به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، این یادداشت به بررسی مبانی فقهی و قرآنی تقریب مذاهب اسلامی با تأکید بر وحدت مسلمانان در برابر تجاوزات خارجی میپردازد. بر اساس منابع اسلامی و اجماع فقهای مذاهب گوناگون، دفاع از مظلومان و امت اسلامی از واجبات شرعی است که با حفظ روحیه برادری و اخوت میتواند همسو با اهداف عالی شریعت و منافع عامه مسلمانان باشد.
سرآغاز
تأکید بر وحدت میان مذاهب اسلامی، نه تنها یک ضرورت سیاسی، بلکه یک التزام فقهی و اخلاقی از سوی قرآن کریم و سنت نبوی است. آیه شریفه «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (الحجرات: 10) برادری میان تمام مؤمنان را بنیاد جامعه اسلامی قرار میدهد. این یادداشت با رویکردی تحلیلی-توصیفی، به بررسی مبانی این وحدت و پیامدهای عملی آن در شرایط کنونی جهان اسلام میپردازد.
نخست. مبانی قرآنی و روایی تقریب مذاهب
1. آیه اخوت: پایه نظری وحدت اسلامی
بر اساس آیه «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»، تمام مسلمانان فارغ از مذهب، برادر یکدیگرند. این برادری مستلزم همکاری، حمایت و دفاع متقابل است.
2. آیه یاری رسانی دینی: وظیفه کمک به مظلومان
«وَإِنِ اسْتَنْصَرُوكُمْ فِی الدِّینِ فَعَلَیْكُمُ النَّصْرُ» (انفال: 72) بر حمایت نظامی از برادران مسلمان در برابر ظلم تأکید میکند. این آیه با اجماع فقهای همه مذاهب اسلامی، واجب عینی یا کفایی در برابر تجاوز به سرزمینهای اسلامی است.
3. حدیث نبوی: همدلی و رحمت متقابل
«مَثَلُ الْمُؤْمِنِینَ فِی تَوَادِّهِمْ وَتَرَاحُمِهِمْ وَتَعَاطُفِهِمْ مَثَلُ الْجَسَدِ إِذَا اشْتَكَى مِنْهُ عُضْوٌ تَدَاعَى لَهُ سَائِرُ الْجَسَدِ» (مسند ابن حنبل) نشان میدهد که تمام مسلمانان مانند یک پیکر واحد هستند و درد یک عضو، درد همگان است.
دوم. احکام فقهی دفاع و حمایت از مسلمانان
1. دفاع از بلاد اسلامی: واجب عینی یا کفایی؟
فقهای مذاهب اسلامی (شیعه و اهل سنت) بر اساس «جهاد دفاعی»، در صورت هجوم دشمنان به هر نقطه از سرزمینهای اسلامی، دفاع را واجب عینی بر مسلمانان همان منطقه و واجب کفایی بر سایر مسلمانان میدانند. این اجماع فقهی، زمینه مساعد برای وحدت عملی فراهم میکند.
2. حرمت موالات با دشمنان اسلام
بر اساس آیه «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِیَاءَ» (ممتحنه: 1)، هرگونه همراهی، حمایت یا کمک به دشمنان مسلمانان، حرام شرعی و از گناهان کبیره است. این حکم، با اجماع فقها، شامل کمک نظامی، لجستیکی یا سیاسی به متجاوزان میشود.
3. قاعده نفی سبیل: عدم تسلط کفار بر مسلمانان
«وَلَن یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْكَافِرِینَ عَلَى الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا» (نساء: 141) مبنای فقهی مستقلی برای حرمت همکاری با دشمنان اسلام است. هر اقدامی که موجب تسهیل سلطه دشمنان بر مسلمانان شود، با این قاعده منافات دارد.
سوم. اصول حاکم بر امنیت و رفاه همگانی
1. حریم اسلامی به عنوان حریم جمعی
دفاع از حریم هوایی، مرزی و زمینی هر کشور اسلامی، دفاع از حریم کل امت اسلامی است. در اختیار قرار دادن این حریمها برای متجاوزان، مصداق خیانت به خدا و رسول است و فقهای همه مذاهب آن را باطل و حرام میدانند.
2. قاعده نفی اعانه: منع کمک به گناه و ظلم
«وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ» (مائده: 2) و قاعده فقهی «حرمة الاعانة على الإثم و العدوان» نشان میدهند که هرگونه کمک مادی، لجستیکی یا اطلاعاتی به دشمنان اسلام، گناه کبیره و موجب مشارکت در خونریزی مسلمانان است.
3. حفظ جان و مال و ناموس مسلمانان
یکی از اهداف عالی شریعت (مقاصد الشریعة)، حفظ جان، مال، دین، عقل و نسل مسلمانان است. هر اقدامی که این اهداف را تهدید کند، با موازین شرعی مخالف است و فقها بر لزوم جلوگیری از آن اجماع دارند.
در پایان؛ راهکارهای عملی
1. ضرورت تقریب عملی
تقریب مذاهب اسلامی، نه یک شعار، بلکه یک التزام فقهی است که با رعایت موارد زیر محقق میشود:
- حفظ وحدت در برابر تجاوزات خارجی
- پرهیز از هرگونه همکاری با دشمنان مسلمانان
- تقویت همکاریهای نظامی، سیاسی و اقتصادی بین کشورهای اسلامی
2. وعده الهی: نصرت برای مجاهدان
«وَلَیَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن یَنصُرُهُ» (حج: 40) این وعده الهی نشان میدهد که پیروزی، در گرو یاری خداوند است که شامل حمایت از برادران مسلمان میشود.
3. وظیفه نخبگان و رسانههای اسلامی
نخبگان، علمای و رسانههای جهان اسلام موظفند با بصیرت کامل، توطئههای تفرقهافکنانه دشمنان را خنثی کرده و همبستگی مسلمانان را تقویت نمایند.
یادداشت از: حجتالاسلام والمسلمین بهمن اکبری، رایزن سابق فرهنگی ایران در عمان، تانزانیا و ازبکستان
انتهای پیام/