خبرگزاری تسنیم ـ گروه امام و رهبری: پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) متضمن فرازها و زوایای برجسته و شایسته تامل بسیاری است که هریک از آنها میتواند محور قوام یک پرونده تحلیلی و تبیینی مبسوط و مجزا واقع شود. در مجال مختصر پیشرو بهمنظور تبیین فرازهای منتخبی از پیام نوروزی معظمله با حجتالاسلام دکتر محمد ملکزاده، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی گفتو کردهایم.
در ادامه، مشروح این گفتوگو را از نظر میگذرانید:
تسنیم: یکی از نکات مهمی که رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام نوروزی خود بدان اشاره داشتند، این بود که اکنون وحدت عجیب بهوجود آمده میان هموطنان با خاستگاههای متفاوت مذهبی، فکری، سیاسی و فرهنگی، موجب بروز شکستگی در دشمن شده است. از نگاه شما در وهله نخست چگونه میتوان این روحیه وحدت و انسجام میان آحاد ملت را حفظ کرد و در وهله بعدی چطور میتوان آن را تقویت ساخت؟
ملکزاده: بسم الله الرحمن الرحیم. یکی از محورهایی که در پیام نوروزی رهبر معظم انقلاب اسلامی بدان اشاره شد، تاکید و تجلیل ایشان نسبت به وحدت و انسجام به وجود آمده میان آحاد ملت ایران بود که بر اساس آن، همه یکدل و یکصدا در مقابل تجاوز وحشیانه دشمن به آب و خاک سرزمین جمهوری اسلامی ایران ایستادهاند و مقتدرانه در حال دفاع از کیان میهن هستند. این امر نشان میدهد که مسئله وحدت و انسجام اجتماعی در کشوری مانند ایران که دارای تنوع مذهبی، قومی، فکری و فرهنگی نیز هست و دشمنان بسیاری هم دارد، یکی از مهمترین سرمایههای ملی محسوب میشود. بنابراین، لازم است همبستگی اجتماعی در قامت یک مسئله ملی بسیار مهم، مدیریت و تقویت شود.
وحدت و انسجام یکی از مهمترین سرمایههای ملی ایران اسلامی است
برای حفظ این سرمایه مهم ملی چند نکته اشاره میکنم؛ نکته نخست، اینکه لازم است هویت ملی مشترک که در میان همه مردم ایران وجود دارد، مورد تاکید و تقویت قرار دهیم. در کنار تنوع فرهنگی و مذهبی، لازم است روی عناصر مشترک هویتی مانند تاریخ، سرزمین، زبان، فرهنگ و منافع ملی مشترک تاکید و آنها را برجسته سازیم. اینها اشتراکاتی هستند که سبب میشوند افراد علیرغم تفاوتها خود را عضوی از یک جامعه واحد بدانند. یکی از تاکیدات مهم رهبر شهید انقلاب اسلامی پس از جنگ تحمیلی 12روزه هم ناظر به همین مسئله بود؛ هنگامی که ایشان به مداح معروف کشورمان فرمودند سرود «ای ایران بخوان». حضرت آقا در مجالهای دیگر هم فرموده بودند حتی کسانی که منتقدند و چندان با نظام جمهوری اسلامی همراه نیستند و در عینحال، امنیت مردم و کشور برایشان اهمیت دارد، لازم است در صحنه حضور پیدا کنند.
حفظ وحدت و انسجام اجتماعی از مسیر تقویت احساس عدالت
نکته دوم برای حفظ و تقویت وحدت و انسجام اجتماعی که اکنون در جامعه شاهدش هستیم، گسترش و تقویت احساس عدالت و برابری است. اساسا یکی از مهمترین عوامل تقویت وحدت اجتماعی، وجود احساس عدالت در جامعه است. اگر شهروندان یک جامعه احساس کنند که در دسترسی به فرصتها، منابع و حقوق اجتماعی، عدالت برقرار است، اعتماد اجتماعیشان افزایش پیدا میکند و زمینه همبستگی تقویت میشود. کاهش شکافهای منطقهای در سراسر ایران و توسعه متوازن در مناطق مختلف کشور، در زمره عوامل مهمی است که میتواند در تقویت انسجام اجتماعی اثرگذار باشد.
البته ناگفته نماند که جمهوری اسلامی ایران در این زمینه دستاوردهای بسیار بسیار ارزشمندی را در مقایسه با رژیم منحوس پهلوی به جا گذاشته است. ما در عرصه عدالت اجتماعی شاهد رسیدگی به مناطق محروم بهویژه مناطقی که در دوره طاغوت، در فقر، تبعیض و محرومیت مطلق قرار داشتند، بودهایم و بحمدالله در این زمینه پیشرفتهای خوبی حاصل شده است اما همچنان باید حول این محور تاکید بیشتری داشته باشیم و بکوشیم در مسیر گسترش عدالت، اقدامات بهتر و بیشتری انجام دهیم.
حفظ وحدت و انسجام اجتماعی از رهگذر گفتوگوی اجتماعی و پذیرش تفاوتها
نکته سوم ناظر به گفتوگوی اجتماعی و پذیرش تفاوتهایی است که در دیدگاهها وجود دارد. به هر ترتیب در جامعهای که دارای تنوع فکری و فرهنگی باشد، طبیعی است که اختلاف دیدگاههایی هم وجود داشته باشد. این موارد نیازمند قوام فرهنگ گفتوگو، تحمل آراء مختلف و ایجاد بسترهایی برای تبادل نظر میان گروههای گوناگون اجتماعی و فکری است تا بتوان از شکلگیری سوءتفاهمها و شکافهای اجتماعی جلوگیری کرد. دشمنان ایران به شدت در تلاشاند تا این شکافها را تعمیق و سوءتفاهمها را تشدید کنند. ما باید در برابر این قسم تلاشهای مغرضانه بایستیم و فرهنگ گفتوگو و تحمل دیدگاههای مختلف را تقویت کنیم.
البته روشن است که مقصودمان تحمل دیدگاه کسانی که هیچ اعتقادی به نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران و امنیت ملی کشور ندارند و جزو وطنفروشان، منافقین و همکاران دشمنان قسمخورده نظام به شمار میآیند، نیست. ما هرگز با چنین افرادی وجه مشترک نداریم و همواره باید خط خود را از آنها متمایز کنیم. مقصود، کسانی هستند که نسبت به برخی سیاستها و اصول حکمرانی نظام، انتقاداتی دارند که هیچ ایرادی هم ندارد. ما میتوانیم با آنها گفتوگو کنیم و در مسیر همفکری و همکاری جمعی گام برداریم.
رسانهها و نخبگان بر نقاط مشترک جامعه تاکید کنند
نکته چهارم که اهمیت بسزایی دارد، ناظر به نقش رسانهها و نخبگان در زمینه حفظ وحدت و انسجام اجتماعی است. بیتردید رسانهها، دانشگاهیان، علما و نخبگان اجتماعی، واجد نقش مهمی در شکلدهی به فضای عمومی اعتماد و انسجام اجتماعی هستند و اگر این گروهها بر نقاط مشترک جامعه تاکید کنند و از دامن زدن به اختلافات بپرهیزند، میتوانند به شکل موثرتری در تقویت همبستگی ملی نقش ایفا کنند.
بنابراین باید به این نکته توجه داشته باشیم که وحدت اجتماعی به معنای یکسان بودن همه افراد نیست، بلکه به معنای همزیستی مسالمتآمیز در کنار پذیرش تفاوتها بر پایه منافع و ارزشهای مشترک است و بیشک هرچه فضای گفتوگو، عدالتورزی و احترام متقابل در جامعه تقویت شود، انسجام ملی هم پایدارتر خواهد بود.
تسنیم: حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) در بخش دیگری از پیام نوروزی خود به منافع راهبردی مشترک جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همسایه در مقابل جبهه استکبار اشاره کردند. از منظر حضرتعالی این منافع چگونه و با توسل به چه سازوکارهایی میتواند در مسیر انسجام و همافزایی مضاعف برای مبارزه با استکبار جهانی قرار گیرد؟
ملکزاده: بله، یکی دیگر از نکات مهمی که در پیام نوروزی حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) مورد تاکید قرار گرفت، منافع راهبردی مشترک جمهوری اسلامی ایران و کشورهای همسایه بود. منافعی که در برابر جبهه استکبار قرار گرفته و لازم است در مسیر همافزایی مضاعف برای مبارزه با مستکبرین جهان از آنها استفاده شود. روشن است که کشورهای منطقه غرب آسیا به دلیل جغرافیا، اقتصاد، امنیت و فرهنگ مشترک، دارای منافع راهبردی همپوشان هستند.
جنگ رمضان؛ درس عبرتی بزرگ برای کشورها منطقه
درباره ایران و بسیاری از کشورهای همسایه، ظرفیتهای انبوهی وجود دارد که در صورت مدیریت صحیح و عدم مداخله قدرتهای بیگانه میتواند به سمت همگرایی منطقهای و تقویت ثبات و استقلال منطقه سوق پیدا کند. اتفاقاتی که بهخصوص در جنگ تحمیلی رمضان حادث شد، ثابت کرد که نیروهای بیگانه هرگز به دنبال ایجاد امنیت در کشورهای منطقه نیستند و هدف آنها از استقرار پایگاههایشان در منطقه این است که برای خودشان امنیت فراهم کنند نه برای کشورهای منطقه. این نکته بسیار مهمی است که کشورهای همسایه ما باید بدان توجه داشته باشند. آنچه در جنگ رمضان رخ داده به درس عبرتی بزرگ برای همه کشورهای منطقه تبدیل شد تا منافع مشترک خود را نه با دول متخاصم غربی بلکه با کشورهای منطقه ازجمله جمهوری اسلامی ایران که کشوری مستقل محسوب میشود و هرگز حاضر نیست زیر بار حرف زور اجانب و قدرتهای غربی قرار گیرد، تعریف کنند.
توسعه همکاریهای اقتصادی منطقهای؛ گامی در مسیر تحقق منافع راهبردی مشترک
به منظور انسجام و همافزایی منافع راهبردی مشترک میان جمهوری اسلامی ایران و کشورهای منطقه، به چند سازوکار مهم اشاره میکنم. نخستین سازوکار، توسعه همکاریهای اقتصادی منطقهای است. برخی از دولتهای منطقه تصور میکنند که توسعه همکاریهای اقتصادی با بیگانگان میتواند امنیت اقتصادی آنها را تامین کند. اتفاقات اخیر ثابت کرد که ما به توسعه همکاریهای اقتصادی درونمنطقهای نیازمندیم. اساسا اقتصاد یکی از مهمترین پایههای همگرایی میان کشورها به شمار میآید و گسترش تجارت منطقهای، ایجاد بازارهای مشترک، توسعه کریدورهای ترانزیتی، همکاری در حوزه انرژی و سرمایهگذاریهای همافزاست که میتواند وابستگی متقابل اقتصادی درونمنطقهای ایجاد کند و کشورهای منطقه را از هرگونه وابستگی اقتصادی به بیگانگان و دشمنان مشترک اسلام، مصون دارد. این وابستگی متقابل معمولا موجب افزایش همکاریهای سیاسی و امنیتی هم میشود.
لزوم سازماندهی و تقویت نهادهای منطقهای
سازوکار دوم، ناظر به سازماندهی و تقویت سازمانها و نهادهای منطقهای در زمینههای مختلفی چون اقتصادی، امنیتی، فرهنگی و امثالهم است. از این طریق میتوان بستر گفتوگو و تصمیمگیریهای مشترک را سامان بخشید. چنین نهادهایی میتوانند کمک کنند تا هرگونه اختلاف احتمالی از طریق مذاکرات درونمنطقهای و بدون دخالت بیگانگان، مدیریت شود و کشورها بتوانند در موضوعات مهم منطقهای مواضع هماهنگتری را اتخاذ سازند.
سازوکار سوم، ناظر به شکلگیری همکاریهای امنیتی و مبارزه با تهدیدهای مشترک منطقهای است که باید روی آن تاکید بسیاری ورزید. مخصوصا لازم است که کشورهای عربی منطقه به جای همکاریهای امنیتی با دشمنان اسلام یعنی آمریکا و رژیم صهونیستی، با خودشان و سایر کشورهای منطقه ازجمله جمهوری اسلامی ایران که بارها دست دوستی و اتحاد به سوی آنها دراز کرده است، به تعامل بپردازند. ما اکنون در منطقه با تهدیدهای مختلفی مثل تروریسم، افراطگرایی و بیثباتیهای امنیتی فراوان مواجه هستیم و همکاریهای مشترک اطلاعاتی، امنیتی و دفاعی میان کشورهای منطقه میتواند به کاهش این تهدیدها منجر شود و در عینحال، اعتماد متقابل بین دولتها را هم افزایش دهد.
تحقق منافع راهبردی مشترک منطقهای از مسیر تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی
سازوکار چهارم، ناظر به تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی است که ظرفیت بزرگی برای تقریب ملتها به یکدیگر به شمار میآید و میتواند اشتراکات فرهنگی، تاریخی و مذهبی میان بسیاری از کشورهای منطقه را ارتقا بخشد. تبادلات علمی، فرهنگی، دانشگاهی و رسانهای میتواند شناخت متقابل دولتها و ملتهای منطقه از یکدیگر را افزایش دهد و زمینه همگرایی بلندمدت را فراهم آورد.
سازوکار پنجم، ناظر به دیپلماسی فعال و گفتوگوهای مستمر است که باید میان کشورهای منطقه ایجاد و تقویت شود. این، یکی از مهمترین ابزارهای همگرایی محسوب میشود. چه اینکه تعامل سازنده، حل اختلافات از طریق گفتوگو و تمرکز بر منافع مشترک، میتواند زمینه شکلگیری همکاریهای پایدار منطقهای را تسهیل سازد.
مداخله آمریکا مخل امنیت، توسعه و پیشرفت پایدار کشورهای منطقه است
بنابراین، همگرایی، انسجام و اتحاد میان کشورهای همسایه در منطقه غرب آسیا زمانی تقویت میشود که منافع مشترک به پروژههای عملی اقتصادی، امنیتی و فرهنگی بدل شود. در چنین شرایطی کشورها میتوانند با تکیه بر همکاریهای منطقهای، ثبات و توسعه مضاعفی برای منطقه ایجاد کنند و نقش موثرتری را در معادلات بینالمللی داشته باشند، بدون اینکه نیاز باشد از قدرتهای بیگانهای مثل آمریکا و رژیم صهیونیستی کمک بگیرند. اساسا مداخله بیگانگان در این زمینه نه تنها هیچ کمکی به برقراری امنیت، توسعه و پیشرفت پایدار کشورهای منطقه نخواهد کرد، بلکه موجب ناامنی بیشتر و گسترش تهدیدها علیه جهان اسلام هم میشود.
تسنیم: تحلیل و ارزیابی شما از حماسه حضور مردم در راهپیماییهای اخیر چیست؟ مهمترین نیروی انگیزاننده ملت در خلق این حماسههای خطیر و استثنایی را چه میدانید؟ مسئولین در قبال این قسم حماسهآفرینی چه وظایفی نسبت به ملت دارند؟
ملکزاده: بله، یکی دیگر از محورهای مهمی که در پیام حضرت آیتالله سیدمجتبی خامنهای (حفظهالله) به چشم میخورد، ناظر به حماسه حضور مردم در خیابانهاست. این خروش تاریخی توانست دسایس و توطئههای دشمنان ایران اعم از منافقین، وطنفروشان و استکبار جهانی را خنثی کند. دشمنان ایران در این توهم به سر میبردند که با شروع اغتشاشات خیابانی، میتوانند نظام را دچار چالشهای جدی کنند اما حضور حماسی مردم در این ایام و لیالی موجب شد که نقشه شوم آنها خنثی شود. این اتفاق بسیار مهمی است و طبیعتا وظیفه مسئولین را در برابر ملت فهیم، انقلابی و همیشه در صحنه ایران، سنگینتر میکند.
خروش حماسی مردم در خیابانها یک رفتار اجتماعی معنادار است
حضور جمعی مردم یک رفتار اجتماعی معنادار است. مردم ایران که در سراسر کشور شاهد حضور حماسیشان بودیم، از طریق حماسه حضور خود این پیام را به جهانیان اعلام کرده و میکنند که ملت ما در برابر بیگانگان با یکدیگر متحد و یکدل هستند و هرگز اجازه نخواهند داد که دشمنان متجاوز به این آب و خاک، به هدف خود که همانا ایجاد تفرقه میان مردم و تجزیه خاک کشورمان است، دست یابند. این حضور، نشاندهنده سرمایه اجتماعی فعال نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران است. مردم احساس میکنند که مشارکت آنها اثرگذار است، پشت نظام خود ایستادهاند و همدل و همصدا در دفاع از جمهوری اسلامی ایران و علیه استکبار جهانی فریاد میزنند. این مشارکت گسترده در تجمعات مردمی که این روزها شاهد هستیم، بازتاب هویت مشترک است، نیاز به همبستگی و احساس مسئولیت جمعی است که در میان ملت بزرگ ایران دیده میشود و بحمدالله تا به امروز توانسته توطئههای دشمنان را خنثی کند.
عوامل موثر بر خروش خودجوش مردم در خیابانها
نکته دیگری که باید به آن اشاره کرد، عوامل انگیزانندهای که باعث شد مردم به سمت این قسم مشارکتهای شبانه و روزانه سوق پیدا کنند. یکی از مهمترین عوامل، احساس تعلق همه مردم ایران به این آب و خاک و پیوند وثیق شکلگرفته میان امام و امت است که از قویترین محرکها محسوب میشود. احساس هویت مشترک؛ یعنی مردم تصور کنند که خود جزئی از یک کل بزرگتر به نام ایران اسلامیاند و با مشارکتشان از ارزشهای مشترک و منافع ملی خویش دفاع میکنند.
انگیزه دیگر مردم، حمایت از ثبات و امنیت و انسجام ملی است. مردم به دنبال این هستند که با این حضورهای حماسی، ثبات، آرامش و امنیت را در کشور برقرار کنند و این پیام مهم را به کشورهای جهان و دشمنان نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران مخابره سازند.
انگیزهای برآمده از فرهنگ تاریخی تشیع
انگیزه بعدی ریشه در فرهنگ تاریخی ملت ایران دارد. ملت ما ملتی مسلمان و شیعه است و حتی کسانی که مسلمان و شیعه هم نیستند، احساس میکنند که امنیت و منافع ملیشان در گرو تقویت نظام جمهوری اسلامی ایران است. بنابراین میبینیم که این افراد هم از نظام حمایت میکنند و احساس مسئولیت اجتماعیشان آنها را مجاب میکند که در این روزها و شبها به خیابان بیایند و حضور خود را به رخ جهانیان بکشند.
در برابر این اتفاق بزرگ، مسئولیتهای مسئولین هم سنگینتر میشود. مردم فهیم، آگاه و انقلابی ما سرمایه و پشتوانه اصلی نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به شمار میآیند و طبیعتا مسئولین کشور باید به این مردم بزرگوار و وفادار، توجه بیشتری داشته باشند و در رفع مشکلات آنها گام بردارند. نکتهای که رهبر شهید انقلاب اسلامی بارها بر آن تاکید میکردند و میفرمودند که حضور حماسی مردم در صحنههای مختلف، مسئولیت کارگزاران نظام را دوچندان میکند. لذا مسئولین باید به سمت تقویت اعتماد اجتماعی حرکت کنند، بکوشند با اقدامات و تصمیمگیریهای صحیح خود، اعتماد عمومی را ارتقا بخشند، به دغدغههای واقعی مردم رسیدگی کنند و به طور دقیق، آگاهانه و عادلانه بکوشند در مسیر رفع مشکلات اجتماعی گام بردارند، کارامدی نظام را تقویت کنند تا مردم هم بیشتر بتوانند از ثمرات و برکات این نظام بهرهمند شوند و عدالت اقتصادی، عدالت اجتماعی و عدالت اداری در بخشهای مختلف ارتقا یابد.
مسئولین در مسیر تقویت اعتماد اجتماعی حرکت کنند
در نهایت، مسئولان باید به کرامت و مشارکت مردم احترام بگذارند. حضور پرشور مردم در صحنه نشان میدهد که آنها برای سرنوشت کشور اهمیت قائلاند. در مقابل، مسئولین هم باید حق مشارکت شهروندی را پاس بدارند و آن را یک سرمایه غیرقابل جایگزین تلقی کنند. هم بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی، هم رهبر شهیدمان و هم جانشین خلف ایشان بر این نکته تاکید ورزیدند که بزرگترین سرمایه نظام جمهوری اسلامی ایران، مردم هستند. حضرت آقا در پیام نوروزی خود اشاره کردند که سرمایه اصلی ما فراتر از موشکها و تجهیزات نظامی، مردماند؛ مردمی که این روزها و شبها به شکلی خستگیناپذیر در صحنه حضور دارند و از نظام خود دفاع میکنند. بنابراین ما باید بیش از پیش به مردم فهیم و عزیزمان توجه داشته باشیم، قدر این سرمایه اجتماعی ارزشمند را بدانیم و احترام، خدمت صادقانه، پاسخگویی و ارتقای کارامدی را سرلوحه اعمال خویش قرار دهیم.
انتهای پیام/