یادداشت تسنیم- مهرداد بذرپاش، وزیر راه و شهرسازی دولت سیزدهم:
در چشمانداز پیچیده و فزاینده لجستیک جهانی، تعداد کمی از گلوگاههای دریایی به اندازه تنگه هرمز از نظر استراتژیک حیاتی هستند. شبکههای حملونقل دریایی ستون فقرات امنیت غذا و انرژی جهان را تشکیل میدهند و گلوگاههای حیاتی، جریان هیدروکربنهایی را که اقتصادهای مدرن را تغذیه میکنند، تعیین میکنند. در میان آبراههای استراتژیک، تنگه هرمز که تنها خروجی دریایی خلیج فارس به آبهای بینالمللی است، یک نقطه ترانزیت اجتنابناپذیر برای صادرات غذا و انرژی منطقهای ایجاد میکند. این آبراه باریک که تقریباً 21 مایل در عریضترین نقطه خود طول دارد، حجم فوقالعادهای از تجارت انرژی جهانی را هدایت میکند.
تنگه هرمز جایگاهی ممتاز در ژئوپلیتیک انرژی و امنیت بینالملل دارد. جریان نفت عبوری از این تنگه به طور متوسط 14.3 میلیون بشکه در روز، معادل 21 درصد از تجارت نفت جهان است و با احتساب فرآوردههای نفتی، این حجم به 20.3 میلیون بشکه در روز میرسد که عربستان سعودی بیشترین سهم را دارد. در حوزه گاز نیز، این تنگه مسیر حیاتی ترانزیت الانجی معادل 20 درصد تجارت جهانی است که عمدتاً از قطر صادر میشود که نقش مهمی در تأمین خوراک پتروشیمیها دارد. علاوه بر انرژی، این آبراه در تجارت مواد شیمیایی نیز نقشی کلیدی ایفا میکند. به طوری که 35 درصد تجارت متانول، 30 درصد تجارت اوره و 15 درصد تجارت پلی اتیلن جهان از طریق تنگه هرمز انجام میشود. همچنین 8 درصد تولید جهانی آلومینیوم نیز از این مسیر میگذرد.
اهمیت تنگه هرمز تأثیرات مستقیمی بر امنیت غذایی و بازار کشاورزی جهان دارد. آمارها نشان میدهد که حدود 30 درصد کود مورد استفاده در بخش کشاورزی جهان از آن عبور میکند و کشورهای حاشیه خلیج فارس سهمی 30 تا 50 درصدی در صادرات کود و آمونیاک در جهان دارند. بنابراین، هرگونه تنش در این منطقه میتواند به سرعت زنجیره تامین غذای جهانی را تحت تاثیر قرار دهد.
در حال حاضر، قیمت کود جهانی بیش از 30 درصد افزایش یافته است و تحلیلها نشان میدهد که بسته شدن تنگه هرمز و جنگ در غرب آسیا، عامل اصلی این جهش قیمتی است. این وضعیت اثرات ثانویهای بر کشاورزی آمریکا خواهد گذاشت. دادههای گذشته نشان میدهد که میزان اعلام ورشکستگی کشاورزان آمریکایی در سال 2025، 46 درصد نسبت به سال 2024 افزایش یافته است و پیشبینی میشود با ادامه اختلالات زنجیره عرضه کود، این موضوع تشدید شود.
بررسی وضعیت جهانی نشان میدهد که شدت بحران کنونی در خلیج فارس بر قیمت کود، حتی از جنگ اوکراین نیز بیشتر است زیرا سهم کشورهای منطقه در بازار کود جهانی از روسیه بالاتر است. در جنگ اوکراین، قیمت غلات افزایش یافت و حاشیه سود کشاورزان حفظ شد، اما در جنگ فعلی چون خاورمیانه تولیدکننده بزرگ غلات نیست، قیمت افزایش نیافته و کشاورزان صرفا با افزایش هزینههای تولید دست و پنجه نرم میکنند. کشاورزان آمریکایی نیز ناچارا و بهدلیل وابستگی زیاد ذرت به کود، باید به کاشت سویا روی آورند، اما بازار جهانی سویا نیز بهدلیل جنگ تعرفهای قبلی دچار اشباع شده است. دولت آمریکا با وجود در نظر گرفتن برنامه حمایتی 12 میلیارد دلاری برای کشاورزان در سال 2025، نتوانست از فشار مضاعف بر آنها بکاهد.
نهایتاً، اخلال در تنگه هرمز میتواند اثرات دومینویی بر اقتصاد جهانی برجای بگذارد. پیشبینیها حاکی از آن است که در سناریوی تنش شدید و انسداد کامل تنگه، قیمت نفت به 110 تا 150 دلار و قیمت الانجی تا 220 درصد افزایش خواهد یافت. این افزایش قیمتها تورم جهانی را تشدید کرده و رشد اقتصادی غرب را کاهش میدهد.
با توجه به اینکه قیمتها با الگوی موشکی بالا میروند و با الگوی پاراشوت پایین میآیند، حتی با پایان سریع جنگ، اثرات افزایش قیمتها تا مدتی پایدار خواهد ماند و انتظار میرود روند افزایش ورشکستگی کشاورزان آمریکایی در سال 2026 تشدید شود. تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین مزیتهای ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران، یادآوری میکند که زنجیرههای تأمین تنها به اندازه ضعیفترین حلقههایشان قوی هستند و امنیت تجارت جهانی مواد غذایی بهشدت به این نقاط گلوگاهی وابسته است.
انتهای پیام/