Tesnim Haber Ajansı- 2026 yazının başından bu yana iki aydan kısa bir süre içinde Gürcistan Başbakanı İrakli Kobahidze, beş Orta Asya ülkesinin tamamının cumhurbaşkanlarıyla görüştü.
Tiflis, Kazakistan ve Özbekistan ile stratejik ortaklık anlaşması imzaladı. Ayrıca Gürcistan Başbakanı'nın Kırgızistan ve Tacikistan'a ilk resmî ziyaretleri gerçekleşirken, Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov da Temmuz ayında ilk kez resmî bir ziyaret için Tiflis'e geldi.
Gürcü yetkililer bu diplomatik hareketliliği, ülkenin transit rolünü güçlendirme hedefiyle gerekçelendiriyor. Orta Asya ülkeleri Rusya ve Çin'in yanı sıra yeni ticaret güzergâhlarına ihtiyaç duyuyor; Gürcistan ise onlara Hazar Denizi'nden Karadeniz'e ve Avrupa'ya erişim öneriyor.
Batı ile İlişkilerin Soğuması ve Çok Yönlü Politika Benimseme
Orta Asya ülkelerine yakınlaşma süreci, Tiflis ile Batı arasındaki ilişkilerin neredeyse donma noktasına geldiği bir dönemde yaşanıyor. Avrupa Birliği, Gürcistan hükümetiyle siyasi temaslarını kayda değer ölçüde azalttı ve bu ülkeye yönelik doğrudan mali yardımların bir kısmını askıya aldı.
Avrupa Birliği'nin bu adımının resmî gerekçesi, Gürcistan'daki "demokratik gerileme" olarak gösterildi. Gürcistan'ın Avrupa Birliği'ne katılım süreci fiilen durdu ve hükümet siyasi rotasını değiştirmediği sürece bu durum devam edecek. Avrupa Birliği'nin 2026 yılı resmî raporunda, incelenen dönemde Avrupa Birliği ile Gürcistan arasında hiçbir siyasi diyalog gerçekleşmediği vurgulandı.
Bu koşullarda Gürcistan hükümeti dış politikasını "çok yönlü" olarak tanımlıyor ve Orta Asya'ya yönelim, bu politikanın ana unsurlarından biri hâline gelmiş durumda. Ancak asıl soru şu: Bu adımlar yalnızca Gürcistan'ın ekonomik kapasitesini genişletmeye mi yönelik, yoksa Batı ile bozulan ilişkilerin siyasi bir telafisi mi?
Kırgızistan ve Tacikistan; Otomobile Dayalı İhracat Yanılsaması
Ekonomik veriler çelişkili bir tablo ortaya koyuyor. Orta Asya ülkelerine ihracat artmış olsa da bunun büyük bölümü Gürcistan'ın üretim mallarıyla ilgili değil. Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan'a ihraç edilen başlıca ürün, yeniden ihraç (re-export) edilen otomobiller.
Kobahidze 11 Haziran 2026'da Kırgızistan'a gitti. Bu ziyarette havacılık, veterinerlik, eğitim ve gümrük bilgi değişimi alanlarında çok sayıda anlaşma imzalandı. Bununla birlikte istatistiklere göre, 2026'nın ilk beş ayında Gürcistan'ın Kırgızistan'a 355,2 milyon dolarlık ihracatının yüzde 95'inden fazlasını binek otomobiller oluşturdu.
Gerçekte Gürcistan bu otomobilleri üretmiyor; yalnızca satın alma, servis ve yeniden satış için aracılık yapıyor. Bu hattaki önemli uzun vadeli proje ise Tiflis'in "Orta Koridor"a daha fazla yük akıtacağını umduğu Çin-Kırgızistan-Özbekistan demiryolu.
Tacikistan'la durum benzerlik gösteriyor. Kobahidze'nin 19-20 Haziran'daki Duşanbe ziyareti, bu düzeydeki ilk resmî ziyaret oldu ve 11 anlaşmanın imzalanmasıyla sonuçlandı. Burada da Gürcistan'ın ihracatı büyük ölçüde otomobile bağımlı ve Tacikistan'ın Gürcistan'daki doğrudan yatırımı neredeyse sıfır. Tacikistan denize çıkışı olmayan bir ülke olduğundan, Gürcistan'ın transit güzergâhına bağlanması birkaç ülkenin eş güdümünü gerektiriyor.
Kazakistan; Gürcistan'ın En Ciddi Ekonomik ve Enerji Ortağı
Kobahidze'nin 29 Haziran'daki Kazakistan ziyareti, stratejik ortaklık ortak bildirisinin imzalanmasıyla sonuçlandı. Kazakistan, beş ülke arasında Gürcistan'la en çeşitli ekonomik ilişkilere sahip ülke olmakla birlikte, burada da otomobil ihracatı baskın.
Kazakistan'la ilişkilerin önemli boyutlarından biri petrol transitidir. Kazakistan, Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattı üzerinden petrol sevkiyatını artırmayı planlıyor; bu da Astana'nın Rus güzergâhlarına bağımlılığının azalması ve Gürcistan'ın transit gelirlerinin artması anlamına geliyor.
Anaklia Limanı'nın geliştirilmesi projesi de petrol, uranyum ve nadir toprak elementleri gibi kaynaklar bakımından zengin olan Kazakistan için özel önem taşıyor.
Özbekistan ve Türkmenistan'ın Gürcistan Limanlarına Stratejik Bakışı
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev Temmuz 2026'da Gürcistan'ı ziyaret ederek stratejik ortaklık deklarasyonuna imza attı. Özbekistan, Gürcistan'ı Güney Kafkasya'da önemli bir transit üssü olarak görüyor.
Özbek bakanların Anaklia ve Poti limanlarını ziyaret etmesi, Taşkent'in Karadeniz'e erişime yönelik pratik ilgisini ortaya koyuyor; ancak henüz somut bir yatırım açıklanmış değil.
Türkmenistan Cumhurbaşkanı Serdar Berdimuhamedov da 17 Temmuz'da Tiflis'te Hazar Denizi ve Karadeniz'deki liman altyapısının ortak kullanımı konusunda müzakere yürüttü.
Türkmenistan için mal ve petrol ürünleri transitinin yanı sıra, onlarca yıldır gündemde olan ve Türkmen gazını Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Avrupa'ya bağlama potansiyeli taşıyan stratejik ve uzun vadeli "Trans-Hazar doğal gaz boru hattı" projesi de söz konusu.
Orta Koridor ve Anaklia Limanı'nın Tamamlanmamış Rüyası
Tiflis'in beş ülkeyle yürüttüğü müzakerelerin ortak noktası, "Orta Koridor" olarak bilinen Trans-Hazar uluslararası taşımacılık güzergâhının geliştirilmesidir. Ancak bu koridor; liman kapasitelerinin sınırlılığı, tarife ve gümrük prosedürlerindeki eş güdüm eksikliği, yüksek taşımacılık maliyeti ve altyapı yetersizliği gibi zorluklarla karşı karşıya.
Gürcistan hükümeti, derin su limanı Anaklia'yı bu koridorun ana altyapı projesi olarak görüyor. Limanın ilk fazının 2029'da tamamlanması planlanıyor, ancak işletmecileri ve nihai finansman modeli henüz tam olarak netleşmiş değil. Anaklia'nın ticari başarısı, garanti altına alınmış yük hacmine bağlı ve Orta Asya ile yapılan anlaşmalar, bu limanın ekonomik gerekçesinin bir parçasını oluşturuyor.
Uzmanlardan Uyarı: Orta Asya Avrupa'nın Alternatifi Değil
Her ne kadar ABD ve Avrupa Birliği de büyük yatırımlarla Orta Asya ile ilişkileri güçlendirme peşinde olsa da Gürcü uzmanlar, hükümetin Batı ile ilişkileri Doğu ile ikame etme çabasının siyasi bir yanılsama olduğu uyarısında bulunuyor.
Ekonomist Rati Tsiklauri, Orta Asya ile ortaklığın olumlu olduğunu, ancak bunun Batı ile bozulan ilişkilerin telafisi olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyor. Gürcistan Eski Ekonomi Bakan Yardımcısı Nika Alavidze ise Asya'nın Batı'nın alternatifi olarak sunulmasının tehlikeli bir kendini kandırma olduğunu vurguluyor.
Alavidze şunları ekliyor: "Gürcistan'ın Orta Asya pazarları için asıl değeri, yalnızca kuru coğrafyası değil, jeopolitik rolü ve Batı sistemiyle bağlantısıdır. Eğer sadece coğrafi işlevle yetinirsek, hiçbir katma değeri olmayan basit bir transit yolundan ibaret kalırız."
Son tahlilde uzmanların vardığı sonuç açık: Orta Asya, Gürcistan için önemli bir pazar ve transit güzergâhıdır, ancak bu ilişkilerin ekonomik değeri büyük ölçüde Gürcistan'ın Avrupa ile bağına dayanmaktadır. Gürcistan, Orta Asya'nın Batı'ya açılan köprüsü olabilir, fakat bunun için kendisinin Batı'nın ekonomik ve hukuki alanının bir parçası olarak kalması gerekir. Aksi takdirde ülke için haritada sadece iyi bir konum kalır; bu da tek başına başarılı ve sürdürülebilir bir ekonomi politikası yürütmeye yetmez.