به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، مردم خراسان شمالی در روزهای نخستین روزهای ماه رمضان در حالی به میهمانی ماه خدا میرود که با آیین خاص خود همراه است. ماه شعبان به استقبال رمضان میروند. غبارروبی مساجد، خانهتکانی گسترده، و تهیه مواد غذایی برای افطاری از رسوم دیرینه مردم این خطه است. این آیینها، بهویژه در مناطق روستایی، فرصتی برای همدلی، صلهرحم و آشتیکنان میان فامیل و همسایگان است.
آیین کرمانجها در پنجشنبه نخست رمضان
در میان قوم کرمانج، رسم بر آن است که در نخستین پنجشنبه ماه مبارک، بزرگان طایفه سفرهای بزرگ پهن میکنند و خانوادهها را برای قرائت قرآن و فاتحه بر اموات دعوت میکنند. آنان باور دارند برکتِ رمضان با یاد گذشتگان کاملتر میشود. در همین مراسم، فرزندانی که برای نخستین بار روزه میگیرند، هدیههایی نظیر سجاده، مفاتیحالجنان یا چادر سفید از بزرگترها دریافت میکنند؛ هدیهای نمادین از ورود به جمع روزهداران.
در میان قوم کرمانجِ خراسان شمالی، ماه مبارک رمضان جایگاهی ویژه دارد و با آیینهایی همراه است که ریشه در باورهای دینی و سنتهای دیرینه این قوم دارد. کرمانجها رمضان را نهتنها ماه عبادت، بلکه فرصتی برای تحکیم روابط خانوادگی، احترام به بزرگان و تقویت همبستگی اجتماعی میدانند.
یکی از شاخصترین رسوم کرمانجها، برگزاری آیین نخستین پنجشنبه ماه رمضان است. در این روز، بزرگان خانواده یا طایفه، اقوام و خویشان را گرد هم میآورند. قرائت قرآن، فاتحهخوانی برای اموات و دعا برای سلامتی زندگان بخش اصلی این مراسم است. باور عمومی بر این است که خیر و برکت رمضان، با یاد درگذشتگان کامل میشود و ثواب اعمال نیک به روح آنان نیز میرسد.
در همین آیین، کودکانی که برای نخستین بار روزه میگیرند مورد توجه ویژه قرار میگیرند. خانوادهها با اهدای هدیههایی مانند سجاده، مفاتیحالجنان، چادر سفید یا لباس نو، این اتفاق را بهعنوان مرحلهای مهم در زندگی دینی فرزندانشان ثبت میکنند. این کار، علاوه بر ایجاد انگیزه در کودکان، نوعی آموزش غیرمستقیم ارزشهای مذهبی به نسل جدید محسوب میشود.
سفرههای افطار در میان کرمانجها ساده اما صمیمی است. نان محلی، لبنیات، آشهای سنتی و غذاهای بومی، محور اصلی افطاریها را تشکیل میدهد. در بسیاری از روستاها، افطار بهصورت جمعی و با مشارکت همسایگان برگزار میشود و هیچ سفرهای بدون میهمان نمیماند. این رسم، نمادی از روحیه مهماننوازی و همدلی در فرهنگ کرمانجهاست.
در شبهای ماه رمضان نیز حضور در مساجد، تلاوت قرآن و برگزاری مراسم دعا و مناجات، بخش جدانشدنی زندگی روزمره کرمانجهاست. این آیینها باعث شده ماه مبارک رمضان در میان این قوم، فراتر از یک مناسک عبادی، به جریانی اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود که هویت بومی و دینی را همزمان حفظ و تقویت میکند.
ترکیب رسوم دینی و فرهنگی ترکمنها
در مناطق ترکمننشین استان، مردم ماه رمضان را با حال و هوایی خاص سپری میکنند. تلاوت قرآن در مساجد، اقامه نماز تراویح بیست رکعتی پس از نماز عشاء و ختم چندباره قرآن در طول ماه از مهمترین شاخصههای مذهبی آنان است. زنان ترکمن نیز با پخت نانهای محلی مانند فتیر و چوزمه و توزیع آن میان نمازگزاران، نذر و نیتی معنوی به جا میآورند.
در میان ترکمنهای خراسان شمالی، ماه مبارک رمضان با پایبندی عمیق به آموزههای دینی و اجرای آیینهای خاص مذهبی و فرهنگی همراه است. برای جامعه ترکمن، رمضان ماه نظم، عبادت جمعی و تقویت پیوندهای اجتماعی است و از روزهای نخست، مساجد و محافل دینی محور اصلی فعالیتهای روزمره میشوند.
یکی از مهمترین جلوههای رمضان در میان ترکمنها، اقامه نماز تراویح است که هر شب پس از نماز عشاء و به صورت جماعت در مساجد برگزار میشود. این نماز که 20 رکعت است، با حضور گسترده مردان، زنان و جوانان همراه بوده و فضای معنوی ویژهای به شبهای رمضان میبخشد. همزمان با آن، تلاوت و ختم قرآن کریم جایگاه خاصی دارد و در بسیاری از مساجد ترکمننشین، ختم قرآن بهصورت منظم و گاه چندباره در طول ماه انجام میشود.
سفرههای افطار ترکمنها ساده اما سرشار از معنویت و همدلی است. نانهای محلی مانند چُورِک، فتیر و چوزمه، به همراه غذاهای سنتی و خرما، زینتبخش سفرههای افطار است. در بسیاری از مناطق، زنان ترکمن با نیت نذر، این نانها را تهیه و میان نمازگزاران و همسایگان توزیع میکنند. این کار نوعی مشارکت جمعی در ثواب ماه رمضان و نشانهای از روحیه تعاون در فرهنگ ترکمنهاست.
در شبهای قدر، مساجد ترکمننشین شاهد حضور پررنگ روزهداران است. مراسم دعا، استغفار و قرائت قرآن تا ساعات پایانی شب ادامه دارد و خانوادهها، حتی با همراهی کودکان، در این آیینها شرکت میکنند. باور عمومی بر این است که شبهای قدر، بهترین فرصت برای طلب آمرزش، برکت و آرامش در زندگی است.
در مجموع، آیینهای رمضان در میان ترکمنهای خراسان شمالی، ترکیبی از التزام دینی، سنتهای بومی و همبستگی اجتماعی است. این آیینها نهتنها هویت مذهبی ترکمنها را بازتاب میدهد، بلکه نقش مهمی در انتقال ارزشهای دینی و فرهنگی به نسلهای آینده ایفا میکند.
بیدارباش سحر با نوای چاوشخوانی و طبل
یکی از جلوههای خاص رمضان در خراسان شمالی، سنت بیدارباش سحری است. در گذشته، وقتی ساعت و بلندگو در دسترس نبود، مردم با صدای چاوشخوانان یا نواختن طبل بیدار میشدند. در بجنورد رسم بود که دو نوبت طبل نواخته شود: طبل نخست با مضمون «قرهخاتون تو پلو بیشر» بهمنزله بیدارباش بانوی خانه برای آمادهسازی سحری. طبل دوم با عبارت «قرهخاتون قازانه دیشر» نشانه پایان وقت سحور و نزدیک شدن اذان صبح است.
این نواها هرچند امروز رنگ و بوی تاریخی گرفتهاند، اما هنوز در برخی روستاها بهصورت نمادین اجرا میشوند.
همدلی و بخشش در نیمه رمضان
روز پانزدهم ماه رمضان مصادف با میلاد امام حسن مجتبی علیهالسلام در خراسان شمالی با آیین اطعام و مهرورزی شناخته میشود. بسیاری از اهالی در این روز سفرههای اطعام برپا میکنند که در میان مردم با عنوان «سفره اطعام کریمانه» شهرت دارد. در این مراسم، خانوادهها با تهیه غذای ساده اما نذری، آن را میان نیازمندان و روزهداران پخش میکنند.
در خراسان شمالی، رمضان علاوه بر جنبه عبادی، بستر تعامل فرهنگی و وحدت میان اقوام است. مردمان این استان با حفظ آیینهای قدیمی، چهرهای زنده از انسجام اجتماعی و ایمان مردمی را به نمایش میگذارند؛ ماهی که در کنار دعا و نیایش، نماد پیوند دلها و تداوم سنتهای اصیل ایرانی ـ اسلامی است.
انتهای پیام/311/.