Tesnim Haber Ajansı'nın uluslararası servisinin haberine göre, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne yaptığı çalışma ziyareti ve Gebele şehrinde bulunduğu sırada, bu ülkeyi Rusya ile müzakere yürütmek için uygun bir zemin olarak önerdi. Bu ziyarette 6 işbirliği belgesi imzalandı ve Ukrayna'ya 5 otobüs hibe edildi. Bu olaylar, AZAL havayolu şirketiyle ilgili önemli bir anlaşmadan sadece 10 gün sonra gerçekleşti.
25 Nisan'da Volodimir Zelenski'nin Azerbaycan Cumhuriyeti'ne çalışma ziyareti Gebele şehrinde gerçekleştirildi. Zelenski, önce Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile özel bir görüşme, ardından üst düzey heyetlerin katılımıyla bir toplantı gerçekleştirdi. Bu, Zelenski'nin savaş döneminde Azerbaycan'a ilk ziyareti ve iki liderin son dört yılı aşkın sürede yedinci görüşmesiydi. Bu müzakerelerin gündeminde güvenlik, enerji ve insani işbirliği konuları özel bir yer tuttu.
Zelenski, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne Ukrayna'nın egemenliğine ve toprak bütünlüğüne verdiği destek için teşekkür etti. Aliyev de ikili ilişkilere vurgu yaparak, Kiev ile işbirliğinin "çok güçlü siyasi temellere" sahip olduğunu belirtti.
Bakü ve Kiev'deki resmi yetkililer son yıllarda enerji yardımları, insani yardımlar ve çocukların rehabilitasyonu gibi alanlarda sürekli temaslarını sürdürmüştür; Ukrayna tarafı özellikle Azerbaycan'dan gönderilen 11 enerji yardımı sevkiyatına ve 500'den fazla Ukraynalı çocuğun ülkenin rehabilitasyon programlarına katılımına dikkat çekmiştir.
Savunma ve Güvenlik İşbirliğinin Genişletilmesi; Ziyaretin Ana Kazanımı
Bu ziyaretin en somut sonucu, iki ülke arasında işbirliği belgelerinin imzalanmasıydı. Dikkat çekici nokta, bu ziyaretten önce Ukrinform haber ajansının Zelenski'ye atfen "beş" hükümetlerarası anlaşma üzerinde çalışıldığını duyurmuş olmasıydı, ancak görüşmelerin ardından hem Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi hem de Ukrinform, 6 belgenin imzalandığını açıkladı. Resmi kaynaklar bu belgelerin tam listesini hemen yayınlamasa da, Zelenski ve Aliyev'in açıklamalarından öncelikli konuların savunma sanayii, güvenlik, ortak üretim, enerji ve diğer ikili sektörler olduğu anlaşılıyordu.
Zelenski bu görüşmede, "Bugün güvenlik bizim bir numaralı önceliğimizdir" vurgusunu yaptı. Aynı şekilde İlham Aliyev de her iki ülkede askeri sanayi komplekslerinin geliştirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu güvenlik gündeminin en önemli kısmı, Ukrayna'nın savaş deneyimlerinin paylaşılmasıydı.
Bu doğrultuda, Ukrayna Cumhurbaşkanı, Azerbaycan Cumhuriyeti'nde faaliyet gösteren Ukraynalı uzmanlardan oluşan bir heyetle de bir araya geldi. Ukrayna Cumhurbaşkanlığı Ofisi'nin açıklamasına göre, bu grup, Azerbaycan'ın hava sahası ve kritik altyapılarının korunması, sivil tesislerin hava saldırılarına karşı savunulması, mevcut kapasitelerin değerlendirilmesi ve yeni işbirliği alanlarının geliştirilmesi gibi konularda faaliyet göstermektedir. Taraflar ayrıca, anti-İHA teknolojileri ve savunma sanayi ürünlerinin ortak üretim potansiyellerini de görüştüler. Başka bir deyişle, müzakerelerin odağı sadece siyasi jestlerle sınırlı kalmadı, aynı zamanda güvenlik deneyimlerinin pratik transferi de dikkate alındı.
İnsani Diplomasi ve Barış Vizyonu
İnsani yaklaşım da bu görüşmelerde tamamen belirgindi. Azerbaycan Cumhuriyeti, Ukrayna'ya, özellikle Irpin şehrinde kullanılmak üzere beş adet elektrikli yolcu otobüsünü insani yardım olarak tahsis etti.
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sibiha, bu eylemi hem yerel topluluklar için faydalı bir yardım hem de iki ülke arasındaki dayanışmanın bir sembolü olarak nitelendirdi. Zelenski de özellikle Aliyev'e enerji destekleri ve Ukraynalı çocuklar için rehabilitasyon programlarını uyguladığı için teşekkür etti.
Ancak bu ziyaretin en dikkat çekici siyasi açıklaması barış süreciyle ilgiliydi. Zelenski, Ukrayna'nın Rusya ile üçlü müzakerelere hazır olduğunu ve "Rusya diplomasiye hazır olursa", bu tür görüşmelerin yakın gelecekte Azerbaycan Cumhuriyeti'nde gerçekleştirilebileceğini duyurdu.
Zelenski, daha önce Türkiye ve İsviçre'de Amerikalı ortakların katılımıyla benzer temasların yapıldığını hatırlattı. Öte yandan, Aliyev de enerji, ticaret projeleri ve yatırım fırsatlarının incelendiğini bildirdi. Bu yaklaşım, Gebele görüşmesini daha geniş bir bölgesel diplomasi düzeyine taşıdı.
Güç Dengesi; Bakü'nün Moskova ve Kiev Karşısındaki İhtiyatlı Yaklaşımı
Bu ziyaretin zamanlaması da özel bir siyasi öneme sahipti. Bu ziyaretten sadece 10 gün önce, 15 Nisan'da, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Rusya Dışişleri Bakanlıkları, 25 Aralık 2024'te Aktau yakınlarında meydana gelen AZAL'a ait Embraer 190 uçağının düşmesinin sonuçları konusunda "uygun bir çözüme" ulaştıklarını ve tazminat ödenmesi konusunda anlaştıklarını duyurmuştu.
İki ülkenin ortak bildirisinde, bu kazanın Rusya hava sahasında hava savunma sisteminin "istemsiz işleyişi" sonucu meydana geldiği vurgulanmıştı; olay 38 kişinin hayatını kaybetmesine yol açmıştı. Aynı bildiri, Azerbaycan-Rusya ilişkilerinin "karşılıklı fayda sağlayan işbirliği" ve "iyi komşuluk" ruhuyla devam etmesi temennisinde bulunmuştu.
İşte tam bu bağlamda, Gebele görüşmesi Bakü'nün klasik denge politikasının bir devamı olarak yorumlanmaktadır. Bir yandan, Azerbaycan Cumhuriyeti Ukrayna'nın toprak bütünlüğüne verdiği desteği ve insani yardımları açıkça sürdürmekte, diğer yandan Moskova ile krizi yöneterek Rusya ile iletişim kanallarını kapatmamaktadır.
Azerbaycan'la ilgili analitik metinlerde bu çizgi, "dengeli" ve "çok taraflı" dış politika olarak tanımlanmaktadır; analistler, Bakü'nün böyle bir yaklaşım benimseyerek kendisini potansiyel bir arabulucu ve güvenilir bir müzakere ortağı olarak tanıttığını vurgulamaktadır.
Rusya Federasyonu Federasyon Konseyi Senatörü Vladimir Cebarov da bu bağlamda, Bakü tüm katılımcıların güvenliğini garanti ederse, Moskova'nın Azerbaycan Cumhuriyeti'nde ABD ve Ukrayna ile üçlü müzakerelerin düzenlenmesini kabul edebileceğini belirtti.
Cebarov, Moskova ile Bakü arasındaki iyi ilişkilere atıfta bulunarak, Azerbaycan'ı bu amaç için "normal ve uygun bir yer" olarak tanımladı.
Bu Rus senatör, "Eğer Azerbaycan, müzakere sürecindeki tüm katılımcıların güvenliğini sağlamaya hazırsa, müzakere grubumuzun üyelerinin Azerbaycan'a rahatça seyahat edebileceğine inanıyorum" vurgusunu yaptı.
Bakü'nün Bölgesel Arabulucu Rolüne Soyunma Çabası
Gebele ziyareti, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dış politikasında çok katmanlı anlamlar taşımaktadır. Birincisi, Bakü, Ukrayna ile güvenlik, enerji ve insani işbirliğini geliştirdiğini gösterdi. İkincisi, bu ziyaretin, Moskova ile uçak kazası konusunda varılan anlaşmadan hemen sonra gerçekleştirilmesi, Bakü için Rusya ile ilişkileri yönetmenin Ukrayna ile temasları kesmek anlamına gelmediği mesajını verdi. Üçüncü ve belki de en önemli nokta, Zelenski'nin Azerbaycan'ı olası bir müzakere zemini olarak önermesiydi ki bu, Bakü'nün bölgesel diplomaside yeni roller üstlenme iddiasının sembolik ama önemli bir sinyalidir.
Bu sürecin geleceği, kağıt üzerindeki anlaşmaların gerçek savunma sanayii projelerine, anti-İHA işbirliğine, enerji projelerine ve insani programlara dönüşüp dönüşmeyeceğine büyük ölçüde bağlıdır. Eğer dönüşürse, 25 Nisan ziyareti gelecekte tarihi bir dönüm noktası olarak anılabilir.
Ancak her halükarda, bu görüşme kesin bir gerçeği kanıtlamıştır: Azerbaycan Cumhuriyeti, Güney Kafkasya bölgesinde yalnızca coğrafi bir transit ülke olarak değil, aynı zamanda bir güvenlik ortağı, insani yardım sağlayıcısı ve potansiyel bir diplomatik zemin olarak tanınmak istemektedir.