به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، با وجود اینکه اختلافات و تنش در روابط میان عربستان و امارات طی چند ماه گذشته در مناطق اشغالی یمن که به سرحد تقابل بین دو طرف رسید، آشکار شده است، اما بررسی مناسبات آنها نشان میدهد که رابطه ریاض و ابوظبی بهخلاف تصویر رسمی از اتحاد راهبردی، همواره با هالهای عمیق از بیاعتمادی، رقابت و نارضایتی همراه بوده است و این تنشها ریشه قدیمی دارد.
اختلافات ریشهدار عربستان و امارات
در اسناد ویکیلیکس که اخیراً افشا شده است و وبسایت عربی21 در گزارشی به آن پرداخته، آمده است که طبق اطلاعات مندرج در اسناد محرمانه دیپلماتیک آمریکا از سال 1974 تا 2011 اختلاف میان عربستان و امارات از همان سالهای ابتدایی شکلگیری دولت امارات آغاز شده بود و مقامات اماراتی در دیدارهایی که با دیپلماتهای آمریکایی داشتند به آنها گفتند: ریاض در آن زمان از موقعیت برتر خود برای تحمیل شروط سیاسی و مرزی بر دولت نوپای امارات استفاده میکرد.
طبق این اسناد، امارات برای جلب حمایت عربستان و بهرسمیت شناساندن خود ناچار به توافق با این کشور و عمل به دیکتههای آن بوده است؛ در حالی که عربستان حتی گذرنامههای اماراتی را هم بهرسمیت نمیشناخت،
بر این اساس، مقامات ارشد اماراتی، عربستان را نه یک شریک بلکه یک رقیب و حتی تهدید تلقی میکردند و عربستان را خطری برای امنیت ملی امارات میدانستند. اسناد ویکیلیکس نشان میدهد که این اختلافات تاریخی ریاض و ابوظبی بهمرور به رقابت در پروندههای مهم منطقهای و کشورهای عربی مانند یمن، سودان و حتی شاخ آفریقا کشیده شد.
با وجود اینکه عربستان و امارات همواره تلاش کردهاند این فضای رقابتی را مدیریت و مهار کنند، اما تصویر پشتپرده از روابط دو طرف بسیار متفاوت و پیچیدهتر از چیزی است که نشان داده میشود.
خشم دائمی ابوظبی از ریاض
طبق اسناد افشاشده توسط ویکیلیکس، نارضایتی و خشم امارات از عربستان تنها محدود به نخبگان سیاسی اماراتی نبوده و شامل تصمیمسازان این کشور هم میشود. دیپلماتهای آمریکایی بهنقل از مقامات اماراتی میگویند که بیاعتمادی به نیتهای عربستان به یک امر نهادینه در ساختار سیاسی و امنیتی امارات تبدیل شده است.
بر اساس این اسناد، اختلافات عربستان و امارات حتی در برخی موارد به سطوح همکاریهای نظامی نیز رسیده است و مقامات اماراتی نسبت به استقرار نیروهای سعودی در مناطق مرزی و نقش عربستان در ساختارهای نظامی منطقه ابراز نگرانی کردهاند.
در اسناد منتشرشده، به نقش انرژی بهویژه نفت بهعنوان یکی از محورهای اصلی رقابت و اختلاف بین ریاض و ابوظبی نیز اشاره شده و آمده است که اختلاف بر سر میادین مشترک، مسیرهای صادرات انرژی و سیاستهای اوپک، از جمله مواردی است که مقامات اماراتی میگویند عربستان از آنها بهعنوان اهرم فشار سیاسی استفاده میکند.
زخم کهنهای که در یمن سر باز کرد
اما امروز عمده تنش در روابط عربستان و امارات مربوط به حوادث اخیر در مناطق اشغالی یمن و جنگ میان مزدوران دو طرف است که با وجود آتشبس ظاهری و انحلال شورای انتقالی جنوب وابسته به امارات، درگیریها هنوز متوقف نشده است و هر لحظه امکان انفجار اوضاع وجود دارد؛ بهویژه اینکه امارات، اقدامات عربستان را در مناطق اشغالی یمن و سیطره آن بر مواضعی که پیشتر تحت اختیار ابوظبی بود، خطر بزرگی برای نفوذ خود در یمن میداند.
در این بین، نارضایتی اماراتیها از عربستان کاملاً مشهود است و آنها معتقدند که ریاض ابوظبی را تحقیر میکند،
در این زمینه محمد بن زاید، رئیس امارات، در گفتگو با عبدالفتاح السیسی، رئیس جمهور مصر که قصد میانجیگری برای بهبود روابط ریاض و ابوظبی را دارد و در جریان سفر به امارات، مجموعهای از پیامها را در رابطه با خواستههای روشن عربستان به بنزاید منتقل کرد، خشم و نارضایتی خود را از ریاض آشکار کرد.
طبق گزارش منابع عربی، خواستههای عربستان از امارات شامل سفر بنزاید به ریاض و دیدار او با محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، قطع حمایت از شورای انتقالی جنوب در یمن، توقف تأمین مالی و تشویق فعالیتهای این شورا و همچنین جلوگیری از مشارکت رهبران شورای انتقالی جنوب در امارات در هرگونه نقش سیاسی در یمن بهعنوان مقدمهای برای تحویل افراد تحتتعقیب از این شورا به دولت عدن (دولت مزدور تحتحمایت ریاض در یمن) است.
خواستههای عربستان از ابوظبی همچنین شامل توقف فوری هرگونه حمایت از نیروهای پشتیبانی سریع در سودان، توقف تأمین سلاح و بودجه برای آنها و فشار بر رهبران آنها برای موافقت با نشستن پای میز مذاکره بود. در مورد شاخ آفریقا هم عربستان بر ضرورت توقف حمایت امارات از اقدامات اتیوپی در منطقه سومالیلند و پایبندی به چارچوب عربی از پیش تعیینشده برای رسیدگی به این موضوع تأکید دارد،
این در حالی است که طرف اماراتی خواستههای عربستان را شرایط تحمیلی و غیرقابل اجرا میداند.
امروز هم رسانههای عربی در گزارشی بهنقل از میدل ایست آی، نامه محرمانه و هشدارآمیز محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی برای طحنون بن زاید، مشاور امنیت ملی امارات را فاش و اعلام کردند که بنسلمان در این نامه که چند هفته پیش ارسال شد از فعالیتهای امارات در سودان و یمن شکایت کرده است.
بر اساس این گزارش، بنسلمان در این پیام به طحنون بن زاید هشدار داده است که عربستان دیگر نمیتواند جنگ در سودان را تحمل کند؛ آن هم در حالی که امارات از نیروهای واکنش سریع در سودان حمایت میکند. در این نامه همچنین آمده است که زمانی که عناصر شورای انتقالی جنوب مورد حمایت امارات در یمن شروع به انجام حملات کردند، مداخله نظامی ریاض در یمن برای امنیت ملی عربستان ضروری بود.
بنسلمان در نامه خود به مشاور امنیت ملی امارات گفته است که عربستان تصمیم امارات برای ارسال کمکهای نظامی به شورای انتقالی جنوب در یمن بدون موافقت ریاض را خط قرمز خود میداند. در این نامه همچنین از امارات بهدلیل سازماندهی عملیات مخفیانه ماه گذشته برای فراری دادن عیدروس الزبیدی، رئیس شورای انتقالی جنوب از یمن، بعد از متهم شدن او به خیانت، انتقاد شده بود.
جنگ عربستان و امارات از یمن به شاخ آفریقا کشیده شد
موارد فوق نشان میدهد که اختلافات کنونی عربستان و امارات چیزی فراتر از رقابتهای معمول و راهبردی و همچنان در حال گسترش است؛ بهطوری که آنچه میان ریاض و ابوظبی بهعنوان یک اختلاف در یمن آغاز شد، در سراسر دریای سرخ به منطقهای که از قبل درگیرِ درگیری بوده است، از جنگهای سومالی و سودان گرفته تا رقابت بین اتیوپی و اریتره و تفرقه در لیبی، گسترش یافته است.
در سالهای اخیر، امارات متحده عربی از طریق میلیاردها دلار سرمایهگذاری، دیپلماسی تهاجمی و حمایت نظامی پنهان، به یک بازیگر تأثیرگذار در شاخ آفریقا تبدیل شده است که در درجهاول شامل سودان، سومالی، اتیوپی، اریتره و جیبوتی میشود،
در این میان عربستان سعودی طی سالهای اخیر رفتار محتاطانهتری داشت، اما اکنون تحرکات امارات در منطقه و شاخ آفریقا را خطری برای منافع و امنیت خود میداند. یک دیپلمات ارشد آفریقایی در این زمینه به خبرگزاری رویترز گفت که عربستان سعودی از خواب بیدار شده و متوجه شده است که پس از منفعل ماندن، در حالی که امارات نفوذ خود را در شاخ آفریقا تثبیت میکرد، ممکن است کنترل دریای سرخ را از دست بدهد.
این دیپلمات آفریقایی تأکید کرد: امروز این رقابت عربستان و امارات در سومالی است و به سودان، ساحل و سایر نقاط آفریقا هم گسترش مییابد.
مایکل ولدماریام، متخصص امور منطقه شاخ آفریقا در دانشگاه مریلند، توضیح داد که بازیگران کلیدی منطقه شاخ آفریقا، از جمله اریتره، جیبوتی، سومالی و نیروهای مسلح سودان، بهدلیل سیاست خارجی قاطعانه امارات، احساس نارضایتی فزایندهای دارند.
وی گفت: عربستان سعودی ممکن است بهدنبال محدود کردن یا کاهش نفوذ امارات در شاخ آفریقا باشد، اما باید منتظر بمانیم و ببینیم اوضاع چگونه پیش میرود. امارات متحده عربی با حضور نظامی و روابط مالی قابلتوجه، نفوذ قابلتوجهی در منطقه شاخ آفریقا دارد.
اما از طرف عربستان، مقامات سعودی گفتهاند که فعالیتهای امارات متحده عربی در یمن و شاخ آفریقا امنیت ملی کشورشان را تهدید میکند،
بهعنوان مثال در سومالی بهرسمیت شناختن استقلال منطقه جداییطلب سومالیلند توسط اسرائیل، برجستهترین نمونه از تشدید تنشها میان عربستان و امارات است؛ جایی که عربستان بهشدت با این اقدام اسرائیل مخالفت کرده است، اما طبق گفتههای مقامات کشور سومالی، امارات در بهرسمیت شناختن سومالیلند توسط اسرائیل نقش داشته است.
از طرف دیگر، امارات و عربستان سعودی در درگیری سودان در دو طرف مخالف قرار دارند، در حالی که امارات متحده عربی از نیروهای واکنش سریع حمایت لجستیکی میکند، عربستان سعودی و کشورهای متحد آن عمدتاً از نیروهای مسلح سودان حمایت میکنند.
ناظران معتقدند که رقابت و اختلاف میان عربستان و امارات اگر مهار نشود بهسمت تبدیل شدن به یک بحران در جهان عربی حرکت میکند که میتواند بر ائتلافهای عربی نیز تأثیرگذار باشد؛ بهویژه اینکه تاکنون هیچ یک از میانجیگریهای کشورهای عربی و نیز تلاشهای آمریکا برای مهار این تنشها نتیجهای نداشته است.
انتهای پیام/+