به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، مدتی است که آتش اختلافات و جدل لفظی بین مقامات ترکیه و یونان کاهش یافته است. گویی مقامات هر دو طرف، بنا را بر این گذاشتهاند که در همه رسانهها، آتش بار خاموش شود تا شاید فرصت بیشتری برای توافق به وجود بیاید. با این حال، حتی سفر نخست وزیر یونان به ترکیه و گفتگوی طولانی او با اردوغان، نشان داد که دست کم در سه حوزه، اختلافات قدیمی همچنان به قوت خود باقی ماندهاند.
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه در دوران سه وزیر امور خارجه یعنی در دوران صدارت احمد داود اوغلو، مولود چاوش اوغلو و هاکان فیدان، بارها تلاش کرده تا راهی برای پایان دادن به اختلافات قدیمی با یونان پیدا کند. اما هنوز هم موفقیتی به دست نیامده و شاید بتوان گفت، بزرگترین پیروزی طرفین، متوقف کردن تنشهای لفظی بوده اما دورنمای روشنی درباره حل اختلافات دیده نمیشود.
کما این که میتسوتاکیس نخست وزیر یونان، حتی در حضور اردوغان، ابایی از طرح این موضوع ندارد که حل برخی از مشکلات آنها نیاز به حَکَم دارد.
یکی از نکات مهم در مورد روابط ترکیه – یونان، این است که در چند سال گذشته نیز، بازتاب اختلافات تاریخی بر روابط دوجانبه همچنان مشهود بوده است. اما با این حال، در حوزه مبادلات تجاری اتفاقات مثبتی روی داده و حجم آن در سال 2025 میلادی به 7 میلیارد دلار رسیده است و اردوغان اعلام کرده که هیاتهای اقتصادی ترکیه – آنکارا، چشم اندازی تدوین کردهاند که قرار است بر اساس آن، نهایتاً تا دو سال دیگر، تجارت بین این دو همسایه به رقم 10 میلیارد دلار برسد.
با آن که ترکیه و یونان، هر دو از اعضای قدیمی پیمان نظامی ناتو بوده و عملاً در یک جبهه قرار دارند، اما از اختلافات مرزی – سرزمینی گرفته تا چندین حوزه حساس دیگر، اختلافاتی قدیمی دارند.
از تعارفات اردوغان تا واقع بینی میتسوتاکیس
رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه پس از استقبال رسمی از میتسوتاکیس نخست وزیر یونان و انجام یک گفتگوی طولانی، در حضور خبرنگاران گفت: «در این دیدار، بار دیگر آشکارا و صمیمانه مواضع خود را در مورد دریای اژه و مدیترانه شرقی مطرح کردیم. ما از گذشته همواره بر این باور بودهایم: اگرچه مسائل و اختلافات فعلی پیچیده هستند، اما بر اساس قوانین بینالمللی غیرقابل حل نیستند. مشروط بر اینکه حسن نیت، گفتگوی سازنده و ارادهای برای یافتن راه حل وجود داشته باشد. از اینکه دیدم من و دوست ارجمندم میتسوتاکیس در این مورد توافق داریم، خوشحال شدم. معتقدم همانطور که از سال 2023 در تمام زمینههای دیگر روابط خود به پیشرفت دست یافتهایم، میتوان در حل مسائل به هم پیوسته در دریای اژه نیز پیشرفت کرد».
اردوغان در ادامه به این اشاره کرد که انتظارات خود را در مورد مبارزه با تروریسم و جرایم سازمانیافته با نخست وزیر یونان، میتسوتاکیس، در میان گذاشته است.
این بخش از سخنان اردوغان، حاکی از این موضوع است که هنوز هم تعداد قابل توجهی از اعضای دو گروه تروریستی کمونیستی قدیمی ترکیه، اعضای گروه منحله پ.ک.ک و برخی از فراریهای شبکه فتح الله گولن، همچنان در یونان فعال هستند و سرویس اطلاعاتی میت، برخلاف اقداماتی که در برخی دیگر از کشورهای بالکان انجام داده، در یونان برای دستگیری آنها، اجازه اقدام نداشته است.
علاوه بر این، بخشی از مجرمین فراری باندهای تبهکاری و مافیایی که به یونان گریختهاند، هنوز هم برای ترکیه دردسرساز هستند.
اردوغان درباره مسلمانان ترک مقیم یونان نیز اعلام کرد: «ما باید با حس مسئولیت تاریخی در مورد اقلیتها عمل کنیم. ما انتظارات خود را در مورد بهرهمندی کامل از آزادیهای مذهبی و فرصتهای آموزشی برای اقلیت ترک در تراکیای غربی با نخست وزیر در میان گذاشتیم».
با وجود آن که اردوغان با رویکردی عملگرایانه، تلاش کرد تا در فضایی کاملاً دوستانه درباره مذاکرات اظهارنظر کند، نخست وزیر یونان آب پاکی را بر دست او ریخت و بدون تعارف گفت: «بین ما، مسائلی وجود دارد که درباره برخی از آنها اختلاف نظر داریم. از جمله مسائل مربوط به فلات قاره در دریای اژه و منطقه اقتصادی انحصاری. شاید لازم باشد به یک نهاد قضایی بینالمللی مراجعه کنیم و احتیاج به حَکَمیت داشته باشیم. آقای رئیس جمهور! امیدوارم شرایط برای پیشرفت در این موضوع مناسب باشد. من معتقدم که زمان آن فرا رسیده است که همه تهدیدات علیه روابط ما از بین برود».
سخنان نخست وزیر یونان نشان داد که او و تیم مشاورین حقوقی و سیاسیاش، ایدههای ترکیه درباره حل تملک جزایر و تعیین تکلیف مرزهای دندانهدار را نپذیرفته و خواهان داوری بینالمللی هستند.
بن بست قبرس
بدون شک، بزرگترین اختلاف بین یونان و ترکیه، مساله قبرس است. بسیاری از حقوقدانان بین الملل و کارشناسان جغرافیای سیاسی معتقدند که حل اختلافات مرزی آبی و فلات قاره بین آنکارا و آتن، نهایتاً با داوری بینالمللی و تساهل قابل حل است. اما موضوع قبرس، گره ای نیست که به راحتی گشوده شود. چرا که ترکیه هنوز هم طرفدار این است که جزیره قبرس، تحت حاکمیت دو دولت از هم جدا باشد و ترکها در شمال، دولت مستقل خودشان را داشته باشند و یونان به هیچ وجه این این ایده را نمیپذیرد. مخصوصاً حالا که خود ترکهای قبرس هم اعتقادی به استقلال ندارند و خواهان زندگی در یک قبرس واحد و یکپارچه هستند.
نخست وزیر یونان در حضور اردوغان و در کنفرانس مطبوعاتی درباره این موضوع گفت: «ما در مورد مسئله قبرس بحث کردیم. مواضع یونان درباره این مساله بسیار روشن است. از نظر ما، قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل فرصتی برای شروع دوباره گفتگو فراهم میکنند. جستجوی راهحل در این پرونده، صرفاً در چارچوب قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل خواهد بود».
این سخن نخست وزیر یونان به معنی مخالفت کامل با استقلال ترکها در شمال جزیره قبرس است و دولت اردوغان چنان به این مساله اهمیت میدهد که حتی روابط ترکیه با اتحادیه اروپا را نیز قربانی استقلال کرده و هنوز از این آرمان، پا پس نکشیده است.
میتسوتاکیس درباره ترکهای ساکن یونان نیز گفت: «در مورد اقلیتها، رویکرد ما بر اساس پیمان لوزان است. در این پیمان، از یک اقلیت مذهبی مسلمان در تراکیا نام برده شده است. با این حال، میخواهم دوباره تأکید کنم که مسلمانان یونانی در تراکیا در هماهنگی زیادی با مسیحیان منطقه زندگی میکنند. آنها در برابر قانون برابر هستند. به همین ترتیب، در ترکیه، در استانبول، اقلیت یونانی، اگرچه تعدادشان کاهش یافته، اما همچنان بخش پر جنب و جوشی از زندگی فرهنگی و اجتماعی کشور است. در واقع، اقلیتها در هر دو کشور میتوانند نقش پل ارتباطی و درک متقابل بین دو کشور را ایفا کنند».
میتسوتاکیس نشان داد که درباره مطالبات مسلمانان ترک ساکن تراکیا، راضی به پذیرفتن پیشنهادهای ترکیه نیست و نمیخواهد که مفتیها و چهرههای دینی تراکیا، تحت نفوذ سازمان تشکیلات دینی ترکیه باشند.
در شرایطی که سرنوشت پیمان نظامی ناتو به خاطر رویکردهای دونالد ترامپ دچار ابهام شده و اتحادیه اروچا، به دنبال تقویت ساختار دفاعی مختص به خود است، ترکیه نیز مشتاق است از این فرصت استفاده کند.
اردوغان در دیدار با نخست وزیر یونان نیز این موضوع را دوباره یادآوری کرده و گفت: «مشارکت ترکیه در ابتکارات دفاعی در اروپا به نفع همه ماست و معتقدیم میتوان در این مورد همکاری کرد. ما همچنین با نخست وزیر در مورد تحولات منطقهای، از جمله روند آتشبس و طرح صلح در غزه، گفتگو کردیم. ما تصمیمات اخیر اسرائیل برای گسترش کنترل خود در کرانه باختری و تضعیف دولت فلسطین را رد میکنیم. موضع کشورهای پیشروی جهان، کشور ما و ملتهای برادر ما در این مورد روشن است. در این فرصت، میخواهم به طور خاص تأکید کنم که صلح و ثبات پایدار در خاورمیانه به یافتن راهحلی عادلانه برای مسئله فلسطین بر اساس دو کشور بستگی دارد. ما همچنان از این موضع دفاع خواهیم کرد. ما معتقدیم که یونان که عضو موقت شورای امنیت سازمان ملل متحد است، دیدگاه راهحل دو کشور را به نفع منطقه ما در دستور کار شورا نگه خواهد داشت. ما همچنین به آنچه میتوان برای ایجاد ثبات در سوریه و دستیابی سریع این کشور برادر به موقعیتی که به صلح در منطقه کمک میکند، اشاره کردیم».
در پایان باید گفت: در این سفر، یونان و ترکیه در چند زمینه توافق امضا کردند که شامل یادداشت تفاهم همکاری در حوزه سرمایهگذاری و دارایی، راهاندازی خدمات رو-رو بین بندر ازمیر و بندر تسالونیکی، تقویت همکاری در چارچوب سازمان همکاری اقتصادی دریای سیاه، همکاری دوجانبه در زمینه آمادگی در برابر زلزله، همکاری در حوزه فرهنگ، بیانیه قصد همکاری در حوزه علم و فناوری است.
عناوین و محتوای توافقنامههای امضا شده بین ترکیه و یونان در سفر اخیر میتسوتاکیس به آنکارا، نشان دهنده تلاش طرفین برای حفظ روابط و جلوگیری از تنش است و دست کم در مقطع کنونی، دورنمایی از احتمال حل اختلافات پایه دیده نمیشود.
انتهای پیام/