به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، اشتیاق مقامات ترکیه برای قرار گرفتن در لیست قدرتهای هستهای، به شکل محتاطانه و غیرمستقیم نمایان شده است.
در بخش پیشین این مطلب، اشاره کردیم که سکوت معنیدار هاکان فیدان وزیر امور خارجه ترکیه در برابر سوالِ «آیا باید سلاح هستهای داشته باشیم یا نه» بازتاب گستردهای در رسانهها پیدا کرد و تحلیلگران اعلام کردند که این سکوت، نشانه آشکاری از تمایل دولت اردوغان برای قرار گرفتن در لیست دارندگان سلاح هستهای است.
البته این یگانه استدلال برای اثبات تمایل ترکیه به داشتن سلاح هستهای نیست و فرمانده نیروی دریایی این کشور نیز، آشکارا اعلام کرده که داشتن زیردریاییهای هستهای، بخشی از اهداف مهم آنکارا است.
به نظر میرسد با توجه به این که پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) حساسیت و ممنوعیت قابل توجهی درباره زیردریاییهای هستهای ندارد، ترکیه میخواهد فارغ از ممنوعیتها و محدودیتها، حرکت خود را در این مسیر دنبال کند.
نگاهی به اظهارنظر تحلیلگران نزدیک به حزب حاکم ترکیه نشان میدهد که آنان، با برجسته کردن موضوعی به نام آشوب جهانی و رویکردهای مبهم ترامپ – غرب، دستیابی به سلاح هستهای را به عنوان یک ضرورت مطرح کنند، اما در عین حال، با رفتاری محتاطانه، فعلاً در فاز نخست، صرفاً از زیردریایی حرف میزنند.
اندیشکده اندیشههای استراتژیک ترکیه در گزارشی اعلام کرده «در این دوره پر هرج و مرج که بسیاری از کشورها احساس امنیت نمیکنند و صاحبان قدرت منافع خود را بر دیگران تحمیل میکنند، ترکیه با پروژه ساخت زیردریاییهای هستهای کلاس NÜKDEN برای دفاع از خود، قصد دارد به یک قدرت هستهای تبدیل شود. توسعه موشکهای بالستیک تایفون که برد آنها دائماً در حال افزایش است و ایجاد یک سکوی پرتاب در سومالی برای آزمایش موشکهای دوربرد، از دیگر اهداف این مسیر تلقی میشود».
چرا اردوغان از سلاح هستهای حرف نمیزند؟
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه و رهبر حزب عدالت و توسعه، در چند سال اخیر، درباره دستیابی ترکیه به انرژی هستهای، با احتیاط صحبت میکند و ترجیحاً از تسلیحات هستهای حرف نمیزند.
این در حالی است که او قبلاً به طور مداوم درباره این موضوع سخنرانی میکرد. اردوغان، در سخنرانی خود در سیواس در 4 سپتامبر 2019 میلادی گفته بود: «بیعدالتی در مورد دستیابی به سلاحهای هستهای برای ترکیه بسیار نگرانکننده است. برخی از کشورها موشکهای هستهای دارند. اما غرب اصرار دارد که ما نباید چنین چیزی داشته باشیم. این برای ما غیر قابل قبول است. آنها به ما میگویند، حق ندارید موشک دارای کلاهک هستهای داشته باشید. سوال من این است: مگر اسرائیل در بیخ گوش ما، دارای موشک هستهای نیست؟ بله. اسرائیل چنین سلاحی در اختیار دارد و از همه چیز برای ترساندن ما استفاده میکند. برادران و خواهران عزیزم، ما در حال حاضر کار خود را انجام میدهیم».
در آن زمان، اردوغان به شکل آشکار به این اشاره نکرد که ترکیه واقعاً در این زمینه دستور کار خاصی دارد یا نه. اما دستگاه دیپلماسی ترکیه همواره استدلال کرده که طبق ماده چهارم NPT، حق غیرقابل انکاری برای دستیابی به قابلیتهای چرخه سوخت هستهای، از جمله فناوریهای غنیسازی و بازفرآوری، دارد.
استاندارد دوگانه
حسن گوغوش از تحلیلگران مطالعات تسلیحات و امنیت در ترکیه، درباره این موضوع میگوید: «ترکیه تقریباً عضو تمام معاهدات و ترتیبات عدم اشاعه، از جمله NPT و CTBT بوده و سابقه پاکی در پایبندی به تعهدات خود در این زمینه دارد. با این حال، سکوت معنیدار هاکان فیدان درباره سلاح هستهای، باعث سردرگمی قابل توجهی شد. سکوت فیدان در سراسر جهان، از روسیه تا آمریکا از اسرائیل تا یونان، طنینانداز شد. رسانههای خارجی مصاحبه فیدان را چنین ارزیابی کردند: ترکیه در حال تلاش برای دستیابی به سلاح هستهای است و مسیر خطرناک این کشور، نباید دست کم گرفته شود».
گوغوش به این اشاره کرده که تمرکز رسانههای منطقه و جهان بر اظهارات فیدان، نشانه استاندارد دوگانه غرب است. چرا که هیچکدام از آنان، سخنان مرتس صدراعظم آلمان در کنفرانس امنیتی مونیخ مبنی بر آغاز مذاکرات مخفی با ماکرون برای افزایش بازدارندگی هستهای اروپا را زیر سوال نبرد.
استراتژی تسلیحات، انرژی یا هر دو؟
روزنامه صباح از جراید نزدیک به حزب عدالت و توسعه، دسترسی به انرژی هستهای را هدف مهمی برای ترکیه قلمداد کرده است. این روزنامه به تاریخچه پیشرفت ترکیه در این زمینه و در سالیان اخیر اشاره کرده و نوشته است: با هدف تأمین حداقل 10٪ از نیازهای برق کشور از انرژی هستهای، ترکیه در سال 2010 میلادی با روسیه توافقنامه امضا کرد و اولین گام خود را به سوی انرژی هستهای برداشت. نیروگاه هستهای آککویو در مرسین اولین پروژه هستهای جهان است که تحت مدل ساخت-بهرهبرداری-انتقال (BOT) اجرا میشود. برای عمر عملیاتی 60 ساله این نیروگاه، تأمین مالی، طراحی، ساخت، مالکیت و بهرهبرداری، به تمامی بر عهده شرکت هستهای دولتی روسیه یعنی روساتم است. تأمین اورانیوم توسط TVEL، زیرمجموعه روساتم، تأمین خواهد شد. اولین واحد این نیروگاه در سال 2026 راهاندازی خواهد شد و سه راکتور باقیمانده قرار است تا سال 2028 عملیاتی شوند.
وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه در توصیف مزایای استراتژیک این نیروگاه در پلتفرم کسبوکار هستهای گفته است: «آک کویو برای ترکیه، فقط یک پروژه زیرساختی نبود؛ بلکه میانبری برای گذار استراتژیک به انرژی هستهای بود که به کشور اجازه میدهد ظرفیت بار پایه در مقیاس بزرگ را بدون متحمل شدن خطرات فوری مالی و ساختمانی که به طور سنتی با توسعه هستهای مرتبط هستند، اضافه کند. این پروژه فراتر از تأمین انرژی، فرصتهایی را برای ترکیه جهت یادگیری و تحول در امور هستهای و توسعه ظرفیت نهادی فراهم کرده است».
تاخیرهای روسیه و شرایط پیشبینی نشده پس از حمله به اوکراین و تحریمهای غرب، همگی بر روند پیشرفت احداث نیروگاه هستهای آک کویوی ترکیه تاثیر گذاشتند. به همین خاطر، این کشور اکنون مصمم است که استراتژی هستهای خود را صرفاً با یک پروژه یا یک شریک واحد ادامه ندهد.
برای دستیابی به هدف 5 گیگاوات ظرفیت SMR تا سال 2050، قرار است پروژهها در مدلهای ترکیبی یا سرمایهگذاری مشترک با ترکیب مشارکت دولتی، مالکیت مشترک و منابع فناوری متنوع اجرا شوند. برای این منظور، شرکت انرژی هستهای ترکیه (TÜNAŞ) در سال 2022 به عنوان یک شرکت دولتی تأسیس شد.
برای پروژههای آینده، شرکتهای بینالمللی فقط میتوانند به عنوان شرکای مستقیم دولت ترکیه وارد بازار شوند. اگر چه هنوز پیشرفت چندانی روی نداده اما مذاکرات رقابتی با روسیه، آمریکا، کره جنوبی و چین در حال انجام است و توافق اولیه بین آنکارا – واشنگتن، امضا شده است.
یادداشت تفاهم همکاری هستهای غیرنظامی استراتژیک» در 25 سپتامبر 2025، طی دیداری بین رجب طیب اردوغان رئیسجمهور ترکیه و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا در کاخ سفید امضا شد. این یادداشت تفاهم شامل تولید انرژی هستهای، راکتورهای کوچک مدولار (SMR)، انتقال فناوری، مدیریت سوخت و حوزههای سرمایهگذاری میشود و امکان استفاده از فناوری آمریکایی در پروژههای جدید انرژی هستهای در ترکیه را نیز فراهم میکند.
به گفته کارشناسان، همکاری با ایالات متحده به ترکیه امکان دسترسی به جدیدترین فناوری هستهای، پروتکلهای ایمنی و تخصص عملیاتی را میدهد. البته ذکر این نکته نیز مهم است که ترامپ در این زمینه استراتژی هدفمندی دارد و میخواهد تا حد ممکن، ترکیه را از روسیه دور کند.
کارشناسان معتقدند که پس از آغاز دوران جنگ سرد، مکانیسم حرکت به سوی دستیابی به سلاح هستهای، مبتنی بر انگیزههای شوک و تهدید بوده است.
آنان میگویند: کشورها معمولاً پس از آسیبهای وجودی، به دنبال سلاح هستهای میروند. به عنوان مثال، اقدام هندوستان پس از آزمایش هستهای چین، امکان پاکستان پس از دستیابی هند و غیره. این در حالی است که ترکیه در حال حاضر با تهدید تهاجم وجودی مواجه نیست. در نتیجه میتوان گفت، دولت اردوغان و حزب عدالت و توسعه، علاوه بر اشتیاق برای افزایش قدرت سخت، نگاهی نمادین و تبلیغاتی به موضوع هستهای دارند و امیدوارند که موفقیت در این حوزه را به نام خود ثبت کنند.
ادامه دارد...
انتهای پیام/