به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، این روزها در ترکیه و در اثنای یک بحران اقتصادی فراگیر و بی سابقه، دولت و حزب حاکم این کشور، بیش از هر زمان دیگری بر روی اهمیت دستاوردهای صنایع دفاعی و خودکفایی نظامی این کشور، مانور میدهند.
برگزاری مراسمی در سالگرد درگذشت اُزدمیر بیرقدار پدر پهپادسازی ترکیه، یکی از نمونههای دهها اقدام تبلیغاتی گسترده دولت اردوغان، درباره خودکفایی صنایع دفاعی این کشور است.
شواهد قبلی نشان داده که در اثنای مطرح شدن تندترین انتقادات درباره ناکارآمدی دولت اردوغان، تبلیغات درباره قدرت دفاعی ترکیه، میتواند برای دولت و حزب حاکم، یاریگر باشد. اما باید به این نکته نیز اذعان کرد که اُزدمیر بیرقدار و دیگر اعضای خانواده او، در چند سال گذشته، تمام موازنات قدرت سیاسی – دفاعی را در داخل و خارج ترکیه به نفع آکپارتی و اردوغان تغییر دادند و تحلیل و ارزیابی دقیق چگونگی حرکت این خانواده در مسیر خودکفایی ملی در تولید تسلیحات، حاوی نکات آموزنده فراوانی است.
صنایع دفاعی ترکیه، ملی گرایی و اسلامگرایی
علاوه بر تاریخ 103 ساله دوران جمهوری، ترکیه در حوزه صنایع دفاعی تاریخچهای دور و دراز دارد و به ویژه در دوران عثمانی، توجه به تسلیحات و ادوات رزمی برای دربار عثمانی اهمیت ویژهای داشته و به عنوان نخستین کشور منطقه که از توپ جنگی استفاده کرده، بهترین آهنگران و ریخته گران آن دوران را از مقاصد دوردست بالکان و شرق اروپا به سوی خود جذب کرده است.
در دوران آغازین تاسیس نظام جمهوری ترکیه در سال 1923 میلادی نیز، تلاش برای تولید تانک، مهمات، سلاح انفرادی و حتی هواپیمای جنگنده، برای موسسین جمهوری اهمیت حیاتی داشت. ولی بعدها، ترکیه به پیمان نظامی ناتو پیوست و همزمان با آغاز دوران موسوم به جنگ سرد، مقامات سیاسی و نظامی این کشور، تولید تسلیحات داخلی را عملاً کنار نهادند.
اما برخی از چهرههای اسلامگرا و ملی گرا و به ویژه نخبگانی که تفکرات ضدغربی و ضدناتو داشتند، باز هم رویای تولید تسلیحات ملی و خودکفایی را در سر میپروراندند. یکی از این افراد، اُزدمیر بیرقدار بود.
اُزدمیر بیرقدار، مهندس مکانیک، خلبان و مخترع اسلامگرای ترکیه در جوانی به یکی از نزدیکترین شاگردان مرحوم نجم الدین اربکان تبدیل شد. بیرقدار و اربکان، سه وجه مشترک مهم داشتند: هر دوی آنها دانش و توان بالایی در علم مکانیک و ساخت موتور داشتند، هر دوی آنها بر اساس یک مکتب فکری ترکیبی (اسلامگرایی + ملی گرایی) معتقد به ضرورت خودکفا شدن ترکیه در همه امور بودند و سومین ویژگی آنها نیز، مقابله با غرب و رژیم صهیونیستی بود.
این همان نقطهای است که هم اربکان و هم بیرقدار را در برابر پیمان نظامی ناتو قرار داد و نهایتاً موجب آن شد که جمعی از نظامیان و سیاستمداران سکولار طرفدار آمریکا در ترکیه، با کودتای بیسر و صدای 1997 میلادی، اربکان را برکنار کنند.
وصلتی در مسیر خودکفایی دفاعی
پس از برکناری اربکان، ازدمیر بیرقدار عملاً برای پیگیری اختراعات خود در حوزههای مکانیکی و دفاعی، مامن و پناهگاهی نداشت. با این حال، به توصیه اربکان، پسر جوان خود یعنی سلجوق بیرقدار را برای تحصیل در رشتههای مکانیک و رباتیک به دانشگاه ماساچوست آمریکا فرستاد.
سلجوق در بازگشت، همراه با پدر، برادر، عمو و پسرعموهایش، یک کارخانه کوچک پهپادسازی تاسیس کردند و در شرایطی که دولت اردوغان به سختی توانسته بود از آمریکا و رژیم اسرائیل چند فروند پهپاد خریداری کند، تیم بیرقدار به کار و تحقیق ادامه داد.
گفته میشود، یکی از تدابیر مهم نجم الدین اربکان برای جلب حمایتهای سیاسی از خانواده بیرقدار، طرح پیشنهاد وصلت پسر از فرنگ برگشته اُزدمیر، با دختر رئیس جمهور ترکیه بود.
البته این پیشنهاد، به خاطر تحصیلات طولانی بیرقدار خیلی دیر عملی شد و زمانی که اردوغان با این درخواست موافقت کرد، چند سال از درگذشت اربکان سپری شده بود. به این ترتیب، سلجوق بیرقدار طراح و تولیدکننده آینده دارِ پهپادهای کارخانه بایکار، با سمیه اردوغان دختر رئیس جمهور ترکیه ازدواج کرد.
به گواه بسیاری از تحلیلگران، نمیتوان در کفایت علمی، نبوغ و تواناییهای سلجوق بیرقدار تردید کرد، اما در عین حال باید گفت: او بدون حمایتهای پدرزن خود، هیچگاه نمیتوانست تا این اندازه پیشرفت کند.
این وصلت، نه تنها مسیرهای دشوار و پرپیچ و خم بروکراسی را به روی خانواده بیرقدار هموار کرد، بلکه برای آنها یک سپر امنیتی نیز به وجود آورد. چرا که ورود به حوزه صنایع دفاعی ترکیه تا دو دهه پیش، ورود به قلمروی حساس ژنرالهای ترکیهای تحت امر ناتو، آمریکا و رژیم اسرائیل بود و اولین هشدار صهیونیستها به خاندان بیرقدار، قتل یکی از کارمندان این مجموعه صنعتی بود.
آنان، مهمت بیرقدار برادرزاده ازدمیر بیرقدار را در خانهاش به شکل فجیعی کشتند تا این خانواده سیگنالی سیاسی – امنیتی لازم را دریافت کند و از این حوزه دور شود. اما در همان دوران، سرویس اطلاعاتی میت ترکیه، حفاظت از خانواده بیرقدار را بر عهده گرفت و به این ترتیب، نمونههای اولیه پهپادهای تولید شده توسط مهندسین این خانواده، در مسیر آزمون و خطا، رفته رفته توجه فرماندهای ارتش ترکیه را جلب کرد.
پدر و پسر، ستونهای قدرت اردوغان
در سالگرد درگذشت اُزدمیر بیرقدار پدر شوهر سمیه اردوغان، او و برادرش بلال اردوغان، در مراسمی اکران فیلم مستند «یک آکنجی عبور کرد»، حضور یافتند. آکنجی نام یکی از مهمترین پهپادهای کارخانه بایکار و به معنی مهاجم است.
در فیلم مستندی که به زندگی و رشد حرفهای و مهندسی اُزدمیر بیرقدار پرداخته، او به عنوان یک سرباز مهاجم توصیف شد که قلمروهای حساس و مرزها را درنوردیده و عملاً برای حمله به سنگر، وارد حریم دشمن شده است.
فیلم زندگینامه ازدمیر بیرقدار، در کارخانه پهپادسازی بایکار در استانبول به نمایش درآمد و هدف اساسی فیلم، علاوه بر زنده نگه داشتن پدر سلجوق بیرقدار، اشاره به این نکته بود: بایکار همان کارخانه استراتژیک و مهمی است که تنها ظرف 10 سال، ترکیه را از موقعیت کشوری وابسته به واردات تسلیحات خارجی، به برندی تبدیل کرد که که هواپیماهای جنگی بدون سرنشین را به 37 کشور جهان صادر میکند و این کارخانه، در دو سال متمادی به عنوان شرکتی شناخته شده که در جدول پرداخت بیشترین میزان مالیات سالانه به دولت، پس از هلدینگ خانواده میلیاردر کوچ، بر جایگاه دوم ایستاده است.
فیلم مستند «یک آکنجی گذشت» به تماشاگر نشان میدهد که اُزدمیر بیرقدار، برای رساندن پسرش به جایگاه یکی از مهمترین پهپادسازان جهان، مسیری دور و دراز را پیموده است. او شرکت کوچک خود را در سال 1986 میلادی تاسیس کرد و در این شرکت، تا مرگش در سال 2021 میلادی به همراه برادران و پسرانش، شبانه روز مشغول کار و فعالیت بود. در دروانی که او فعالیت در این حوزه را آغاز کرده بود، کسی باور نمیکرد که بتواند برای تولید هواپیماهای کوچک جنگی و سایر ادوات رزمی، توفیقی به دست بیاورد.
در سالیان آغازین تاسیس کارگاه کوچک اُزدمیر بیرقدار، تصوری از پهپاد یا هواپیمای بدون سرنشین وجود نداشت و در آن زمان او به فکر ساخت بالگرد نظامی بود. اما بعدها و پس از تثبیت قدرت حزب عدالت و توسعه، بیرقدارِ پدر در سال 2010 میلادی، به یالچین بایر روزنامه نگار مشهور روزنامه حریت گفت: «من میخواهم نخستین پهپاد تهاجمی ملی ترکیه را تولید کنم».
بایر میگوید: «اُزدمیربیگ با هیجان توضیح میداد و من خجالت میکشیدم وسط حرف هایش بپرم. اما در دل به خودم میگفتم: این آدم خیالاتی شده و نگاه آرمانی و بلندپروازانه دارد. غیرممکن است ترکیه موفق به ساخت پهپاد پیشرفته شود».
این روزنامه نگار قدیمی ترکیه، همزمان به این موضوع نیز اشاره کرده که تقریباً همه مهندسان ترکیه در آن دوران، در مورد احتمال و ظرفیت خودکفاشدن صنایع دفاعی ترکیه در دو گروه جای میگرفتند: دسته اول معتقد بودند که غیرممکن است مهندسین و تکنیسینهای ترکیه به این سطح از دانش، تخصص و مهارت دست پیدا کنند. دسته دوم نیز بر این باور بودند که آمریکا هیچگاه اجازه نخواهد داد یک کشور مسلمان، سلاح پیشرفته بسازد.
در بخش بعدی گزارش، به این مطلب خواهیم پرداخت که ناتو و به ویژه آمریکا، در آغازِ مسیر، چه نگرشی به هدف گذاری خودکفایی صنایع دفاعی ترکیه داشتند و دولت اردوغان در این زمینه با چه تنگناها و چالشهایی روبرو شد.
ادامه دارد....
انتهای پیام/