Tesnim Haber Ajansı- Beyaz Saray tarafından yayımlanan en son belge ve raporlara göre, Çin, ABD'nin uyguladığı ağır gümrük ve ticaret tarifelerini baypas etmek ve etkisiz kılmak için, Gürcistan dâhil üçüncü ülkelerin transit kapasitelerinden giderek daha fazla yararlanıyor.
Bu konu, ABD Başkanlık Kurumu tarafından yakın zamanda yayımlanan "Büyük Aktarma Aldatmacası" başlıklı kapsamlı ve analitik bir raporda ayrıntılı biçimde ele alındı.
Gölge Transit Ağı; Pekin'in Ticaret Savaşındaki Taktiği
Donald Trump hükümeti tarafından hazırlanan bu stratejik raporda, dünya genelindeki 40 farklı ekonominin adı, Çin'e ait "gölge transit ve yük taşımacılığı ağı"nın parçaları olarak gösterildi.
Beyaz Saray'ın istihbarat değerlendirmelerine göre, adı geçen bu ülkeler, Çin menşeli malların yer değiştirmesi, aktarılması ve hatta yeniden işlenmesi için uygun zemin sağlayarak Pekin'in, Washington'ın cezalandırıcı tedbirlerini ve kısıtlayıcı ticaret politikalarını başarıyla baypas edip ürünlerini küresel pazarlara sürmesine imkân tanıyor.
Hedef Ekonomilerin Sınıflandırılması; Gelişmiş Pazarlardan Kafkasya'ya
Beyaz Saray raporu, bu karmaşık ağı daha iyi açıklayabilmek için bu transit sürece dâhil olan ekonomileri üç ana gruba ayırıyor; her biri bu ekonomik yapbozda farklı bir rol ve işlev üstleniyor:
Birinci grup (büyük ve çeşitlenmiş ekonomiler): Bu grup, Çin'le bağlantılı çok geniş hacimde mal alan, ancak aynı zamanda son derece çeşitli ve çok yönlü bir sanayi tabanına ve pazara sahip güçlü ülkeleri ve ticaret bloklarını kapsıyor. Bu ülkelerdeki sanayi çeşitliliği, malların menşeinin hassas biçimde izlenmesini zorlaştırıyor. Beyaz Saray bu listede açıkça Kanada, Avrupa Birliği, Hindistan, Siyonist rejim, Japonya, Meksika, Güney Kore ve Tayvan gibi isimleri anıyor.
İkinci grup (derin entegrasyona sahip ortaklar): Bu kategori, Çin'in tedarik zinciriyle son derece derin ve anlamlı bağları ve ekonomik bütünleşmeyi barındıran ülkeleri kapsıyor. Brezilya, Endonezya, Malezya, Tayland, Türkiye ve Vietnam bu grupta sınıflandırılıyor ve Pekin'in üretim ve ihracat döngüsünde kilit ortaklar olarak işlev görüyor.
Üçüncü grup (küçük ve stratejik hedefler): Çin'in "küçük hedefleri" olarak sınıflandırılan bu grup, coğrafi konumları veya hukuki boşlukları nedeniyle cazip transit güzergâhları olarak kullanılan nispeten daha küçük ekonomileri içeriyor. Beyaz Saray verilerine göre, Gürcistan, Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan gibi Kafkasya ve Orta Asya ülkeleri; Arjantin, İsviçre, Panama, Kolombiya, Şili, Kamboçya ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerle birlikte bu listede yer alıyor.
Malların Rota Değiştirmesi; Yaptırımları Etkisiz Kılma Aracı
Raporda açıkça belirtildiği üzere, malların rota değiştirmesi ve Çin üretimi ürünlerin üçüncü ülkelerin sınırlarına ve limanlarına yönlendirilmesi, en temel ve en etkili mekanizmalardan biri olarak kullanılıyor. Çinli şirketler bu transit yöntemle, ABD'nin Çin ekonomisini sınırlandırmak amacıyla koyduğu ağır gümrük tarifelerini ödemekten tamamen kaçınmaya çalışıyor.
Beyaz Saray'ın bu raporu yayımlamasını münferit ve rastlantısal bir adım olarak görmemek gerekir; bu belge, ABD hükümetinin uluslararası ticaret alanındaki daha geniş, korumacı ve daha saldırgan politikaları çerçevesinde yayımlandı. Bu politikaların temel ve merkezi hedeflerinden biri, Çin'den ithalata uygulanan kısıtlamaların daha sıkı uygulanması ve aracı ülkelerdeki transit ağları üzerinden tarife ödemekten kaçınmayla kapsamlı biçimde mücadele edilmesidir.
Ticari Dengesizlik; Terazinin Ağır Kefesi Pekin'den Yana
2025 yılındaki ticari veri ve istatistiklerin ayrıntılı incelenmesi, Çin menşeli mal ve çeşitli ürünlerin Gürcistan'a ithalat hacminin dikkat çekici biçimde 1,98 milyar dolara ulaştığını gösteriyor. Oysa aynı dönemde, Gürcistan'dan ABD pazarlarına yapılan toplam ihracat yalnızca 120 milyon dolar oldu.
Bu büyük fark, Çin'den Gürcistan'a ithal edilen ürün ve malların hacminin, Gürcistan'ın bağımsız olarak ABD'ye ihraç ettiği malların değerinden çok daha fazla ve ağır olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Yine 2025 istatistiklerine göre, Çin'den Gürcistan'a ithal edilen ürün sepeti içinde "ferro alaşımlar" en büyük ve en hacimli mal grubu olarak kayda geçti.
Buna karşılık aynı dönemde, Gürcistan'ın ABD'ye yüksek hacimde ihraç etmeyi başardığı başlıca kalemler arasında elektrik jeneratörü cihazları (elektrik üretimi) ve hafif araçlar yer aldı.
Makro ticaret verileri, Gürcistan ile Çin arasındaki mübadele döngüsünde Pekin menşeli ithalatın çok büyük ve baskın bir paya sahip olduğunu kanıtlıyor; Gürcistan'ın geniş ABD pazarındaki ihracat varlığı ise bu rakamlarla karşılaştırıldığında son derece küçük ve sınırlı değerlendiriliyor.
Tarife Savaşının 2025'te Zirveye Tırmanması
Bu ekonomik karşı karşıya gelişin tırmanan seyri, Donald Trump'ın Şubat 2025'ten itibaren Çin ürünlerine yönelik gümrük vergilerini kademeli olarak uygulama ve artırma sürecini resmen başlatmasıyla şiddetlendi. Bu saldırgan politika, Nisan 2025'te ABD'nin Çin'e uyguladığı gümrük tarifelerinin emsalsiz biçimde yüzde 145'e ulaşmasına yol açtı.
Washington'ın bu düşmanca adımına karşılık Pekin de boş durmadı; misilleme ve karşılıklılık esasına dayalı tedbirler alarak ABD'den ithal edilen ürün ve üretim mallarına yüzde 125 oranında tarife uyguladı. Böylece iki süper güç arasındaki ticaret savaşı yeni bir aşamaya girdi.
Bununla birlikte, aynı yılın Mayıs ayında gerçekleşen yoğun müzakere ve istişareler sonucunda ABD, yeni getirdiği yüzde 145'lik tarifeleri yüzde 30 seviyesine indirmeyi kabul etti. Buna karşılık Çin de yüzde 125'lik tarifelerini yüzde 10'a kadar düşürdü. Ancak şunu da belirtmek gerekir ki, yeni tarifelerin düşürülmesine yönelik bu geçici mutabakata rağmen, 2025 öncesinde birbirlerine karşı yürürlüğe koydukları diğer gümrük tarifeleri varlığını sürdürdü.
Kongre Mevzuatı Çerçevesinde Ekonomik Karşı Karşıya Gelişin Perspektifi
Bu haberin sonunda kayda değer ki, ABD Kongresi'nin resmî internet sitesinde yayımlanan bilgi ve verilere göre, hâlihazırda çeşitli Amerikan yasama düzenlemeleri ve kanunlarına dayanarak Çin ürünlerine yönelik çok sayıda ve farklı tarife uygulanmaktadır.
Bu kısıtlamaların ve gümrük tarifelerinin bir bölümü, doğrudan ve belirli hedeflerle Çin ekonomisinin gövdesine yönelik olarak konulmuşken; bir diğer bölümü ise küresel ekonominin belirli sektör ve sanayilerini hedef alan kısıtlamalardır ve bunların kapsamı dolayısıyla Çin ekonomisini de içine almaktadır.