به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، روزنامه اشتوتگارتر ناخریشتن در مطلبی به منقضی شدن پیمان استارت در هفته جاری اشاره کرده و نوشت: این امر آخرین نظارتهای باقیمانده بر سلاحهای هستهای قدرتهای بزرگ را از بین میبرد و به این ترتیب در این شرایط امنیت جهانی در معرض خطر است.
آخرین پیمان کنترل تسلیحات بین ایالات متحده آمریکا و روسیه، پنجشنبه آینده، 5 فوریه، منقضی میشود. پیمان استارت جدید اندازه و کیفیت سلاحهای هستهای استراتژیک، خطرناکترین سلاحها در زرادخانههای هر دو ابرقدرت، را تنظیم میکند. به این ترتیب برای اولین بار از اوایل دهه 1970، آمریکاییها و روسها میتوانند دوباره بدون هیچ محدودیتی در پیمان، سلاحهای هستهای توسعه دهند.
ایالات متحده آمریکا و روسیه پیمان استارت جدید را در سال 2010 امضا کردند. باراک اوباما، رئیس جمهور وقت ایالات متحده آمریکا این مسئله را به عنوان نقطه عطفی برای خلع سلاح و روابط ایالات متحده و روسیه توصیف کرد.
این توافقنامه تصریح میکند که هر دو طرف تعداد کلاهکهای هستهای خود را حداکثر به 1550 و تعداد سیستمهای پرتاب هستهای خود را به 800 مورد محدود میکنند که از این تعداد، بیش از 700 مورد نمیتواند در هر زمان مستقر شود.
همچنین در این توافق برای تأیید زرادخانههای هستهای استراتژیک، بر سر قوانین شفافیت و بازرسیهای متقابل توافق شد.
در فوریه 2023، روسیه عضویت خود در این پیمان را به حالت تعلیق درآورد. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، یک سال پس از آغاز جنگ خود علیه اوکراین، از اجازه ورود بازرسان غربی به این کشور خودداری کرد و ادعا کرد که غرب حملات اوکراین به اهداف استراتژیک در روسیه را سازماندهی میکند.
در ژوئن همان سال، ایالات متحده آمریکا با توقف اشتراکگذاری اطلاعات در مورد زرادخانههای هستهای استراتژیک خود و اجازه بازرسیهای روسیه این اقدام را تلافی کرد. اینکه آیا محدودیتهای این پیمان هنوز هم رعایت میشود یا خیر، به دلیل کمبود اطلاعات قابل اعتماد، مشخص نیست.
در سپتامبر 2025، پوتین اعلام کرد که اگر ایالات متحده نیز به «محدودیتهای کمی مرکزی» این پیمان پایبند باشد، روسیه نیز برای یک سال دیگر به آن پایبند خواهد بود. وی البته از سرگیری بازرسیها را اعلام نکرد.
موضع دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده، متناقض بود. در اکتبر سال گذشته، وی این پیشنهاد پوتین را ایده خوبی خواند، اما هیچ مذاکره رسمی دوجانبهای صورت نگرفت. تا اوایل ژانویه 2026، تنها اظهار نظر ترامپ در مورد این پیمان مختصر و مفید بود و آن این بود که «وقتی منقضی شود، دیگر منقضی شده است.»
سازمان غیردولتی ICAN، برنده جایزه صلح نوبل 2017، عمیقاً در این باره نگران است.
این کمپین بینالمللی برای نابودی سلاحهای هستهای از ایالات متحده و روسیه میخواهد که تا زمان لازمالاجرا شدن یک معاهده جدید، به پایبندی به استارت جدید ادامه دهند.
ICAN نسبت به افزایش تنش با پیامدهای جهانی هشدار داده و اعلام کرده است: اگر دو کشور به افزایش زرادخانههای هستهای خود ادامه دهند، این امر عواقب غیرقابل پیشبینی برای کنترل تسلیحات چندجانبه خواهد داشت و خطر جنگ هستهای را تشدید میکند.
این مسئله که آیا چنین مسابقه تسلیحاتی واقعاً آغاز خواهد شد یا خیر، به هیچ وجه قطعی نیست. ساخت و نگهداری سلاحهای هستهای استراتژیک بسیار پرهزینه است.
روسیه و ایالات متحده در حال حاضر به اندازهای سلاح هستهای دارند که میتوانند یکدیگر را بمباران کنند و با خاک یکسان کنند. آنچه مسلم است این است که بدون کنترلهای مورد توافق قراردادی، خطر محاسبات اشتباه در صورت درگیری با عواقب فاجعهبار افزایش می یابد.
در این میان سادهترین راه حل، صدور مجدد قرارداد موجود است. با این حال، اعتراضات زیادی به این موضوع وجود دارد. یک استدلال قوی این است که جهان از سال 2011 به طور قابل توجهی تغییر کرده است.
در این میان به ویژه در طیف ملی-محافظهکار ایالات متحده آمریکا مقاومتهایی وجود دارد.
رابرت پیترز، محقق اندیشکده بنیاد هریتیج ایالات متحده، میگوید: پیگیری توافق نهایی در مورد استارت جدید سهلانگاری خواهد بود. به زعم وی روسیه بارها معاهده خلع سلاح را نقض کرده است و دیگر نمیتوان به این کشور اعتماد کرد. علاوه بر این به گفته پیترز تنها یک کشور و آن هم چین از معاهده جدید ایالات متحده و روسیه سود خواهد برد.
زمانی که دونالد ترامپ برای دومین بار رئیس جمهور آمریکا شد، میخواست مذاکرات سهجانبهای با روسیه و چین در مورد خلع سلاح هستهای برگزار کند و شی جینپینگ، رئیس جمهور چین را در یک راه حل پیمانی بگنجاند.
ترامپ در فوریه 2025 اعلام کرد که پوچ است که این سه کشور اینقدر پول برای ارتش و سلاحهای هستهای خود خرج میکنند. وی افزود: دلیلی ندارد که ما سلاحهای هستهای جدید بسازیم. این پول میتوانست خیلی بهتر سرمایهگذاری شود. من میگویم: بیایید بودجه نظامی خود را به نصف کاهش دهیم.
اما چینیها تاکنون این پیشنهاد را رد کردهاند. آنها میخواهند قبل از بحث در مورد محدودیتهای قراردادی، به برابری با ایالات متحده برسند.
در همین حال، ترامپ نه کاهش، بلکه افزایش قابل توجه بودجه دفاعی ایالات متحده - به علاوه آزمایشهای جدید سلاحهای هستهای - را در نظر دارد.
ولادیمیر پوتین ظاهراً پذیرای گفتگو به نظر میرسد. با این حال، پیشنهادات او حاکی از این است که علاوه بر سلاحهای هستهای استراتژیک، او به دنبال کاهش سلاحهای هستهای تاکتیکی ایالات متحده در اروپا و محدود کردن زرادخانههای هستهای بریتانیا و فرانسه نیز هست.
نگرانی جدی در اروپا وجود دارد که این قدرتهای بزرگ بتوانند بدون هماهنگی این اتحادیه در این باره به توافق برسند. اعتقاد عمومی بر این است که ایالات متحده در دوران ترامپ قادر است از سلاحهای هستهای تاکتیکی خود در اروپا صرف نظر کند تا به توافقی در مورد سلاحهای استراتژیک دست یابد.
این امر وضعیت امنیتی اروپاییها را به طور قابل توجهی بدتر خواهد کرد. علاوه بر این، دولتهای اروپایی هیچ علاقهای به اعمال محدودیت بر نیروهای هستهای بریتانیا و فرانسه ندارند به خصوص در زمانی که بحثهای داخلی در مورد یک نیروی هستهای متحد اروپایی در جریان است.
تیم تیس و فیلیپ فیشر از موسسه تحقیقات صلح و سیاست امنیتی هامبورگ (IFSH) در این باره میگویند: اروپا نمیتواند دست روی دست بگذارد و تماشا کند که بزرگترین قدرتهای هستهای منافع خود را بر منافع امنیتی اروپا اولویت میدهند. اروپا اکنون باید قبل از رسیدن به توافقی که به ضررش باشد، پیشنهادات خود را روی میز بگذارد.
با این حال، تاکنون هیچ نشانهای از چنین ابتکارات اروپایی مشاهده نشده است.
بهر حال کمتر از یک هفته مانده به انقضای پیمان استارت جدید، ایالات متحده و روسیه در یک دوراهی تاریخی قرار گرفتهاند.
اگر واشنگتن و مسکو تا پنجشنبه آینده، در آخرین لحظه، به توافق نرسند، جهان برای اولین بار از زمان جنگ سرد با تهدید یک مسابقه تسلیحات هستهای کنترلنشده روبرو خواهد شد. بدون این توافق، هیچ محدودیت بالایی برای زرادخانههای هستهای استراتژیک دو قدرت هستهای بزرگ وجود نخواهد داشت.
در این میان کارشناسان نسبت به ترکیبی خطرناک از فناوریهای جدید تسلیحاتی، فقدان کانالهای ارتباطی و ظهور چین به عنوان سومین قدرت هستهای هشدار میدهند که میتواند برای همیشه تعادل استراتژیک را بیثبات کند.
ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، پیشنهاد داده است که محدودیتهای موجود در مورد موشکها و کلاهکها به مدت یک سال تمدید شود تا زمان برای مذاکرات به دست آید. با این حال، دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا هنوز به طور رسمی پاسخی به این مسئله نداده است.
انتهای پیام/