به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، پروفسور «عمر یاغی»، برنده جایزه نوبل شیمی و جایزه مصطفی (ص)، از دستگاهی کاملاً مستقل از شبکه برق رونمایی کرده است که با استفاده از انرژی خورشید و فناوری پیشرفته «ابر اسفنجها»، میتواند حتی در خشکترین مناطق زمین روزانه 1000 لیتر آب آشامیدنی از هوا جمعآوری کند.
در برخی از خشکترین مناطق کره زمین، یک فناوری جدید ثابت کرده است که حتی در دل زمینهای تفتیده و خشک نیز میتوان آب آشامیدنی را مستقیماً از آسمان استخراج کرد.
پروفسور «عمر یاغی»، شیمیدان دانشگاه کالیفرنیا (برکلی) و برنده جایزه نوبل شیمی در سال 2025، دستگاهی اختراع کرده است که میتواند روزانه تا 1000 لیتر آب تمیز را مستقیماً از هوا جمعآوری کند. این دستگاه که توسط شرکت فناوری وابسته به او یعنی «آتوکو» (Atoco) توسعه یافته است، حتی در مناطقی با رطوبت کمتر از 20 درصد نیز به شکلی کاملاً موثر کار میکند و میتواند راه نجات مهمی برای مناطقی باشد که با کمبود شدید آب دستوپنجه نرم میکنند.
علم «ابر اسفنجها»؛ راز استخراج آب از هوا
این دستاورد بزرگ بر پایه «شیمی شبکهای» (Reticular Chemistry) استوار است؛ حوزهای علمی که توسط خود پروفسور یاغی پایهگذاری شد. کلید این اختراع، استفاده از «چارچوبهای فلزی-آلی» (MOFs) است؛ مواد متخلخل و مصنوعی که دقیقاً مانند اسفنجهای پیشرفته عمل میکنند.
این مواد در سطح مولکولی به گونهای مهندسی شدهاند که مساحت سطحی فوقالعاده وسیعی داشته باشند؛ به طوری که تنها چند گرم از این ماده میتواند مساحتی معادل فضای داخلی یک استادیوم فوتبال را پوشش دهد.
با عبور هوا از داخل این دستگاه، MOFها مولکولهای آب را در منافذ بسیار ریز خود به دام میاندازند. هنگامی که این ماده توسط نور محیطی خورشید یا انرژی حرارتیِ سطحِ پایین گرم میشود، رطوبتِ به دام افتاده را به شکل بخار آزاد میکند که این بخار در نهایت تقطیر شده و به آب مایع تبدیل میشود. برخلاف دستگاههای رایجِ تولید آب از جو که برای خنک کردن هوا به نیروی برق قابلتوجهی نیاز دارند، سیستم پروفسور یاغی کاملاً مستقل از شبکه برق (Off-grid) بوده و تنها با استفاده از گرمای خورشید کار میکند.
ابزاری برای تابآوری در برابر بحرانها و بلایای طبیعی
این اختراع در زمانهای بسیار حساس معرفی شده است؛ دورانی که سازمان ملل متحد نسبت به «ورشکستگی جهانی آب» هشدار میدهد و بیش از 2 میلیارد نفر در سراسر جهان به آب آشامیدنی سالم دسترسی ندارند. اگرچه شیرینسازی آب دریا (آبشیرینکنها) راهکاری رایج برای مناطق ساحلی بوده، اما این روش به شدت انرژیبر است و پساب شور حاصل از آن به اکوسیستمهای دریایی آسیب میرساند.
دستگاه آبساز یاغی، جایگزینی قابلحملتر و سازگارتر با محیطزیست ارائه میدهد. این واحدها که تقریباً به اندازه یک کانتینر 20 فوتی (حدود 6 متر) هستند، میتوانند به جزایر طوفانزده یا روستاهای دورافتاده کویری منتقل شوند. به عنوان مثال، در مناطقی مانند دریای کارائیب که طوفانهایی نظیر «بریل» زیرساختهای مرکزی را ویران کردهاند، این دستگاهها میتوانند بدون نیاز به شبکه برق، امکان امدادرسانی فوری را فراهم کنند.
از رنجهای شخصی تا تاثیرگذاری جهانی
انگیزه یاغی برای پیگیری این پروژه، ریشهای عمیقاً شخصی دارد. او که در یک جامعه پناهنده در اردن بزرگ شده، زندگی در خانهای بدون آب لولهکشی را با تمام وجود تجربه کرده است. وی غالباً به یاد میآورد که چگونه «زمزمههای» همسایهها درباره رسیدن کامیون آب، باعث هجوم سراسیمه مردم برای پر کردن ظرفها پیش از اتمام آب میشد.
او در جریان یک آزمایش میدانی که اخیراً انجام شد، گفت: «علم اکنون در دسترس ماست؛ آنچه امروز به آن نیاز داریم، شجاعت برای توسعه و گسترش این راهکارها در سطح کلان است.»
در حالی که این فناوری در حال حاضر از نمونههای اولیه آزمایشگاهی به سمت تولید واحدهای مقیاس صنعتی حرکت میکند، پروفسور یاغی آیندهای را تحت عنوان «آب شخصیسازیشده» متصور است. همانطور که پنلهای خورشیدی به خانهها اجازه میدهند برق مصرفی خود را تولید کنند، این دستگاههای مبتنی بر MOF نیز در نهایت میتوانند به خانوادهها این امکان را بدهند که آب آشامیدنی خود را در محل تولید کنند و به وابستگی سیستمهای متمرکز و اغلب آسیبپذیر لولهکشی شهری پایان دهند.
لازم به ذکر است که پروفسور یاغی، یکی از سه دانشمندی است که اخیراً جایزه نوبل شیمی سال 2025 را به دلیل کارهای پیشگامانه خود در زمینه «چارچوبهای فلزی-آلی» دریافت کردند؛ دستاوردی که مسیرهای جدیدی را برای انرژیهای پاک و کاربردهای زیستمحیطی هموار کرده است.
انتهای پیام/