Tesnim Haber Ajansı- Rusya’nın Ermenistan menşeli ürünlere yönelik kısıtlamalarının sürmesi gölgesinde, Ermenistan Bakanlar Kurulu dün Cuma günü, ülkenin ihracatçılarına destek olmak amacıyla yeni bir destek programını onayladığını duyurdu.
Bu karara göre, 1 Haziran tarihinden itibaren ihracat sürecini başlatan Ermeni ekonomik aktörleri ve tacirleri, taze meyve, şişelenmiş içecek ve maden suyu gibi ürünleri Ermenistan Cumhuriyeti toprakları dışına çıkarmaları halinde devletten özel mali sübvansiyon ve tazminatlar alacak.
Moskova’nın ticari kısıtlamaları tam da Ermenistan’da parlamento seçimlerinin arefesinde yürürlüğe girmişti. O dönemde Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ve diğer üst düzey yetkililer, 8 Haziran’dan sonra koşulların normale dönmesini umduklarını ifade etmişlerdi.
Pek çok siyasi analist, Moskova’nın bu kısıtlamaları, Ermenistan’daki seçim rekabeti sırasında Rus yanlısı politikacılara baskı uygulamak ve örtülü destek vermek amacıyla devreye aldığına inanıyordu. Söz konusu analistler, seçim heyecanının sona ermesiyle birlikte ihracat engellerinin de aşamalı olarak kaldırılacağını öngörüyordu.
Moskova’nın Yasakları Sertleşti, Transit Durduruldu
Tahminlere rağmen bugüne kadar Moskova’nın tutumunda herhangi bir olumlu değişiklik görülmezken, ticari koşullar daha da karmaşık hale geldi. Rusya Tarımsal Ürünler Denetim Kurumu (Rosselhoznadzor) yakın zamanda yayımladığı bir bildiriyle, 12 Haziran’dan itibaren Ermenistan menşeli “karantina ürünü” olarak adlandırılan malların ithalatını ciddi şekilde kısıtlayacağını duyurdu.
Bu kısıtlamalar yalnızca Ermenistan’da üretilen malları değil, bu ülke üzerinden diğer varış noktalarına gönderilen sevkiyatları da kapsıyor.
Rus denetim kurumunun bildirisinde açıkça şu ifadelere yer verildi: “Rusya toprakları üzerinden Avrasya Ekonomik Birliği’nin diğer üye ülkelerine yapılan mal transitleri de kısıtlamaya tabi tutulmuştur; bu yasak, gönderilen sevkiyatların güvenliğini ve izlenebilirliğini temin edecek özel ve hassas bir algoritmanın geliştirilip uygulamaya konulmasına kadar yürürlükte kalacaktır.”
Artan bu kısıtlamalara tepki gösteren Ermenistan Ekonomi Bakanı Gevorg Papoyan, hükümetin yerli üreticilere kararlı desteğini bir kez daha vurgulayarak, ağır bir mali yük üstlenmesine rağmen devletin vatandaşlarının ve tacirlerinin yanında duracağını ifade etti.
Bu krizi çözmeye yönelik diplomatik temaslara ilişkin olarak ise şunları ekledi: “Rus muhataplarla iletişim konusunda planlamalar yapılmıştır. Haziran ve Temmuz aylarında Rusya’ya en az bir, muhtemelen iki resmî seyahat gerçekleştirerek çeşitli etkinlikler marjında bu ülkenin yetkilileriyle görüşüp fikir alışverişinde bulunacağım; kuşkusuz bu zorluklar söz konusu toplantılarda ele alınacaktır.”
Papoyan, bu sorunların çözüme kavuşacağına ve “kontrol edilemez gerilimler” yaratacak düzeyde olmadığına inandığını belirtti.
Paşinyan Hükümetinden 3,9 Milyar Dramlık Destek Paketi
Rusya pazarlarındaki tıkanmanın yol açtığı şoku karşılamak amacıyla Ermenistan hükümeti, Haziran ayı boyunca, belirtilen ürünlerin ihracatını gerçekleştiren gerçek ve tüzel kişiler ile bağımsız girişimcilere mali tazminatlar ödemeyi taahhüt etti.
Belirlenen destek tarifeleri şöyledir: kilogram başına kayısı için 200 dram, erik, şeftali ve nektarin için 250 dram, kiraz için 400 dram, üzümün litresi için 350 dram, içeceğin litresi için 830 dram ve maden suyunun litresi için 150 dram ödeme yapılacak.
Kararın yasal gerekçesinde, bu planın doğrudan Ermeni ihracatçılarını Rus kısıtlamalarından kaynaklanan baskılara karşı korumak için tasarlandığı ve nihai hedefinin Ermenistan’ın “ihracat hedef pazarlarını çeşitlendirmek” olduğu vurgulandı.
İlk tahminlere göre, Ermenistan yürütme erki bu projeye 3,9 milyar drama varan bir bütçe ayıracak. Ekonomik aktörlerin bu imkânlardan yararlanabilmek için başvurularını, gümrük beyannameleri ve ürün faturalarının kopyalarıyla birlikte elektronik veya fiziksel olarak Ekonomi Bakanlığı’na iletmeleri gerekiyor.
Ermenistan Ekonomi Bakanlığı verilerine göre, 2025 yılında taze meyve, içecek ve maden suyu ihracatı 106,1 milyar dramı bulmuş, bunun yaklaşık %80,7’si tek başına Rusya pazarına yapılmıştır; bu da Erivan’ın Moskova’ya olan ağır ekonomik bağımlılığını gözler önüne sermektedir.
Haziran 2026’da bu plan kapsamındaki meyve ihracatının yaklaşık 11,5 bin tona (7000 ton kayısı, 2000 ton kiraz, 2000 ton erik, 500 ton şeftali ve nektarin dâhil), 1090 bin litre içecek ve 2 milyon litre maden suyunun ihraç edilmesi bekleniyor.
Moskova’nın İddiası: Kapra Böceği Avrasya’nın Güvenliğini Tehdit Ediyor
Öte yandan Moskova’daki Rosselhoznadzor kurumu, getirilen kısıtlamaların teknik gerekçelerini açıklarken, yasaklama sürecinin Mayıs 2026’dan itibaren kademeli olarak başladığını ve Ermeni tarafının tedarik zincirindeki bu aksamadan önceden haberdar edildiğini iddia etti.
Rus kurumu bildirisinde şu ifadelere yer verdi: “Karantina etmenlerinin tespiti devam etmektedir; yalnızca Haziran ayında, Ermenistan’dan ithal edilen ceviz, kuru şeftali ve kuru domates sevkiyatlarında üç ayrı ‘Kapra böceği’ bulaşanı vakası tespit edilmiştir.”
Rus yetkililer, bu vakaların keşfinin, Ermenistan’ın ilgili kurumlarının denetim zafiyetinin açık bir kanıtı olduğunu ve bu ülkenin bitki sağlığı sertifikasyon sistemine duyulan güvensizliği pekiştirdiğini düşünüyor. Moskova, Ermenistan karantina kurumlarının yetersizliğinin, Rusya’nın ve tüm Avrasya bölgesinin bitki sağlığı güvenliğini ciddi bir tehditle karşı karşıya bıraktığı uyarısında bulundu.
Rus tarafının raporuna göre, Kapra böceği Rusya’da bulunmayan, depolanmış ürünlere yönelik tehlikeli bir zararlıdır. Bu haşere tahıl depolama tesislerini, taşıtları, hammadde ve un ambarlarını, hayvan yemi ve şekerleme fabrikalarını istila edebilir ve depolanmış ürünlerin %70’e kadarını tamamen yok edebilir.
Erivan’ın Avrupa’ya Dönüşü; Özel Ayrıcalıklar İçin Çaba
Artan bu baskılara karşılık Ermenistan Ekonomi Bakanı Gevorg Papoyan, bugün ülke parlamentosunda yaptığı konuşmada, Ermenistan’ın mekanize bahçe ve sera ürünlerinin ihracat kalitesi açısından hiçbir sorun taşımadığını, en yüksek uluslararası standartlarla uyumlu olduğunu kesin bir dille ifade etti.
Bu iddiasının kanıtı olarak da Ermeni ürünlerinin Avrupa Birliği üyesi ülkelere başarıyla ihraç edilmesini gösterdi.
Erivan’ın stratejik yaklaşım değişikliğine değinen Papoyan şunları söyledi: “Ekonomi ve Dışişleri bakanlıkları, Ermenistan Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliği’nde özel bir ekonomik konum ve statü elde edebilmesi için Avrupalı ortaklarla yoğun müzakere ve temaslar yürütmektedir; bu, daha önce Moldova ve Ukrayna gibi ülkelere tanınana benzer bir konumdur.”
Bu sürecin zaman alacağını ve tüm AB üyesi ülkelerin uzlaşısını gerektirdiğini kabul eden Papoyan, söz konusu diplomatik çabaların başarıyla sonuçlanmasını umduğunu dile getirdi.
Ermenistan Ekonomi Bakanı, Ermeni malları yeni uluslararası pazarlarda sağlam bir yer edinene kadar devlet sübvansiyonlarının devam edeceğini vurguladı.
Ona göre, nakliye masrafları ve gümrük vergilerinin devlet tarafından karşılanması, malların kalite zaafına bir kılıf değil, “fiyat rekabetçiliğini” artırma çabasıdır.
Papoyan son olarak şunları kaydetti: “Ürünlerimiz kalite açısından Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya, Türkiye ve Yunanistan pazarlarındaki üretimle rahatlıkla rekabet etmektedir, ancak sorun şu ki, Yunanistan veya İspanya gibi ülkeler coğrafi olarak Avrupa’daki hedef pazarlara Ermenistan’dan çok daha yakındır; işte bu mesafe farkı lojistik maliyetlerimizi artırmakta, bu nedenle de devletin fiyat rekabetçiliği alanında ihracatçılara yardımcı olması gerekmektedir.”