به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، بر اساس جدیدترین دادههای آماری منتشر شده از سوی کمیته ملی آمار جمهوری ازبکستان، جمعیت دائم این کشور تا تاریخ اول ژانویه 2026 میلادی به رقم 38 میلیون و 236 هزار و 704 نفر رسیده است. این آمار نشاندهنده یک جهش دموگرافیک قابل توجه در آسیای مرکزی است؛ به طوری که جمعیت این کشور از زمان کسب استقلال تاکنون، افزایشی نزدیک به 85 درصد را تجربه کرده است.
این گزارش حاکی است که در سال 1991 میلادی، زمانی که ازبکستان استقلال خود را پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی به دست آورد، جمعیت این کشور حدود 20.6 میلیون نفر برآورد میشد. اکنون با گذشت 35 سال از آن تاریخ، این کشور توانسته است 17.6 میلیون نفر به جمعیت خود بیفزاید که نشاندهنده یک گسترش جمعیتی پایدار و مداوم در طول سه و نیم دهه گذشته است.
با این حال، تحلیل دقیقتر ارقام جدید نشان میدهد که تغییرات بنیادینی در روندهای نرخ تولد و الگوهای فرزندآوری در حال شکلگیری است که میتواند سیاستگذاریهای آتی این کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش معنادار نرخ ولادت در سال 2025
اگرچه نمودار کلی جمعیت همچنان صعودی است، اما نرخ رشد زاد و ولد با چالشهایی مواجه شده است. طبق آمارهای رسمی ثبت شده، در سال 2025 میلادی مجموع تولدهای ثبت شده در سراسر این کشور به 879 هزار و 500 مورد رسید. این رقم در مقایسه با سال 2024، کاهشی 5.1 درصدی را نشان میدهد. به عبارت دقیقتر، تعداد نوزادان متولد شده در سال 2025 نسبت به سال ماقبل آن، 46 هزار و 800 نفر کمتر بوده است.
این دومین سال متوالی است که نرخ ملی زاد و ولد در ازبکستان با کاهش روبرو میشود، موضوعی که توجه کارشناسان اقتصادی و جامعهشناسان را به خود جلب کرده است. این روند نزولی در حالی رخ میدهد که ازبکستان به عنوان پرجمعیتترین کشور آسیای مرکزی، همواره به داشتن نرخ رشد جمعیت بالا و نیروی کار جوان شناخته میشد. تداوم این کاهش میتواند نشاندهنده آغاز مرحلهای جدید در گذار جمعیتی این کشور باشد که نیازمند بررسیهای عمیقتر است.
تحلیل کارشناسان؛ احتیاط در نتیجهگیری
در همین رابطه، «میرکمیل خالبایف»، اقتصاددان برجسته ازبک، در تحلیلی که در کانال تخصصی خود با نام «میرکونومیکا» منتشر کرد، نسبت به نتیجهگیریهای شتابزده در خصوص این آمارها هشدار داد. وی در یادداشت خود نوشت: «تعداد تولدها برای دومین سال پیاپی کاهش یافته است. با این حال، از آنجایی که شاخصهای کلی باروری هنوز بهروزرسانی و تحلیل دقیق نشدهاند، دشوار است که تعیین کنیم آیا کاهش رخ داده در سال 2025 عمدتاً ناشی از کوچکتر شدن گروه سنی افراد در سن باروری (کاهش تعداد مادران بالقوه) است، یا اینکه ناشی از تغییرات در تصمیمگیریهای مربوط به تولید مثل و تمایل خانوادهها به داشتن فرزند کمتر میباشد.»
این تحلیلگر تأکید دارد که برای درک درست چرایی این افت، باید منتظر دادههای تکمیلی بود تا مشخص شود آیا عوامل اقتصادی، اجتماعی یا فرهنگی بر تصمیم خانوادهها برای فرزندآوری تأثیر گذاشته است، یا اینکه این مسئله صرفاً یک بازتاب طبیعی از ساختار هرم سنی جمعیت است.
گستردگی جغرافیایی افت زاد و ولد
یکی از نکات نگرانکننده در گزارش کمیته آمار، گستردگی جغرافیایی این کاهش است. برخلاف سالهای گذشته که نوسانات نرخ تولد ممکن بود به مناطق خاصی محدود شود، در سال 2025 این پدیده ابعادی ملی به خود گرفت. آمارها نشان میدهد که در سال گذشته میلادی، 179 منطقه و شهر در سراسر ازبکستان کاهش در تعداد تولدها را ثبت کردهاند. این بالاترین تعداد مناطق با رشد منفی زاد و ولد در 15 سال گذشته محسوب میشود. برای مقایسه، در سال 2024 تنها 155 منطقه با کاهش روبرو شده بودند.
شدت این کاهش در مناطق مذکور قابل توجه است؛ به طوری که این 179 منطقه در مجموع شاهد کاهش 48 هزار و 400 مورد تولد بودهاند که این رقم معادل تقریباً 90 درصد از کل کاهش تولدهای ثبت شده در سطح این کشور است. این تمرکز بالا نشان میدهد که تقریبا تمام بار اصلی کاهش نرخ رشد جمعیت بر دوش این مناطق بوده است.
در سوی دیگر ماجرا، تنها 25 منطقه در سال 2025 توانستند افزایشی در تعداد تولدها را ثبت کنند که مجموع افزایش آنها تنها 1722 مورد بوده است. این آمار در مقایسه با سال 2024 افتی شدید را نشان میدهد؛ چرا که در سال 2024، مناطق دارای رشد مثبت توانسته بودند 9000 تولد بیشتر را ثبت کنند و سهمی 24 درصدی از کل تولدها داشته باشند. اما در سال 2025، سهم مناطق دارای رشد مثبت به شدت سقوط کرده و به تنها 8.6 درصد رسیده است.
این دادهها نشان میدهد که الگوی فرزندآوری در ازبکستان به سرعت در حال تغییر است و از یک رشد فراگیر به سمت کاهشی تدریجی اما گسترده در سطح استانها و شهرها پیش میرود. دولت ازبکستان که همواره بر روی نیروی انسانی جوان به عنوان موتور محرکه توسعه اقتصادی حساب باز کرده است، احتمالاً در تدوین استراتژیهای توسعه ملی تا سال 2040، باید نیمنگاهی جدی به این تغییرات دموگرافیک و پیامدهای بلندمدت آن بر بازار کار، سیستم آموزشی و صندوقهای بازنشستگی داشته باشد.
انتهای پیام/