خبرگزاری تسنیم- در روزهای اخیر، پرسشهایی درباره تأثیر احتمالی رادارهای نظامی بر کاهش بارش در برخی مناطق مطرح شده است. برخی افراد تصور میکنند که امواج رادارهای برد بلند نظامی ممکن است مانع از بارش باران شوند یا حتی ابرها را «عقیم» کنند.
رادارها (نظامی و غیرنظامی) صرفاً ابزارهای سنجش و تشخیص هستند. عملکرد آنها به این صورت است که امواج رادیویی را در جو منتشر میکنند و سپس با دریافت بازتاب بخش بسیار کوچکی از موج ارسالی از ذراتی مانند قطرات باران، دانههای تگرگ، برف یا حتی هواپیما، در بازههای زمانی مشخص، ویژگیهای هدف (توده ابر و بارش یا هواپیما) را تشخیص میدهند.
هدف اصلی رادارهای هواشناسی، پایش شدت بارش، تشخیص جهت حرکت تودههای ابر و هشدار بهموقع درباره توفانهای شدید و چرخندها است و هدف اصلی رادارهای نظامی، تشخیص نوع، سرعت و مسیر پرواز پرندههای نظامی یا غیرنظامی مانند هواپیما و موشک است.
این سامانههای راداری هیچ توان یا سازوکاری برای تغییر ساختار ابرها یا جلوگیری از بارش ندارند. انرژی ارسالی آنها برای تأثیرگذاری بر فرایندهای فیزیکی و شیمیایی ابر بسیار ناچیز است. کاهش بارش با رادار یک باور نادرست است و هیچ مدرکی دال بر اینکه با رادارها بتوان آبوهوا را دستکاری یا تغییر داد، وجود ندارد.
البته یک استثنا در این زمینه مطرح میشود که مربوط به تأسیسات پژوهشی لایه یونوسفر مانند پروژه «هارپ» (HAARP) است و نه رادارهای معمولی. این پروژه در آلاسکا توسط آمریکا ایجاد شده و در آن با ارسال امواج پرقدرت رادیویی (در حد چند مگاوات)، تغییرات لایه یونوسفر (در ارتفاع بیش از 60 تا 500 کیلومتر) بررسی میشود. در جامعه علمی تأکید شده که هدف این پروژه، صرفاً بررسی اثرات موقت بر لایههای بالای جو است.
بنابراین باید توجه داشت که بین رادارهای نظامی و سامانههای پژوهشی یونوسفری تفاوت اساسی وجود دارد. با وجود این تفاوت ماهوی، حتی پروژه هارپ نیز توانایی کنترل آبوهوا در سطح زمین (مانند تغییر بارش) را ندارد و ادعاهای مطرحشده در این زمینه، مانند تغییر مسیر ابرها، بیشتر در حیطه نظریههای توطئه قرار میگیرد تا واقعیتهای تأییدشده علمی.
امواج رادیویی تولیدشده در پروژه هارپ تأثیر قابلتوجهی بر تروپوسفر (لایه زیرین جو که پدیدههای جوی در آن شکل میگیرد) ندارد. گرمایش ایجادشده در یونوسفر تنها برای چند ثانیه تا حداکثر 10 دقیقه باقی میماند و بهسرعت محو میشود. تأثیر این پدیده را میتوان به انداختن سنگی در رودخانهای پرسرعت تشبیه کرد که موجهای ایجادشده بهسرعت ناپدید میشوند.
در عین حال، در پروژههای بارورسازی ابرها (با هدف افزایش بارش)، رادارها نقش کلیدی در پایش و ارزیابی دارند، نه ایجاد تغییر. در این عملیات از رادارهای پیشرفته برای شناسایی مناطق مناسب جهت پخش ذرات بارورسازی مانند یدید نقره و همچنین ارزیابی فوری تأثیر این عملیات بر ابرها استفاده میشود.
بنابراین، رادارهای نظامی (بهویژه برد بلند) هیچ تأثیری بر کاهش بارش ندارند. این سامانهها صرفاً ابزارهای شناسایی و رهگیری هستند و در صورت انجام هرگونه تغییر عمدی در وضعیت جوی (مانند بارورسازی ابرها)، این کار از طریق روشهایی مانند پخش مواد خاص انجام میشود و رادار تنها نقش هدایت و نظارت را ایفا میکند.
باور به اینکه رادارها بهعنوان «تسلیحات جوی» عمل میکنند، بیشتر در چارچوب نظریههای توطئه قرار میگیرد که جامعه علمی آن را مردود میداند.
بر اساس اطلاعات موجود، تفاوت اصلی بین رادارهای نظامی و هواشناسی در طول موج یا فرکانس مورد استفاده آنها است. این ویژگی مستقیماً بر کاربرد، برد عملیاتی و عملکرد رادار در شرایط جوی مختلف تأثیر میگذارد.
رادارهای نظامی برد بلند معمولاً در باندهای VHF، UHF/P و L فعالیت میکنند (با طول موج حدود 10 متر تا 15 سانتیمتر و فرکانس 30 مگاهرتز تا 2 گیگاهرتز) و برای هشدار اولیه و پدافند هوایی در بردهای چند صد کیلومتری طراحی شدهاند. این امواج باید بتوانند با کمترین برهمکنش از میان ابرها و سامانههای بارشی عبور کنند؛ به همین دلیل، تأثیر پدیدههای جوی بر آنها ناچیز است.
هدف اصلی این رادارها کشف اهداف پروازی مانند هواپیما و موشک است و اولویت آنها برد و دقت در رهگیری با کمترین تداخل جوی است. در مقابل، رادارهای هواشناسی برای افزایش حساسیت به ذرات بارش، از باندهای کوتاهتر مانند C و X استفاده میکنند.
هرچند در برخی باندها مانند S، هر دو نوع رادار از طیفهای فرکانسی مشابهی بهره میبرند، اما تفاوت در اهداف و اولویتها (اهداف نقطهای نظامی در برابر اهداف گسترده مانند ابر و بارش) موجب تفاوت در طراحی و فناوری آنها شده است.
بر این اساس، اگر در منطقهای کاهش یا افزایش بارش مشاهده میشود، عوامل اصلی آن را باید در تغییرات اقلیمی، الگوهای جوی حاکم و در مواردی آلودگیهای محیطی جستوجو کرد، نه در عبور هواپیماهای تجاری یا فعالیت رادارهای نظامی.
رادارها، چه در فرودگاهها و چه در مراکز پدافندی، همانند یک چراغقوه بسیار قوی عمل میکنند که با ارسال امواج و دریافت بازتاب آنها، موقعیت و ویژگیهای اهداف را مشخص میکنند. هیچ راداری توان تغییر ساختار ابر یا جلوگیری از بارش را ندارد.
اما اگر رادارها نقشی در تغییر بارش ندارند، چه عواملی مؤثر هستند؟ بر اساس تحقیقات دانشگاهی و گزارشهای سازمانهای بینالمللی، سه عامل اصلی در کاهش یا تغییر بارش نقش دارند:
1. تغییرات اقلیمی که الگوهای گردش جو، جریانهای هوا و جابهجایی سامانههای بارشی را دگرگون میکند.
2. آلودگی شهری و صنعتی؛ ذرات معلق میتوانند باعث افزایش بیش از حد هستههای میعان شده و در نتیجه، قطرات بسیار ریز شکل بگیرند که توان تبدیل شدن به بارش مؤثر را ندارند. برخی مطالعات کاهش تا 25 درصدی بارش در پاییندست کلانشهرها را نشان دادهاند.
3. خشکسالیهای طبیعی که بخشی از نوسانات اقلیمی در مناطق خشک و نیمهخشک از جمله ایران است.
در خصوص خطوط سفید مشاهدهشده در آسمان نیز باید گفت این پدیده که به «پساب بخار» (Contrail) معروف است، صرفاً ناشی از تشکیل بلورهای یخ در اثر برخورد بخار آب خروجی موتور هواپیما با هوای بسیار سرد در ارتفاعات بالا است و ارتباطی با پاشش مواد شیمیایی ندارد.
در پایان باید تأکید کرد که تغییر اقلیم در دهههای اخیر موجب گسترش خشکسالی در بسیاری از مناطق جهان از جمله جنوبغرب آسیا، حوضه مدیترانه و جنوبغرب آمریکا شده و روند کاهش بارش و افزایش دما در این مناطق رو به افزایش است.
احد وظیفه، رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی سازمان هواشناسی
انتهای پیام/