به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش نخست این مطلب، به سرگذشت اُزدمیر بیرقدار پدر پهپادسازی ترکیه پرداختیم. مردی که به عنوان یک مهندس و خلبان اسلامگرا، به عنوان یکی از شاگردان و همراهان قدیمی مرحوم نجم الدین اربکان، قدم در مسیر خودکفایی دفاعی گذاشت.
همچنان که اشاره شد، او به مدت دو دهه، همراه با برادران و پسرانش برای ساخت تسلیحات پیشرفته تلاش کرد و حالا سلجوق بیرقدار پسر او توانسته نام ترکیه را به عنوان یک برند جهانی در صادرات پهپادهای پیشرفته نظامی مطرح کند.
از این گذشته، کارخانه این خانواده به نام بایکار، تولید هواپیمای جنگنده بدون خلبان، تاکسی پرنده و حوزههای اپلیکیشن و شبکههای اجتماعی نیز فعال است. بایکار فروش مینی پهپادهای خود را برای اهداف شناسایی به نیروهای مسلح ترکیه (TSK) در سال 2007 و اولین TB-2ها را در سال 2014 آغاز کرد.
حالا گروه صنایع دفاعی غیردولتی بایکار، یکی از بزرگترین پهپادسازان نظامی در جهان است. این گروه در سال 2025 میلادی، شرکت هوافضای ایتالیاییِ پیاجو را خریداری کرد. اگر چه پیاجو عملاً وارد رکود شده، اما از نظر فن آوری بسیار پیشرفته است و کلیه ساختمانها، تجهیزات و کارگاهها، در اختیار بایکار قرار گرفت و این شرکت، عملاً و به شریک اتحادیه اروپا تبدیل شد.
تا سال 2025، این شرکت یکی از شرکت های بخش خصوصی در فهرست 100 صادرکننده برتر تجهیزات نظامی جهان بود. این در حالی است که شرکتهای دولتی ترکیه به زحمت در این لیست قرار گرفتند. آسلسان در رتبه 47، توساش در رتبه 65، راکتسان در رتبه 87 و ام کیای در رتبه 93 قرار گرفتند.
خلوق بیرقدار برادر سلجوق و مذاکرهکننده این شرکت در معاملات خارجی اعلام کرده که ارزش بازار این شرکت حدود 5 میلیارد دلار تخمین زده میشود. با آن که اُزدمیر کارگاه کوچک خود را همراه با دو برادر، دو پسر و 4 برادرزاده خود راه اندازی کرده بود و کارگر دیگری نداشت، حالا این گروه به جایی رسیده که 8 هزار نفر کارمند فنی – اجرایی دارد که غالباً دانش آموخته رشتههای رباتیک، برنامهریزی کامپیوتر، هوش مصنوعی، الکترونیک و مکانیک هستند و میانگین سنی کل عوامل گروه 29 سال است.
گزارش تولید در گروه پهپادسازی بیرقدار با 8 هزار نفر نیروی دوشیفته از این قرار است: هر 4 روز ساخت کامل یک فروند پهپاد مسلح نوع تی.بی.2، هر 1 ماه بین 2 تا 3 فروند پهپاد مسلح تی.بی3، هر 1 ماه یک فروند پهپاد آکنجی. گروه بایکار، نه تنها در دانشگاه، حتی در بسیاری از هنرستان ها و دبیرستان های ترکیه نیز، کارشناسان و برنامه هایی برای استعدادیابی و جذب نیرو دارد.
ناتو و دام وابستگی دفاعی ترکیه
مراد یتکین از تحلیلگران مشهور ترکیه که در مراسم اکران فیلم مستند «یک آکنجی گذشت» در کارخانه اصلی گروه بایکار حضور داشته، به این اشاره میکند که رجب طیب اردوغان، دو داماد خود را در دو ماموریت و حوزه مختلف به میدان فرستاد.
او سکان اقتصاد ترکیه و کلید منابع ارزی کشور را به داماد ارشد خود یعنی برات آلبایراک سپرد. اما او با یک شکست سنگین، دهها میلیارد دلار ضرر به جا گذاشت و مجبور شد از کابینه پدرزنش استعفا دهد.
ولی داماد دوم یعنی سلجوق بیرقدار که ماموریت او، ارتقای توان صنایع دفاعی ترکیه است، حالا عملاً به یکی از قدرتمندترین کنشگران دفاعی – سیاسی ترکیه تبدیل شده است.
یتکین معتقد است که برای درک ارزش پیروزیهای سلجوق بیرقدار و پدر و بردارن او، باید به تاریخ دور ترکیه مراجعه کرد. تاریخی که در آن، جمهوری تازه تاسیس ترکیه، با تمام توان به دنبال خودکفایی نظامی بود. اما پس از درگذشت مصطفی کمال آتاترک در سال 1938 میلادی، کسی اهمیت چندانی به خودکفایی نظامی نداد.
در مقطع بعدی و پس از پیوستن ترکیه به پیمان نظامی ناتو، عملاً تمام پروژههای تسلیحاتی ملی تعطیل شد و دولتهای بعدی نیز، استراتژی روشنی برای حل مشکل وابستگی تسلیحاتی نداشتند.
زیرساختهای فناوری ناکافی، تخصص مهندسی و صنایع پشتیبان: بین سالهای 1920 تا 1950، ضعفهای ساختاری مانند کمبود پرسنل واجد شرایط، وابستگی به منابع خارجی برای تولید موتور و مواد و عدم توانایی همگام شدن با انقلاب جهانی جت، منجر به منسوخ شدن سریع پروژههای هواپیماهای موتور پیستونی شد. از آنجا که صنایع پشتیبان (آلیاژها، اویونیک، موتورها) تقریباً بهطور کامل توسعه نیافته بودند، فراتر رفتن از سطح «مونتاژ» بسیار دشوار بود.
ترکیه از سال 1923 تا 1950 میلادی، بارها درباره کارخانه هواپیماسازی و موتورسازی قیصریه، تصمیمات متفاوت و متناقض گرفت و عملاً نمیدانست چه میخواهد. بین سالهای 1950 تا 1970 تماماً گرفتار وابستگی به ناتو بود.
کمکهای مارشال و ارائه سلاح تحت چتر ناتو از طریق کمکهای بلاعوض یا کمکهای کمهزینه، از مهمترین خدعههای آمریکا و ناتو برای مقابله با تولید تسلیحات در کشورهایی مانند ترکیه بود.
هم در دوران زمامداری حزب جمهوری خلق و هم در دوران عدنان مندرس و حزب دموکرات، نگرش دولت چنین بود: واردات تسلیحات پیشرفته و ارزان، بهتر از سرمایه گذاری برای ساخت سلاحهایی است که معلوم نیست کی به نتیجه خواهد رسید و چقدر هزینه خواهد داشت.
جالب اینجاست که آمریکا نیز با استخدام ژنرالهای بازنشسته ترکیه و به کارگیری آنها در گروههای مختلف، همواره این تفکر را به دولت تزریق میکرد که ساخت تسلیحات، امری پرمخاطره و هزینه بر است و خرید و واردات سلاح از آمریکا، استانداردهای دفاعی ترکیه را به بالاترین سطح جهانی خواهد رساند!
آمریکا در این زمینه آنقدر مُصر بود که با اهدای چند فروند هواپیمای آموزشی جت اهدایی (T-33) عملاً باعث تعطیلی ساخت هواپیما در ترکیه شد و کارخانههای گروه جتسازی ارتش ترکیه نیز به انبار متروکه تبدیل شدند!
ترکیه در دهه 1970 و پس از مداخله در قبرس، تحت تحریم آمریکا قرار گرفت و سربازان ترکیه، حتی بیسیم سالمی برای ارتباط با فرماندهان خود نداشتند و به همین خاطر، در اقدامی واکنشی، چند کارخانه تسلیحاتی و الکترونیکی همچون آسلسان، روکتسان و هاولسان، سربرآوردند.
از سال 1980 تا 2000 میلادی، صنایع دفاعی ترکیه باز هم گرفتار بلاتکلیفی بود و نمیدانست باید به واردات بها دهد یا ساخت تسلیحات بومی. اما از سال 2000 میلادی به بعد، ترکیه باز هم در مسیر خودکفایی دفاعی قدم برداشت.
ترکیه و دردسر تسلیحات آمریکایی و اسرائیلی
در سال 2011 میلادی و در دورانی که ترکیه در برابر حملات مرزی و تهدیدات تروریستی پ.ک.ک به ستوه آمده بود، اردوغان به سختی توانست از آمریکا دو فروند پهپاد مدل پرداتور خریداری کند و سپس از شرکت صهیونیستی هرون نیز 4 فروند پهپاد خرید. اما رژیم اسرائیل، تیمی از اپراتورها و مکانیکهای خود را نیز به ترکیه فرستاد و آنان به افسران ترک، اجازه کار با پهپاد نمیدادند.
بعد از مدتی، مشخص شد که پهپادهای آمریکایی در شرایط اقلیمی مرزهای ترکیه و عراق توان عملیاتی بالایی ندارند. با این حال، واشنگتن حاضر نشد مدل پیشرفتهتر و توانمندتری به ترکیه بفروشد.
از دیگر سو، هر 4 پهپاد اسرائیلی نیز خراب شد و برای تعمیر به مبدا بازگردانده شد. در چنین شرایطی بود که ازدمیر بیرقدار، چند نوع از نسخههای ابتدایی پهپادهایی را که به دست خود و پسرش سلجوق ساخته شده بود؛ در مصاف با پ.ک.ک امتحان کرد.
این روند ادامه پیدا کرد تا جایی که در سال 2016 میلادی، پهپادهای بایکار در حوزه رصد و شناسایی مواضع پ.ک.ک، موفقیتهای شایان توجهی به دست آورده و عکسها و تصاویر باکیفیتی به پایگاههای خود منتقل کردند.
در ادامه، پهپادهای مسلح، با هدف گرفتن فرماندهان و کادرهای برجسته پ.ک.ک در مرز ترکیه و در خاک عراق، نوع جدیدی از موازنه دفاعی – امنیتی به وجود آورد و از آن دوران به بعد، پ.ک.ک، نه در خاک ترکیه و عراق و نه در سوریه، نمیتوانست آسوده خاطر باشد.
در گامهای بعدی، پهپادهای بایکار، در جنگ بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان نیز موازنه را به نفع باکو تغییر دادند و الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان، شخصاً به سلجوق بیرقدار، نشان شجاعت داد. در فاز بعدی، این پهپادها به کمک اوکراین رفتند و اگر چه در برابر روسیه، نام آنها به عنوان تغییردهنده سرنوشت جنگ ثبت نشد اما امتیازات مهمی برای کی یف به دست آوردند.
در چند سال گذشته، شرکت بایکار و خدمات اُزدمیر بیرقدار و برادران و فرزندان او، توانست ترکیه را در حوزه خودکفایی صنایع دفاعی، چندین قدم جلو ببرد.
دستاوردهای این شرکت، پیش از هر چیز، ترکیه را از بلای حملات تروریستی پ.ک.ک نجات داد و به ویژه از سال 2015 میلادی به بعد، دقت بالا، رصد شبکهای و حملات موثر پهپادهای مسلح گروه بایکار، توانست هرگونه امکان تهدیدزایی امنیتی و ظرفیت تحرک عملیاتی را از پ.ک.ک گرفته، آن را زمین گیر کند و در نهایت، گروه را به سمت انحلال ببرد.
در حوزه برونمرزی نیز، پهپادهای تولید شده توسط بایکار، از نبرد آذربایجان - ارمنستان گرفته تا نبرد روسیه – اوکراین و برخی رویدادهای دیگر در قاره آفریقا، ترکیه را در موقعیت بهتری قرار داد.
با این حال، نمیتوان از بیان این واقعیت غافل ماند که صنایع دفاعی ترکیه، با وجود پیشرفتهای شایان تحسین در حوزههای پهپادی، جنگ الکترونیکی، مهمات، سلاح انفرادی و ادوات جنگ الکترونیکی، هنوز هم در حوزه صنایع موشکی، دستاورد قابل توجهی نداشته است.
در پایان باید گفت: با آن که آکپارتی به عنوان حزب حاکم ترکیه، در موازنات سیاسی داخل کشور، به شکلی اغراقآمیز و در جهت منافع حزبی، پیشرفت در صنایع دفاعی را به شکلی اغراقآمیز برجسته میکند، اما دست کم در بخش خصوصی و در گروه صنعتی – دفاعی بایکار، پیشرفتهای قابل توجهی به دست آمده است.
حال باید دید با توجه به گسترده شدن حوزههای فعالیتی این گروه، دستاوردها و موفقیتها و شکستهای احتمالی گروه، در چه سطحی خواهد بود و پیشرفت در این حوزه، بر سیاست خارجی ترکیه به چه شکلی تاثیر خواهد گذاشت.
انتهای پیام/