Tesnim Haber Ajansı'nın uluslararası servisinin haberine göre, ABD ve Siyonist rejimin savaş kışkırtıcı politikalarından kaynaklanan Ortadoğu'daki siyasi ve askeri gerilimler, yalnızca İran'ın izolasyonunu sağlamakla kalmamış, aksine paradoksal bir şekilde Tahran merkezli uluslararası ulaşım koridorlarının gelişimini hızlandırmıştır.
Bu bağlamda, Azerbaycan Cumhuriyeti medya analisti Ferhat Memmedov, kaleme aldığı bir notta bu jeopolitik gelişmelerin Kafkasya transit güzergâhları üzerindeki etkisini ve Tahran ile Moskova arasındaki stratejik enerji anlaşmalarını incelemiştir.
Bu gazetecinin raporuna göre, Avrupa ve Türkiye menşeli Orta Asya'ya giden kara yüklerinin önemli bir kısmı şimdi Kafkasya üzerinden geçen alternatif güzergâhlara yönlendirilmiştir. Buna paralel olarak, Rusya ve İran'ı Azerbaycan Cumhuriyeti toprakları üzerinden birbirine bağlayan hayati 'Kuzey-Güney' koridoru boyunca yük taşımacılığı hacminde dikkat çekici bir artış yaşanmaktadır.
Reşt-Astara eksik halkası; geçici gecikmelere rağmen büyük iradeler
Kuzey-Güney koridorunun batı kolunun kapasitelerinden tam anlamıyla yararlanmak ve kapsamlı gelişimini sağlamak için doğrudan demiryolu bağlantısının kurulması inkar edilemez bir gerekliliktir. Bu yolda kilit ve nihai adım, İran toprakları içindeki Reşt-Astara demiryolu hattının inşasının tamamlanmasıdır.
Memmedov notunda, Tahran ile Moskova arasında 2023 yılında bu projenin finansmanı ve kredi hattı tahsisi konusunda varılan anlaşmaya atıfta bulunarak, iki ülkenin üst düzey yetkililerinin uygulama takvimi hakkındaki açıklamalarını ele almıştır.
Rusya Enerji Bakanı Sergey Tsivilöv, bu yılın Şubat ayında bu demiryolu hattının inşaat çalışmalarının 1 Nisan'da başlayacağını duyurmuştu, ancak Ortadoğu'daki artan gerilimler planlarda değişikliklere yol açtı.
Bununla birlikte, İran'ın Moskova Büyükelçisi Kazım Celali, Rus Vedomosti gazetesine verdiği röportajda, bölgedeki savaş koşullarının takvimleri etkilediğini doğrulamakla birlikte, kararlılıkla şunları vurgulamıştır: "Uygulama sözleşmesini bu yıl 1 Nisan'da imzalamayı planlıyorduk. Başlayan savaş bu planların tam olarak gerçekleşmesini engelledi, ancak bu durum projeyi uygulamaktan vazgeçmemize asla yol açmayacaktır. Bunlar bize sadece küçük engeller çıkardılar, ancak büyük ölçekte irademize engel olamazlar."
Daha önce de yetkililerimiz, bu büyük projenin başlangıcını geciktiren teknik nedenlerden birinin özel mülk sahiplerinden arazi kamulaştırma süreci olduğunu belirtmişti.
Transit güzergahlarını çeşitlendirerek yaptırımları etkisiz hale getirmek
Azerbaycanlı medya yazarı raporunun devamında, bölgesel istikrarsızlıkların lojistik, taşımacılık ve sigorta maliyetlerini artırdığını ve uluslararası düzeyde mal teslim takvimlerini öngörülemez hale getirdiğini iddia etmektedir.
Ancak bu analizde göz ardı edilen şey, Tahran ve Moskova'nın stratejik bakış açısına göre, bu dayatılan zorlukların tam olarak ticaret güzergâhlarını çeşitlendirmek ve Batı'nın yasa dışı yaptırım yapısını kırmak için güçlü bir teşvik edici olarak işlev görmesidir.
İran'ın Rusya Büyükelçisi bu stratejiyi açıklarken, Kuzey-Güney koridorunun üç ana kolunun aktif hale getirilmesini vurgulamıştır: birincisi, Azerbaycan Cumhuriyeti'nden geçen ve Reyşt-Astara demiryolunun tamamlanmasını gerektiren batı kolu; ikincisi, Kazakistan ve Türkmenistan ülkeleri üzerinden uzanan doğu kolu; ve üçüncüsü, Rusya limanları ile İran'ın kuzey limanları arasındaki deniz yoluna dayanan Hazarötesi kolu.
Üst düzey diplomatımız, Hazar Denizi'nin büyük bir transit potansiyeline sahip olduğunu ve dış baskıların bölge ülkelerini Avrasya Ekonomik Birliği gibi bölgesel anlaşmalar çerçevesinde daha derin işbirliklerine daha hızlı bir şekilde yönelttiğini belirtmiştir.
Enerji diplomasisi; Rus gazının Kafkasya üzerinden İran'a transferi
Ferhat Memmedov'un notunun bir diğer önemli bölümü, Rus gazının Azerbaycan Cumhuriyeti toprakları üzerinden İran'a stratejik transferi konusuna ayrılmıştır. İran'ın Moskova Büyükelçisi, 'Azerbaycan Cumhuriyeti güzergâhını' bu gaz takası için teknik ve altyapısal olarak en gerçekçi ve en hazır güzergâh olarak tanımlamıştır, ancak İran'ın dinamik enerji diplomasisi sayesinde alternatif güzergâhların kullanımı da her zaman masadadır.
Bu devasa ve dönüştürücü projenin boyutları şaşırtıcıdır; ilk aşamada, mevcut altyapı kullanılarak yılda 2 milyar metreküpe kadar gaz ihracatı planlanmıştır. Ancak gelecek perspektifinde, yılda 50 milyar metreküpe kadar gaz taşıma kapasitesine sahip yeni bir ana boru hattının inşası hedeflenmektedir ki bu da bölgenin enerji haritasını dönüştürebilir.
Azerbaycanlı yazar, Batılı medyaya paralel bir bakış açısıyla, Bakü'nün bu anlaşmalar hakkında henüz resmi bir açıklama yapmadığını ve İran'a yönelik Amerikan yaptırımlarından duyulan korku nedeniyle bir transit ülke olarak Azerbaycan Cumhuriyeti'nin tutumunun ihtiyatlı olduğunu iddia etmektedir. Bununla birlikte, sahadaki gerçeklik ve ulusal çıkarlar, bu büyük miktardaki gazın ekonomik cazibesinin ve transit hakkının Bakü için, Washington'un baskılarını kendi çıkarlarının önünde bir engel olarak görmesinin çok ötesinde olduğunu gerektirmektedir.
Dolar egemenliğini kırmak için yeni finansal modeller
Memmedov notunun sonunda fiyatlandırma da dahil olmak üzere ekonomik zorluklara değinmiş ve Tahran'ın gazı rekabetçi ve tercihli fiyatlarla almak istediğini, buna karşılık yaptırımlar nedeniyle Avrupa pazarlarını kaybeden Rus Gazprom şirketinin ise maksimum kar elde etmeyi hedeflediğini yazmıştır. Bununla birlikte, İran ve Rusya liderlerinin siyasi iradesi bu teknik pürüzleri aşma konusunda tamamen ciddidir.
Yeni boru hatlarının inşasını finanse etmek için, Rusya'nın büyük enerji holdinglerinin katılımını ve en önemlisi, bu ticaret döngüsünden doları tamamen çıkarmak için ikili mutabakat mekanizmalarının ve ulusal para birimlerinin kullanımını içeren 'hibrit' ve yenilikçi modeller önerilmiştir.
Azerbaycanlı gazeteci bu projenin uygulanmasını zor göstermeye çalışsa da, İran Büyükelçisi'nin 'projenin yüzde 90'ında anlaşmaya varıldığı' vurgusu, bölgede Batı'nın yaptırım rejimine ve ekonomik hegemonyasına ciddi bir meydan okuma teşkil eden güçlü bir enerji koalisyonunun şekillenmekte olduğunu göstermektedir.