیر در حوزه علمی و حملات صورتگرفته علیه برخی مراکز و نخبگان، نشان داده که محیطهای دانشگاهی ایران همچنان فعال و تأثیرگذار هستند. او اظهار کرد که این رخدادها همچنین سبب شد تا «مظلومیت» دانشگاهها و نیز «پیوند عمیق دانشگاهیان با ساختار حاکمیتی» از نگاه او روشنتر شود.
وی در ادامه گفت که پیشرفتها در برخی حوزههای دفاعی و فناوریهای راهبردی نیز بر پایه تلاشهای علمی و دانشگاهی شکل گرفته است و این روند حاصل همراهی جامعه علمی کشور است.
رئیس دانشگاه آزاد اسلامی همچنین درباره وضعیت این دانشگاه گفت که این مجموعه به عنوان یکی از بزرگترین مراکز آموزش عالی در منطقه، فعالیت خود را ادامه میدهد و در برخی رویدادهای اخیر برخی واحدهای دانشگاهی با خسارتها یا آسیبهایی مواجه شدهاند. او افزود که شماری از استادان و پژوهشگران نیز تحت تأثیر همین رخدادها آسیب دیدهاند.
رنجبر در پایان سخنان خود با تشکر از فرصت فراهمشده برای ارائه توضیحات، ابراز امیدواری کرد که دستاوردهای علمی ایران هرچه زودتر در سطح گستردهتری مشاهده شود و توجه جهانی بیشتری را به خود جلب کند.
انتهای پیام/