به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در دو قسمت پیشین این مطلب، نگاه دولت ترکیه به انرژی هستهای و همچنین تسلیحات هستهای مورد بحث قرار گرفت. به این اشاره شد که با توجه به عدم سختگیری ان.پی.تی درباره داشتن زیردریاییهای هستهای، آنکارا میخواهد در این وادی شانس خود را امتحان کند.
با این حال، برخی اظهارات مستقیم پیشینِ اردوغان و اشارات غیرمستقیم جدید هاکان فیدان، نشان دهنده این است که دولت برآمده از حزب عدالت و توسعه، اشتیاق قابل توجهی برای داشتن تسلیحات هستهای دارد.
ترکیه، ائتلاف و تسلیحات
رسانهها و اندیشکدههای نزدیک به حزب عدالت و توسعه در ترکیه، تمایل دارند اثربخشی فرمول جدید ناتوی منهای آمریکا را به چالش کشیده و درباره ضرورت اندیشیدن به ائتلافهای جدید و قدرتهای جدید اظهارنظر کنند.
ترکیه هنوز هم از ایستادن زیر چتر هستهای ناتو سود میبرد، اما واقعیت این است که دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا نگاه گرمی به پیمان نظامی ناتو ندارد و حالا سران اروپایی ناتو، برای جبران خلا دفاعی در این ائتلاف غربی، عملاً به هول و ولا افتاده اند. اینجاست که ترکیه نیز میخواهد در این معادله جای بهتری برای خود، دست و پا کند.
اما واقعیت این است که اروپا، ترکیه را با همین مزیت فعلی یعنی داشتن دومین ارتش پرجمعیت ناتو و امکان بهره برداری از صنایع پهپادی، مناسب میداند و تمایل ندارد به منظور تقویت سد دفاعی غرب، ترکیه دارای سلاح هستهای را نیز بپذیرد.
به زبانی دیگر، ترکیه میتواند با توسعه انرژی هستهای غیرنظامی و برخورداری از قدرت نظامی متعارف، شریک خوبی برای غرب باشد و نیازی نیست از این سطح فراتر برود.
در شرایط فعلی، استراتژی هستهای ترکیه بر چندین عنصر کلیدی استوار است:
الف. فرسایش محسوس قوانین جهانی و ضمانتهای امنیتی
ب. منطق امنیت و بازدارندگی
ج. قابلیت پیشران هستهای به عنوان یک گام اساسی
به باور اغلب کارشناسان، تصمیم ترکیه در خصوص زیردریاییهای هستهای، عملاً مرز بین قابلیتهای هستهای غیرنظامی و نظامی را محو میکند. چرا که سطوح غنیسازی اورانیوم مورد استفاده برای چنین زیردریاییهایی نزدیک به سطوح مربوط به سلاح است.
ترکیه حالا به دنبال نوعی روایت استراتژیک جدید است. در این روایت، مفاهیمی مانند استقلال دفاعی و استراتژیک، داشتنِ توان بازدارندگی و اعتبار جهانی، نقش مهمی دارند و از دید آنکارا، قدرت هستهای، این روایت را تقویت میکند. آن هم در شرایطی که اردوغان، در یک دهه اخیر، بخش مهمی از کل توان سیاسی – تبلیغاتی و حزبی خود را بر روی موضوعی به نام خودکفایی دفاعی متمرکز کرده و درباره پیشرفت در صنایع پهپادی، زرهی، مهماتسازی، سامانه پدافندی و جنگ الکترونیک، به شکلی اغراقآمیز سخنرانی میکند.
در نتیجه میتوان گفت: اگر دولت اردوغان در موقعیت فعلی، تا این اندازه با بحران اقتصادی و ناتوانی در تامین مالی مواجه نبود، آکپارتی بر روی تسلیحات هستهای، بیش از پیش متمرکز میشد، اما در شرایطی که توسعه سلاح هستهای برای کشوری که برنامه تسلیحاتی نداشته، بسیار پرهزینه و از نظر فنی دشوار است.
نوع نگاه ترکیه به تسلیحات هستهای، توجه تحلیلگران و دانشکدههای بینالمللی را نیز جلب کرده است. آنان در چند نکته متفق القول هستند: اول این که معتقدند، ترکیه به زودی به دنبال سلاحهای هستهای نخواهد رفت و به دلیل محدودیتهای قانونی، اقتصادی و عضویت در ائتلاف ناتو، بعید است که در آینده قابل پیشبینی به دنبال سلاحهای هستهای باشد.
دوم این که تمرکز بر زیرساخت هستهای غیرنظامی فعلاً برای دولت اردوغان مقرون به صرفهتر است و بنابراین، گسترش هستهای غیرنظامی و همچنین افزایش سرمایهگذاری نظامی متعارف، اولویتهای دفاعی واقعبینانهتری هستند.
سوم، علاقه ترکیه به زیردریاییهای هستهای به عنوان یک قابلیت نظامی مشروع غیر تسلیحاتی، زمینهای برای افتادن در ابهام استراتژیک است.
به باور اغلب تحلیلگران، ترکیه هنوز هم برای داشتن تسلیحات هستهای، هیچ نوع توجیه خاصی ندارد و اساساً فشار یا تهدیدی وجود ندارد که ترکیه بخواهد به دنبال بازدارندگی باشد.
نگاه ترکیه به مزیت هستهای پاکستان
روابط ترکیه و پاکستان در دوران زمامداری حزب عدالت و توسعه از رشد بالایی برخوردار بوده و به ویژه در 10 سال اخیر، این رابطه با وجود آن که با مبادلات تجاری قابل توجهی همراه نبوده، در حوزههای امنیتی، دفاعی و سیاسی، ژرفای بیشتری پیدا کرده است. به نحوی که ترکیه در حوزه صنایع پهپادی و بالگرد، به دنبال توسعه همکاری عمیق با پاکستان بوده است.
به طور طبیعی، نمیتوان انتظار داشت که برخی همفکریها و تبادل اطلاعات در مورد دانش و تجارب صنعت هستهای بین ترکیه و پاکستان، رسانهای شود. اما از آنجایی که موضوعات امنیتی و دفاعی در روابط آنکارا – اسلام آباد اهمیت حیاتی دارد، میتوان حدس زد که ترکیه در مورد تسلیحات هستهای، اولاً رصد دقیقی درباره وضعیت پاکستان دارد، دوم این که در صدد گرفتنِ مشورت برآمده است.
کارشناسان بر این باورند که با وجود پس زمینه تاریخی روابط ترکیه و پاکستان، هیچ مدرک معتبری وجود ندارد که نشان دهد، پاکستان دانش و تخصص خود را به شکل جدی در اختیار ترکیه قرار داده باشد.
این موضوع، علاوه بر پیامدهای حقوقی و بینالمللی، حساسیتهای دیگری نیز به دنبال میآورد. چرا که در حالت عادی نیز، آمریکا، هندوستان و رژیم صهیونیستی، در صدد اعمال فشار بر پاکستان هستند.
بر اساس گفتههای برخی از تحلیلگران روزنامه ینی شفق که به گفتمان اخوان المسلمین نزدیک هستند، این احتمال وجود دارد که در مواقع لازم و در یک سناریوی فرضی درگیری، پاکستان به شکل غیرمستقیم برای ترکیه بازدارندگی ایجاد کند، اما تعامل مستقیم درباره انتقال هستهای، دور از ذهن و ناممکن است.
در پایان باید گفت: اگر چه حامیان دستیابی به تسلیحات هستهای در ترکیه کم نیستند، اما به شکلی محتاطانه درباره این موضوع صحبت میکنند. این در حالی است که مخالفین دستیابی، غالباً با صدای بلند، نظرات خود را بیان میکنند.
حسن گوغوش از تحلیلگران مطالعات تسلیحات و دفاع، یکی از مخالفین دستیابی به سلاح هستهای است. او میگوید: «متاسفانه، در ترکیه افراد زیادی هستند که استدلال میکنند برای اینکه پیشرفتهای حاصل شده در صنعت دفاعی در سالهای اخیر به بازدارندگی پایدار تبدیل شود، داشتن سلاحهای هستهای را به عنوان نیاز فوری و ضروری در اولویت بگذاریم. به باور آنان، سلاحهای هستهای برای دولتها قدرت و اعتبار به ارمغان میآورند. ولی این را نیز به یاد داشته باشیم، در جنگی که از این سلاحها استفاده میشود، هیچ برندهای وجود نخواهد داشت. سلاحهای هستهای در نهایت سلاحهای کشتار جمعی هستند. آنها جمعیت غیرنظامی را هدف قرار میدهند، شهرها را ویران میکنند و باعث آسیبهای زیستمحیطی میشوند که نسلها ادامه دارد. زخمهای هیروشیما و ناکازاکی ژاپن هنوز قابل مشاهده است. کار درست برای ترکیه این است که وارد مسابقه تسلیحات هستهای نشود، بلکه برای پاکسازی منطقه خود از سلاحهای کشتار جمعی، از جمله سلاحهای هستهای، تلاش کند».
حال باید دید با لحاظ کردن موضوعات مربوط به سیاست خارجی ترکیه و تغییر موازنات منطقهای و جهانی و همچنین شرایط داخلی سخت برای حزب حاکم، موضوع تسلیحات هستهای برای آنکارا تا چه سطحی مهم خواهد ماند.
انتهای پیام/