در سالهای اخیر و همزمان با تداوم نرخهای بالای تورم و افزایش مستمر قیمت کالاهای مصرفی و سرمایهای، الگوی خرید خانوارهای ایرانی نیز دستخوش تغییر شده است. کاهش قدرت خرید، ناهماهنگی رشد درآمد با هزینههای زندگی و فشار مضاعف بر سبد معیشت، بسیاری از خانوادهها را به سمت استفاده از ابزارهای مالی جایگزین سوق داده است. در این میان، خرید اقساطی بهعنوان یکی از راهکارهای مدیریت نقدینگی، سهم پررنگتری در رفتار اقتصادی خانوارها پیدا کرده است.
رشد پلتفرمهای اعتباردهی دیجیتال و توسعه مدلهای نوین «الان بخر، بعدا پرداخت کن» نیز این روند را تقویت کرده است. این ابزارها امکان توزیع هزینه در بازه زمانی مشخص را فراهم میکنند و بهویژه در بازار کالاهای مصرفی و دیجیتال، با استقبال قابل توجهی روبهرو شدهاند.
چرا خرید اقساطی در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته است؟
افزایش مداوم قیمت کالاها، بهویژه در حوزههایی مانند لوازم خانگی، کالاهای دیجیتال و خدمات آموزشی، موجب شده است خرید نقدی بسیاری از اقلام برای بخشی از جامعه دشوار شود. در چنین شرایطی، خرید اقساطی به ابزاری برای حفظ سطح زندگی و تأمین نیازهای ضروری تبدیل شده است. از منظر مدیریت مالی، خانوارها با توزیع هزینه یک خرید در چند ماه، میتوانند جریان نقدی خود را بهتر کنترل کنند. پرداخت یکجای مبلغهای بالا، بهویژه در شرایط تورمی، میتواند تعادل بودجه ماهانه را بر هم بزند. تقسیم هزینه به اقساط مشخص، این امکان را فراهم میکند که خانوارها با تصویر روشنتری از تعهدات ماهانه خود، برنامهریزی دقیقتری انجام دهند و مدیریت بودجه را با پیشبینیپذیری بیشتری پیش ببرند. عامل دیگر، تغییر رفتار مصرفکننده در عصر دیجیتال است. دسترسی آسان به فروشگاههای آنلاین و توسعه خدمات مالی مبتنی بر فناوری، باعث شده فرآیند خرید اقساطی نسبت به گذشته سادهتر و سریعتر شود. در نتیجه، این شیوه خرید از قالب سنتی فروش با چک و ضامن خارج شده و به مدلهای مبتنی بر اعتبارسنجی دیجیتال نزدیکتر شده است.
مزایای خرید اقساطی برای خانوارها
یکی از مهمترین مزایای خرید اقساطی، حفظ نقدینگی خانوار است. در اقتصادی که نوسان قیمتها بالاست، نگهداشتن بخشی از منابع مالی برای هزینههای پیشبینینشده اهمیت ویژهای دارد. خرید اقساطی این امکان را فراهم میکند که خانوادهها بدون خالی کردن کامل حساب خود، کالای موردنیاز را تهیه کنند. مزیت دیگر، امکان برنامهریزی مالی منظمتر است. وقتی مبلغ اقساط مشخص و تاریخ سررسید آن معین باشد، خانوادهها میتوانند آن را در کنار سایر هزینههای ثابت مانند اجاره، قبوض و اقساط دیگر در بودجه ماهانه لحاظ کنند. این نظم مالی، از بروز شوکهای ناگهانی جلوگیری میکند. همچنین خرید اقساطی امکان دسترسی به کالاهای سرمایهای را فراهم میکند؛ کالاهایی که نقش مهمی در کیفیت زندگی یا حتی درآمدزایی دارند. برای نمونه، تهیه یک لپتاپ مناسب برای فعالیت حرفهای یا یک وسیله خانگی ضروری، در بسیاری از موارد با استفاده از مدل اقساطی امکانپذیر شده است. از سوی دیگر، در شرایط تورمی، برخی خانوارها ترجیح میدهند کالا را با قیمت امروز تهیه کنند و بهای آن را در ماههای آینده پرداخت کنند؛ رویکردی که از منظر حفظ ارزش پول، برای بخشی از مصرفکنندگان منطقی ارزیابی میشود.
خرید اقساطی در بازار کالاهای دیجیتال
بازار کالاهای دیجیتال یکی از حوزههایی است که بیشترین تأثیر را از نوسانات ارزی و تورم پذیرفته است. افزایش قیمت تلفن همراه، لپتاپ و سایر تجهیزات دیجیتال، باعث شده خرید نقدی این کالاها برای بسیاری از افراد به چالش تبدیل شود. در چنین فضایی، تقاضا برای خرید گوشی قسطی و سایر کالاهای دیجیتال بهطور محسوسی افزایش یافته است. گزارشهای منتشرشده از سوی برخی پلتفرمهای فروش آنلاین نشان میدهد سهم خریدهای اعتباری در این بازار طی دو سال گذشته رشد قابل توجهی داشته است. برای بسیاری از کاربران، تلفن همراه دیگر یک کالای لوکس محسوب نمیشود، بلکه ابزار کار، آموزش و ارتباطات روزمره است. از این رو، مدلهای اقساطی در این بخش، بیشتر از آنکه نشانه مصرفگرایی باشند، بیانگر تلاش برای تأمین یک نیاز کاربردی هستند.
نقش پلتفرمهای اعتبار دیجیتال در تسهیل خرید
گسترش فناوریهای مالی طی سالهای اخیر، زمینه شکلگیری بازیگران جدیدی را در حوزه اعتبار خرید فراهم کرده است. این پلتفرمها با استفاده از مدلهای اعتبارسنجی دیجیتال، فرآیند دریافت اعتبار را نسبت به سازوکارهای سنتی بانکی سادهتر کردهاند. برخی پلتفرمهای فعال در حوزه اعتبار خرید مانند اسنپ پی تلاش کردهاند با توسعه زیرساختهای آنلاین و حذف نیاز به مراجعه حضوری یا ارائه ضمانتهای پیچیده، دسترسی کاربران به خرید اقساطی را تسهیل کنند. در این مدلها، اعتبار بر اساس سابقه فعالیت کاربر و ارزیابیهای دیجیتال تعیین میشود و بازپرداخت در قالب اقساط مشخص انجام میگیرد. این تحول، علاوه بر کاهش زمان دریافت اعتبار، موجب شفافتر شدن فرآیندها نیز شده است. با این حال، همچنان چارچوبهای نظارتی و انضباط مالی در استفاده از این خدمات اهمیت اساسی دارد.
ملاحظات و چالشهای خرید اقساطی
در کنار مزایا، خرید اقساطی بدون مدیریت صحیح میتواند منجر به انباشت بدهی شود. اگر مجموع اقساط ماهانه از توان بازپرداخت خانوار فراتر رود، فشار مالی مضاعفی ایجاد خواهد شد. از این رو، پیش از هر تصمیم، ارزیابی دقیق توان پرداخت ضروری است. آگاهی از شرایط قرارداد، نرخ کارمزد یا بهره احتمالی، و تاریخهای سررسید نیز از دیگر الزامات استفاده آگاهانه از این ابزار است. برخی از کاربران به دلیل بیتوجهی به جزئیات قرارداد، با هزینههای پیشبینینشده مواجه شدهاند. خوشحسابی در پرداخت اقساط نیز نقش مهمی در حفظ اعتبار مالی افراد دارد. در بسیاری از مدلهای جدید اعتباردهی، سابقه پرداخت بهموقع میتواند بر افزایش سقف اعتبار در آینده تأثیرگذار باشد. خرید اقساطی زمانی میتواند به کارآمدی واقعی برسد که خانوارها آن را بهعنوان ابزاری برای مدیریت منظم منابع مالی خود بهکار بگیرند و از تبدیل شدن آن به مسیری برای افزایش هزینههای غیرضروری پرهیز کنند.
تحولات اقتصادی سالهای اخیر نشان میدهد خرید اقساطی به بخشی از سبک زندگی مالی خانوارهای ایرانی تبدیل شده است. این شیوه خرید، در صورت استفاده سنجیده، میتواند به توزیع بهتر هزینهها، حفظ نقدینگی و تأمین نیازهای ضروری کمک کند. همزمان، توسعه فناوریهای مالی و پلتفرمهای اعتبار دیجیتال نقش مهمی در تسهیل دسترسی به این خدمات ایفا کردهاند. با این حال، موفقیت این مدل به میزان آگاهی مالی مصرفکنندگان و مدیریت مسئولانه تعهدات وابسته است. در شرایطی که اقتصاد با نوسانات قیمتی و محدودیتهای درآمدی مواجه است، خرید اقساطی میتواند ابزاری برای مدیریت فشارهای معیشتی باشد؛ ابزاری که بهرهگیری هوشمندانه از آن، نیازمند برنامهریزی و انضباط مالی است.
"این مطلب تبلیغاتی است"