به گزارش خبرگزاری تسنیم از کردستان، وقتی نام «انرژی هستهای» به میان میآید، ذهن بسیاری از مردم ناخودآگاه به سمت نیروگاهها، سیاست، مناقشات بینالمللی یا حتی تسلیحات میرود. این تصویر ذهنی، اگرچه ریشه در روایتهای پررنگ رسانهای دارد، اما تنها بخش کوچکی از واقعیت گسترده فناوری هستهای است؛ واقعیتی که سالهاست بیسروصدا و بدون هیاهو، در تار و پود زندگی روزمره انسانها تنیده شده است.
امروز فناوری هستهای، نه صرفاً بهعنوان منبع تولید انرژی، بلکه بهعنوان ابزاری کارآمد در حوزههای پزشکی، کشاورزی، محیط زیست، صنعت، مدیریت منابع آب و حتی امنیت غذایی شناخته میشود. کاربردهایی که مستقیماً با سلامت، رفاه و کیفیت زندگی مردم گره خوردهاند و کمتر درباره آنها سخن گفته شده است.
در شرایطی که جهان با بحرانهایی چون تغییرات اقلیمی، کمبود آب، افزایش بیماریهای مزمن و تهدید امنیت غذایی روبهروست، نقش فناوریهای نوین بیش از گذشته برجسته میشود. در این میان، فناوری هستهای بهعنوان یکی از علمیترین و دقیقترین ابزارهای بشر، توانسته پاسخهای عملی و مؤثر به بسیاری از این چالشها ارائه دهد.
این گزارش، تلاشی است برای بازخوانی کاربردهای صلحآمیز فناوری هستهای در زندگی روزمره مردم؛ کاربردهایی که اغلب نادیده گرفته میشوند، اما تأثیر آنها را هر روز، بیآنکه بدانیم، تجربه میکنیم.
پزشکی هستهای؛ جایی که علم، جان میبخشد
یکی از شناختهشدهترین و در عین حال حیاتیترین کاربردهای صلحآمیز هستهای، در حوزه پزشکی است. پزشکی هستهای امروز به یکی از ستونهای اصلی تشخیص و درمان بیماریهای صعبالعلاج، بهویژه سرطان، تبدیل شده است.
در بسیاری از مراکز درمانی، از مواد رادیودارو برای تصویربرداری دقیق از اندامهای داخلی بدن استفاده میشود؛ تصویربرداریهایی که امکان تشخیص زودهنگام بیماریها را فراهم کرده و شانس درمان موفق را بهطور چشمگیری افزایش میدهد. روشهایی مانند PET Scan و SPECT بدون بهرهگیری از فناوری هستهای اساساً امکانپذیر نیستند.
علاوه بر تشخیص، پرتودرمانی یکی از مؤثرترین روشهای درمان سرطان بهشمار میرود. میلیونها بیمار در سراسر جهان، هر ساله با استفاده از پرتوهای کنترلشده هستهای، شانس دوبارهای برای زندگی پیدا میکنند. این در حالی است که بسیاری از بیماران، بدون آنکه بدانند، از نتایج مستقیم فناوری هستهای بهرهمند میشوند.
فناوری هستهای در خدمت امنیت غذایی
کشاورزی یکی دیگر از حوزههایی است که فناوری هستهای نقش تعیینکنندهای در آن ایفا میکند. برخلاف تصور عمومی، استفاده از پرتوها در کشاورزی بهمعنای «آلوده کردن» مواد غذایی نیست، بلکه ابزاری علمی برای افزایش بهرهوری و کاهش ضایعات است.
با استفاده از فناوری پرتودهی، ماندگاری محصولات غذایی افزایش مییابد، آفات از بین میروند و نیاز به سموم شیمیایی کاهش پیدا میکند. این فرآیند، بدون تغییر در طعم یا ارزش غذایی محصولات، به سلامت مصرفکنندگان کمک میکند.
همچنین اصلاح بذرها از طریق روشهای هستهای، موجب تولید گونههای مقاومتر در برابر خشکسالی، آفات و بیماریها شده است؛ موضوعی که در شرایط تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی، اهمیتی دوچندان دارد.
آب، محیط زیست و ردپای هستهای
مدیریت منابع آب، یکی از چالشهای جدی قرن بیستویکم است. فناوری هستهای در این حوزه نیز نقشآفرینی قابل توجهی دارد. با استفاده از ایزوتوپها، دانشمندان میتوانند مسیر حرکت آبهای زیرزمینی، میزان تغذیه سفرهها و حتی منابع آلودگی را با دقت بالا شناسایی کنند.
این روشها به مدیران و سیاستگذاران کمک میکند تا تصمیمهای دقیقتری برای حفاظت از منابع آبی اتخاذ کنند. همچنین در حوزه محیط زیست، فناوری هستهای برای پایش آلودگی هوا، خاک و آب بهکار گرفته میشود و امکان شناسایی آلایندهها را در کمترین زمان فراهم میکند.
صنعت؛ دقتی که دیده نمیشود
در بسیاری از صنایع بزرگ، از جمله نفت، گاز، پتروشیمی و ساختوساز، فناوری هستهای برای کنترل کیفیت و ایمنی بهکار میرود. آزمونهای غیرمخرب مبتنی بر پرتوها، امکان بررسی استحکام سازهها، لولهها و تجهیزات را بدون تخریب فراهم میکند.
این کاربرد، نقش مهمی در جلوگیری از حوادث صنعتی، کاهش هزینهها و افزایش ایمنی نیروی انسانی دارد؛ کاربردی که معمولاً از چشم عموم پنهان میماند.
گفتوگوی مردمی|«نمیدانستیم هستهای اینقدر به زندگی ما نزدیک است»
یکی از شهروندان سنندجی در گفتوگو با خبرنگار تسنیم میگوید: من همیشه فکر میکردم انرژی هستهای فقط برای نیروگاه یا مسائل سیاسی است. وقتی فهمیدم درمان بیماری مادرم به پزشکی هستهای مربوط بوده، نگاهم کاملاً عوض شد.
شهروند دیگری که در حوزه کشاورزی فعالیت دارد، اظهار میکند: اگر این روشهای جدید نبود، با این کمآبی و آفات، کشاورزی عملاً غیرممکن میشد. خیلی از بذرهایی که استفاده میکنیم، نتیجه همین فناوریهاست.
یکی از مراجعان مراکز درمانی نیز میگوید: وقتی اسم پرتو میآید، بعضیها میترسند، اما واقعیت این است که اگر همین فناوری نبود، خیلی از بیماریها اصلاً قابل تشخیص نبود.
شکاف آگاهی؛ چالشی جدی
با وجود این همه کاربرد ملموس، هنوز فاصله قابل توجهی میان واقعیت فناوری هستهای و ذهنیت عمومی وجود دارد. کارشناسان معتقدند کمتوجهی به اطلاعرسانی علمی و غلبه روایتهای سیاسی، موجب شده بخش بزرگی از جامعه از مزایای واقعی این فناوری بیاطلاع بماند.
افزایش سواد رسانهای و علمی جامعه، میتواند نقش مهمی در اصلاح این نگاه ایفا کند و مسیر را برای بهرهبرداری بهتر از فناوریهای پیشرفته هموار سازد. فناوری هستهای، برخلاف تصویر پرتنش و سیاسی که از آن ترسیم شده، سالهاست بهعنوان ابزاری صلحآمیز و حیاتی در خدمت زندگی روزمره انسانها قرار دارد؛ از درمان بیماران و تأمین غذا گرفته تا حفاظت از محیط زیست و افزایش ایمنی صنعتی.
نادیدهگرفتن این واقعیت، نهتنها بیانصافی در حق علم است، بلکه مانعی در مسیر توسعه پایدار محسوب میشود. آنچه امروز بیش از هر چیز نیاز است، بازتعریف جایگاه فناوری هستهای در افکار عمومی و نگاه واقعبینانه به ظرفیتهای آن است.
زندگی مدرن، بیش از آنچه تصور میکنیم، به علم وابسته است؛ و فناوری هستهای، یکی از بیادعاترین ستونهای این زندگی است.
گزارش از: رامیار غفاری
انتهای پیام/481