به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، تغییرات ژئوپلیتیک در منطقه قفقاز و تداوم پیامدهای جنگ اوکراین، ساختار اقتصادی ارمنستان را به طرز چشمگیری دگرگون کرده است. بر اساس تازهترین گزارش منتشر شده از سوی کمیته درآمدهای دولتی جمهوری ارمنستان، لیست 1000 مالیاتدهنده بزرگ این کشور در سال 2025 نشاندهنده یک جابجایی معنادار در منابع درآمدی دولت ایروان است؛ جایی که تجارت و خدمات مالی جایگزین صنعت و معدن شدهاند.
سقوط امپراتوری مس و مولیبدن؛ صعود امپراتوری موبایل
شاید مهمترین نکته در این گزارش، پایان سلطه طولانیمدت «مجتمع مس و مولیبدن زنگهزور» (ZCMC) بر صدر جدول مالیاتدهندگان ارمنستان باشد. شرکت «موبایل سنتر» (Mobile Centre Art) که متعلق به خانواده «سامول الکسانیان»، از الیگارشهای مشهور و تاجران با نفوذ ارمنی است، توانسته با یک جهش خیرهکننده، جایگاه نخست را از آن خود کند.
این شرکت که در حوزه واردات و فروش تلفنهای همراه و لوازم جانبی فعالیت دارد، در سال 2025 مبلغی بیش از 77.8 میلیارد درام (واحد پول ارمنستان) مالیات پرداخت کرده است.
این رقم نسبت به سال 2024 افزایش چشمگیر 11 میلیارد درامی را نشان میدهد. تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که دلیل اصلی این جهش، نه افزایش مصرف داخلی، بلکه نقش ارمنستان به عنوان یک هاب ترانزیتی برای دور زدن تحریمهای غرب علیه روسیه است.
پس از آغاز جنگ اوکراین و خروج برندهای معتبر جهانی از بازار روسیه، شرکتهایی مانند «موبایل سنتر» با واردات گسترده تجهیزات الکترونیکی و «صادرات مجدد» آنها به بازار تشنه روسیه، سودهای کلانی به جیب زدهاند. بخش عمده مالیات پرداختی این شرکت مربوط به مالیات بر ارزش افزوده کالاهای وارداتی است که در نهایت سر از مسکو و سنپترزبورگ در میآورند.
معمای سقوط درآمدهای معدنی
در سوی دیگر جدول، مجتمع مس و مولیبدن زنگهزور که همواره به عنوان ستون فقرات صنعت و صادرات ارمنستان شناخته میشد، به رتبه سوم سقوط کرده است. مالیات پرداختی این شرکت در مقایسه با سال 2024 تقریباً نصف شده و از 102 میلیارد درام به 52.1 میلیارد درام کاهش یافته است. این کاهش شدید در حالی رخ داده که بازارهای جهانی شاهد سقوط چشمگیر قیمت مس یا مولیبدن نبودهاند.
کارشناسان هنوز دلیل قطعی این افت فاحش را اعلام نکردهاند، اما احتمالاتی نظیر کاهش حجم استخراج، افزایش هزینههای تولید یا سرمایهگذاریهای داخلی که منجر به کاهش سود مشمول مالیات شده، مطرح است.
بانکها؛ برندگان اصلی تحولات ارزی
یکی دیگر از شگفتیهای لیست سال 2025، جهش بیسابقه بانکهای ارمنستان است. «آردشین بانک» (Ardshinbank) با رشدی انفجاری در ردههای بالای جدول قرار گرفته است. این بانک که در سال 2024 تنها 6.7 میلیارد درام مالیات پرداخته بود، در سال 2025 با رشدی حدوداً پنج برابری، پرداختی خود را به 40.2 میلیارد درام رسانده است. «آمریا بانک» (Ameriabank) نیز با پرداخت 29 میلیارد درام (افزایش 5 میلیاردی نسبت به سال قبل) در تعقیب رقیب خود است.
رونق بخش بانکی ارتباط مستقیمی با جریان سرمایه ورودی از روسیه و نقش ارمنستان در تراکنشهای مالی منطقهای دارد. کارمزدهای بالای انتقال ارز و گردش مالی ناشی از تجارت مجدد کالاها، سودآوری بانکهای ارمنی را به سطوح تاریخی رسانده است.
افول «وستا» و ظهور تجارت الکترونیک روسی
در حالی که تجارت موبایل سکه است، بازار صادرات مجدد لوازم خانگی ظاهراً با چالش روبرو شده است. شرکت «پریتی وی» (Pretty Way)، که با نام تجاری «وستا» شناخته میشود و پس از جنگ اوکراین به یکی از صادرکنندگان اصلی لوازم خانگی به روسیه تبدیل شده بود، جایگاه خود را از دست داده است.
این شرکت که در سال 2024 با پرداخت 36.3 میلیارد درام پنجمین مالیاتدهنده بزرگ بود، در سال 2025 با کاهشی 60 درصدی مواجه شده و تنها 14.6 میلیارد درام مالیات پرداخته است. به نظر میرسد اشباع بازار روسیه یا سختگیریهای نظارتی در حوزه کالاهای دو منظوره و سنگین، بر عملکرد این شرکت تأثیر منفی گذاشته است.
در مقابل، پلتفرم تجارت الکترونیک روسی «وایلدبریز» (Wildberries) جای پای خود را در ارمنستان محکم کرده است. این غول روسی که با دو شخصیت حقوقی در ارمنستان فعالیت میکند، در مجموع 29 میلیارد درام مالیات به خزانه ایروان واریز کرده که نشاندهنده رشد نفوذ خردهفروشی آنلاین روسی در سبد مصرفی خانوارهای ارمنی است.
ترکیب 10 شرکت برتر؛ اقتصاد غیرمولد؟
نگاهی به ترکیب 10 مالیاتدهنده برتر ارمنستان، تصویری از یک اقتصاد در حال تغییر را ترسیم میکند:
1. تجارت (موبایل سنتر)
2. دخانیات (گرند توباکو): با پرداخت 66.1 میلیارد درام در رتبه دوم قرار دارد و رشد 2.7 میلیاردی داشته است.
3. معدن (زنگهزور)
4. بانکداری (آردشین بانک و آمریا بانک)
5. شرطبندی و قمار: حضور دو شرکت بزرگ «سافت کانستراکت» (SoftConstruct) و «دیجیتین» (Digitain) در میان برترینها، نشاندهنده حجم عظیم گردش مالی در صنعت شرطبندی ارمنستان است.
6. انرژی: «گازپروم ارمنستان» و شرکت سوختی «CPS».
این ترکیب نشان میدهد که اقتصاد ارمنستان در سال 2025 بیش از آنکه بر پایه تولید صنعتی استوار باشد، بر محور تجارت واسطهای، خدمات مالی، واردات انرژی و صنعت سرگرمی (شرطبندی) چرخیده است.
این وابستگی شدید به درآمدهای ناشی از شرایط خاص ژئوپلیتیک (تحریم روسیه)، میتواند در صورت تغییر شرایط سیاسی یا اعمال محدودیتهای ثانویه از سوی غرب، اقتصاد این کشور را با شوکهای جدی مواجه سازد.
انتهای پیام/