به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، در پهنه جغرافیایی ایران، سیستان و بلوچستان همواره به عنوان یکی از پیچیدهترین و در عین حال راهبردیترین مناطق کشور شناخته شده است؛ سرزمینی که در آن تاریخ، فرهنگ، اقتصاد و جغرافیا در یک پیوند عمیق و چندلایه با یکدیگر تنیده شدهاند. این استان که در جنوب شرق ایران واقع شده، به دلیل همجواری با دو کشور افغانستان و پاکستان و دسترسی به آبهای آزاد اقیانوس هند، از جایگاهی ژئوپلیتیک و ژئواکونومیک ویژه برخوردار است و بسیاری از تحلیلگران، آینده اقتصادی شرق کشور را به ظرفیتهای نهفته در این منطقه گره زدهاند. با این حال، سیستان و بلوچستان در کنار این ظرفیتهای کمنظیر، با چالشهای تاریخی در حوزه توسعه زیرساختی، سرمایهگذاری صنعتی، اشتغال پایدار و مدیریت منابع طبیعی بهویژه منابع آبی روبهرو بوده است.
در سالهای اخیر، نگاه توسعهای به این استان به سمت برنامهریزیهای مبتنی بر مزیتهای نسبی منطقه تغییر کرده است؛ نگاهی که تلاش دارد به جای تمرکز صرف بر پروژههای مقطعی، مسیر توسعه پایدار را بر پایه مشارکت مردمی، تقویت سرمایه اجتماعی و استفاده از ظرفیتهای بومی بنا کند. در این میان، نقش ساختارهای اجتماعی سنتی همچون طوایف، معتمدان محلی و نخبگان فرهنگی در شکلگیری فرآیند توسعه، بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. سیستان و بلوچستان از دیرباز جامعهای مبتنی بر پیوندهای اجتماعی قوی بوده و همین ویژگی، میتواند به عنوان یک سرمایه مهم برای پیشبرد برنامههای اقتصادی و اجتماعی مورد استفاده قرار گیرد.
در واقع، توسعه این استان تنها در گرو اجرای پروژههای عمرانی بزرگ نیست، بلکه نیازمند یک تحول چندبعدی در حوزههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. افزایش فرهنگ کارآفرینی، تقویت آموزش مهارتمحور، توسعه صنایع پاییندستی و ایجاد زنجیره ارزش در بخشهایی مانند شیلات، معدن و تجارت مرزی، از جمله راهکارهایی است که میتواند اقتصاد استان را از وابستگی به فعالیتهای سنتی خارج کرده و به سمت تولید ثروت پایدار سوق دهد. از سوی دیگر، موقعیت ساحلی استان و نقش بندر چابهار به عنوان یکی از مهمترین بنادر اقیانوسی کشور، این منطقه را به یک حلقه اتصال حیاتی میان اقتصاد ایران و بازارهای جهانی تبدیل کرده است.
در این چارچوب، پروژههای زیرساختی بزرگ نظیر توسعه کریدورهای ترانزیتی، تقویت شبکه حملونقل ریلی و جادهای و توسعه بنادر تجاری، نقش کلیدی در شتابدهی به روند توسعه استان دارند. اتصال بندر چابهار به شبکه ریلی کشور، توسعه مسیرهای ترانزیتی به سمت آسیای میانه و افغانستان و افزایش ظرفیت جابهجایی کالا، میتواند سیستان و بلوچستان را به یکی از مهمترین مراکز لجستیکی منطقه تبدیل کند. این موضوع نه تنها برای اقتصاد استان، بلکه برای اقتصاد ملی نیز اهمیت استراتژیک دارد.
در کنار فرصتهای اقتصادی، مسائل اجتماعی و فرهنگی نیز بخش مهمی از برنامههای توسعهای استان را تشکیل میدهد. سیستان و بلوچستان به عنوان یکی از متنوعترین استانهای کشور از نظر قومی و فرهنگی، دارای ظرفیت بالایی برای همزیستی اجتماعی و تقویت همگرایی ملی است. در همین راستا، نقش بزرگان طوایف، نخبگان فرهنگی و بانوان اثرگذار در هدایت اجتماعی جامعه و ترویج فرهنگ کار و تلاش بسیار تعیینکننده است. تجربه نشان داده است که هرگاه برنامههای توسعهای با مشارکت واقعی مردم همراه بوده، موفقیت و پایداری بیشتری داشته است.
در حوزه مدیریت منابع طبیعی نیز، به ویژه مسئله آب، این استان با چالشهای جدی مواجه است. تغییرات اقلیمی، کاهش بارندگیها و مسائل مرتبط با مدیریت منابع آبی، ضرورت استفاده از فناوریهای نوین در کشاورزی و توسعه روشهای مدرن آبیاری را بیش از پیش نمایان کرده است. در این مسیر، توسعه کشاورزی گلخانهای و حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالا، میتواند به بهبود وضعیت معیشتی کشاورزان کمک کند.
در سطح کلانتر، تدوین سندهای توسعهای و برنامههای راهبردی بلندمدت نشاندهنده تغییر رویکرد مدیریت استان از برنامههای کوتاهمدت به سمت برنامهریزی ساختاری و پایدار است. این اسناد که با هدف ایجاد شفافیت در اجرا، زمانبندی دقیق پروژهها و تعریف شاخصهای ارزیابی عملکرد تدوین شدهاند، میتوانند مسیر حرکت استان به سمت توسعه متوازن را هموارتر کنند.
آینده سیستان و بلوچستان را میتوان در قالب یک چشمانداز توسعهمحور ترسیم کرد که در آن سرمایه اجتماعی، زیرساختهای اقتصادی، تجارت منطقهای و مدیریت منابع طبیعی در کنار یکدیگر قرار میگیرند. خبرنگار تسنیم در گفت وگویی تفصیلی با استاندار سیستان و بلوچستان، برنامههای توسعهای استان و راهبردهای عملیاتی پیشرو را پیگیر شد که از نظر خوانندگان تسنیم میگذرد:
سؤال: مهمترین راهبرد مدیریت استان برای توسعه پایدار سیستان و بلوچستان چیست؟
بیجار: معتقدیم توسعه سیستان و بلوچستان بدون اتکا به مردم و ظرفیتهای اجتماعی منطقه امکانپذیر نیست. در نگاه راهبردی ما، سرمایه اجتماعی به عنوان مهمترین موتور محرک توسعه محسوب میشود. سیستان و بلوچستان استانی با تنوع قومی، فرهنگی و تاریخی بسیار غنی است و همین تنوع، اگر به درستی مدیریت شود، میتواند به یک مزیت رقابتی برای توسعه پایدار تبدیل شود.
امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند همگرایی اجتماعی، افزایش اعتماد عمومی و مشارکت فعال طوایف و اقوام هستیم. تجربه جهانی نشان داده که توسعه اقتصادی بدون پشتوانه اجتماعی پایدار نمیماند. به همین دلیل ما تلاش کردهایم گفتوگو با معتمدان، بزرگان طوایف، نخبگان اجتماعی و بانوان اثرگذار را در اولویت قرار دهیم.
در کنار توسعه اقتصادی، ما به توسعه فرهنگی نیز توجه داریم. توسعه صرفاً ساخت جاده، کارخانه یا بندر نیست؛ بلکه باید نگرشهای اجتماعی، فرهنگ کارآفرینی، آموزش مهارتمحور و امید اجتماعی نیز تقویت شود تا نسل جوان بتواند آینده بهتری برای خود ترسیم کند.
سؤال: نقش طوایف و ساختارهای اجتماعی سنتی در توسعه استان چگونه تعریف شده است؟
بیجار: طوایف در سیستان و بلوچستان یک سرمایه اجتماعی بسیار ارزشمند هستند. این ساختارهای اجتماعی، قرنها در مدیریت بحرانها، حفظ امنیت اجتماعی و تنظیم روابط اقتصادی نقش داشتهاند. امروز ما تلاش میکنیم این ظرفیت تاریخی را به سمت توسعه اقتصادی هدایت کنیم.
تجمیع سرمایههای خرد مردمی و هدایت آن به سمت فعالیتهای تولیدی میتواند یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد اشتغال در استان باشد. ما به دنبال شکلگیری مدل توسعه بومی هستیم؛ مدلی که در آن مردم خودشان بازیگر اصلی توسعه باشند، نه صرفاً دریافتکننده خدمات توسعهای.
نقش بزرگان طوایف و همچنین بانوان بسیار مهم است. بانوان در حوزه آموزش، تربیت اجتماعی و ترویج فرهنگ کارآفرینی میتوانند تأثیر بسیار عمیقی بر آینده استان داشته باشند. ما به دنبال افزایش مشارکت اجتماعی زنان در حوزههای اقتصادی و اجتماعی هستیم.
سؤال: جایگاه سیستان و بلوچستان در اقتصاد ملی و منطقهای چگونه تعریف شده است؟
بیجار:سیستان و بلوچستان امروز به دلیل موقعیت ژئوپلیتیک ممتاز، به یکی از مهمترین نقاط راهبردی اقتصاد کشور تبدیل شده است. دسترسی به آبهای آزاد، همجواری با کشورهای افغانستان و پاکستان و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای ترانزیتی بینالمللی، این استان را به یک محور مهم اقتصادی تبدیل کرده است.
فعالسازی بندر چابهار یکی از اصلیترین برنامههای توسعه اقتصادی استان است. چابهار میتواند به هاب تجاری منطقهای تبدیل شود و نقش مهمی در اتصال اقتصاد ایران به بازارهای جهانی ایفا کند. رشد ظرفیت تخلیه و بارگیری کالا، توسعه خطوط کشتیرانی و جذب سرمایهگذاران خارجی از اهداف مهم این برنامه است.
سؤال: درباره پروژههای ترانزیتی و ریلی استان توضیح دهید.
بیجار: محور ریلی چابهار–زاهدان یکی از مهمترین پروژههای ملی کشور است. این مسیر، حلقه اتصال آبهای آزاد به شبکه ریلی ایران محسوب میشود و میتواند یک کریدور ترانزیتی بسیار قدرتمند ایجاد کند.
با تکمیل این مسیر و اتصال آن به مرز میلک و سپس به شرق کشور، ظرفیت تجارت منطقهای چند برابر خواهد شد. این پروژه نه تنها برای سیستان و بلوچستان، بلکه برای اقتصاد ملی ایران اهمیت راهبردی دارد.
در کنار توسعه ریلی، ما به دنبال بهبود زیرساختهای گمرکی و افزایش سرعت ترخیص کالا هستیم. هدف این است که مرزها به جای محل صرف مبادله کالا، به مراکز تولید ثروت تبدیل شوند.
سؤال: برنامه استان برای توسعه تجارت مرزی چیست؟
بیجار:تجارت مرزی یکی از مهمترین منابع معیشتی مردم منطقه است. ما تلاش کردهایم با ساماندهی بازارچههای مرزی، بخشی از مبادلات غیررسمی را به چرخه رسمی اقتصاد بازگردانیم.
این اقدام علاوه بر افزایش درآمد مرزنشینان، به افزایش شفافیت اقتصادی و تقویت امنیت اقتصادی منطقه نیز کمک میکند. همچنین با تسهیل فرآیندهای تجاری، امکان گسترش روابط اقتصادی با کشورهای همسایه فراهم میشود.
سؤال: وضعیت صنعت و تولید در استان چگونه است؟
بیجار: ما به دنبال تکمیل زنجیره ارزش در بخشهای صنعتی، معدنی و شیلات هستیم. استان سیستان و بلوچستان دارای منابع معدنی بسیار ارزشمندی است که باید به جای خامفروشی، به سمت فرآوری صنعتی هدایت شوند.
راهاندازی مجدد واحدهای صنعتی مانند بافت بلوچ و پیگیری پروژههای بزرگ صنعتی نظیر پتروشیمی ایرانشهر، بخشی از این برنامه توسعه صنعتی است. هدف ما ایجاد اشتغال پایدار و افزایش ارزش افزوده اقتصادی در استان است.
سؤال: مهمترین برنامه استان در حوزه آب چیست؟
بیجار: بحران آب یکی از مهمترین چالشهای سیستان و بلوچستان است. پیگیری حقابه هیرمند از مسیرهای دیپلماتیک و قانونی در دستور کار قرار دارد. تأمین آب پایدار برای شرب، کشاورزی و توسعه اقتصادی استان ضروری است.
همچنین توسعه کشاورزی گلخانهای و استفاده از فناوریهای نوین آبیاری میتواند به مدیریت بهینه منابع آب کمک کند.
سؤال: سند توسعه استان چه ویژگیهای خاصی دارد؟
بیجار: سند توسعه استان پس از تصویب در دولت ابلاغ شده و یک برنامه عملیاتی زمانبندیشده است. این سند در قالب 13 بسته اقدام تدوین شده و برای هر پروژه شاخص ارزیابی و مسئول اجرایی مشخص شده است.
در این برنامه بیش از 130 هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری پیشبینی شده و منابع مالی قابل توجهی برای اجرای پروژههای زیرساختی در نظر گرفته شده است.
سؤال: چشمانداز آینده سیستان و بلوچستان چگونه است؟
بیجار: هدف ما تبدیل استان به یکی از پیشرانهای توسعه شرق کشور است. اگر این برنامهها به طور کامل اجرا شود، میتوان انتظار افزایش اشتغال، رشد سرمایهگذاری و ارتقای شاخصهای توسعه انسانی را داشت.
معتقدیم آینده استان از امروز و با اجرای برنامههای توسعهای در حال شکلگیری است و با همراهی مردم، نخبگان و دستگاههای اجرایی میتوان مسیر پیشرفت را با سرعت بیشتری طی کرد.
انتهای پیام/