Tesnim Haber Ajansı'nın uluslararası servisinin haberine göre, son günlerde Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi, ülkenin cari yılın (2026) ilk çeyreğindeki dış ticaret eğilimleri ve işlemlerine ilişkin kapsamlı, istatistiksel ve ayrıntılı raporunu yayınladı.
Raporda sunulan belgeli ve resmî verilere göre, ülkenin Ocak-Mart ayları arasındaki dönemdeki toplam ticaret hacmi yaklaşık 9,4 milyar dolara ulaşmıştır. Bu önemli miktarın içinde, mal ve hizmet ihracatının payı 5,4 milyar dolar olarak tahmin edilirken, buna karşılık ithalat hacmi ise 4 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Genel ticaret rakamlarındaki düşüşe rağmen, ihracat sepetinde petrol ve gaz sektörünün payının yüzde 88'den yüzde 84'e gerilemesi ve buna karşılık petrol dışı sektörlerde ihracatın yüzde 11,6 oranında büyümesi, ülke ekonomisinin ham enerji kaynaklarına olan yapısal bağımlılığını azaltma yönünde yavaş ancak istikrarlı ve hedefli bir süreci göstermektedir.
Geçen Yıla Kıyasla Göstergelerde Belirgin Düşüş
Cari yılın (2026) ekonomik göstergelerinin ayrıntılı bir şekilde incelenmesi ve analizi, ülkenin uluslararası alandaki ticari faaliyetlerinin seviyesinde ve ticari dinamizminin gözle görülür ve önemli bir düşüş olduğunu göstermektedir. Bu konuyu daha iyi anlamak ve istatistiksel bir karşılaştırma yapmak için, geçen yılın (2025) aynı döneminde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin toplam dış ticaret hacminin mevcut rakamdan yaklaşık 2,5 milyar dolar daha fazla olduğunu ve 11,956 milyar dolar gibi etkileyici bir rakama ulaştığını hatırlatmak gerekir. 2025 yılının ilk çeyreğinde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ihracatı 6,3 milyar dolar, ithalatı ise 5,66 milyar dolar olarak kaydedilmişti.
Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ticaret dengesi hâlâ pozitif durumda kalmış olsa da, ülkenin toplam ihracat değeri yıllık bazda yaklaşık 1 milyar dolar düşüşle karşı karşıya kalmıştır.
Öte yandan, ithalat tarafı çok daha sert bir düşüş eğilimi yaşamış ve 1,66 milyar dolarlık bir azalmaya sahne olmuştur; bu durum, dış ekonomik faaliyetlerin genel ortamının soğuduğunu ve ülkenin uluslararası ortaklarıyla ticari etkileşimlerinin azaldığını açıkça göstermektedir.
Kamu ve Özel Sektörün Ticaretteki Payları
2026 yılının ilk çeyreğinde, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ticari mübadelelerinin yapısı ve bileşimi, farklı ekonomik ve kurumsal sektörlere göre şu şekilde dağılmıştır:
İhracat tarafında: Kamu sektörüne bağlı kurum, organ ve yapılar, toplam 2,4 milyar dolar değerinde mal sevkiyatını küresel pazarlara sunmayı başarmıştır. Bu arada, özel sektörün ihracat pastasındaki payı ise 3 milyar dolar olarak kaydedilmiş olup, bu da döviz kazandırmada bu sektörün daha belirgin bir rol oynadığını göstermektedir.
İthalat tarafında: Özel sektörün mal ithalatındaki payı yaklaşık 3,36 milyar dolar olarak değerlendirilirken, kamu sektörü tarafından yapılan ithalat ise sadece 291 milyon dolar civarındaydı. Ayrıca, gerçek kişiler ve sıradan vatandaşlar da bu süre zarfında yaklaşık 355 milyon dolar değerinde eşya ithal etmiştir.
Ticari Mübadele Sürecindeki Aylık Dalgalanmalar ve Dinamikler
Dış ticaret istatistiklerinin farklı aylara göre analizi ve değerlendirilmesi, ticari sevkiyatların tedarik, satış ve gönderim sürecinde önemli dalgalanmaların ve dikkate değer iniş çıkışların varlığını göstermektedir. Ocak ayında 2,235 milyar dolarlık ihracat hacmiyle olumlu bir zirve noktası kaydedildikten sonra, bu gösterge Şubat ayında belirgin bir düşüşle 1,43 milyar dolara gerilemiştir. Bununla birlikte, Mart ayında ihracat sürecinde iyileşme ve toparlanma belirtileri ortaya çıkmış ve bu ekonomik gösterge yeniden 1,737 milyar dolara yükselmiştir.
İthalat cephesinde ise, Mart ayı rakamları hafif bir büyüme göstermektedir. Bu ayda ithalat hacmi 1,4 milyar dolara ulaşırken, Ocak ve Şubat aylarında kaydedilen ortalama ithalat ise 1,3 milyar dolar civarında dalgalanmıştır.
Enerji Sektörünün İhracat Yapısı Üzerindeki Ağır Gölgesi Devam Ediyor
Ham maddeler ve hidrokarbon (petrol ve gaz) satış sektörü, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ihracat gelirleri yapısı üzerindeki tartışmasız hakimiyetini ve üstünlüğünü korumaya devam etmektedir. 2026 yılının Ocak-Mart ayları arasındaki dönemde, petrol ve gaz endüstrisiyle ilgili ürünler, 4,54 milyar dolar gibi bir rakamla ülkenin toplam ihracatından yüzde 84 pay almıştır. Ancak, bu stratejik bağımlılık seviyesinin bir miktar azalma ile karşı karşıya olduğunu belirtmek önemlidir; zira 2025 yılının ilk çeyreğinde petrol ve gaz sektörünün toplam ihracat içindeki payı yüzde 88 (5,614 milyar dolara eşdeğer) idi.
Bu arada, gümrük raporundaki olumlu sinyallerden biri, petrol dışı sektörlerde ihracatın ılımlı ve dengeli büyümesi olmuştur. İncelenen dönemde, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin petrol dışı ihracatının değeri 862 milyon dolara ulaşmıştır ki bu, geçen yılın aynı dönemindeki göstergeye (772 milyon dolar) kıyasla yükseliş ve ilerleme eğilimini resmetmektedir.
Makro Göstergelerdeki Düşüşü Etkileyen Faktörlerin Köken Analizi
Kafkasya ekonomik uzmanları ve analistleri, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dış ticaretinin temel göstergelerinde gözlemlenen düşüş eğiliminin birkaç temel, iç ve dış faktörden etkilenebileceğine inanmaktadır:
İlk olarak, küresel piyasalardaki fiyat koşulları ve dalgalanmalar önemli bir etkiye sahiptir. İhracattan elde edilen döviz gelirlerindeki azalma, petrol dışı sektörün sadece marjinal bir büyüme yaşadığı bir ortamda, bu kaynakların üretim hacminde olası değişikliklerin olduğunu göstermektedir.
İkinci faktör, ithalattaki önemli daralmadır. Mal ithalatındaki keskin düşüş (yaklaşık yüzde 30'luk bir azalma), ülke içindeki yatırım talebi seviyesinin düştüğünün kanıtı olabilir. Ayrıca, geçmişte büyük döviz alımları ve kapsamlı ekipman, makine ve yabancı inşaat malzemesi ithalatı gerektiren büyük ve altyapısal kamu projelerinin tamamlanmasının, ithalat tarafındaki bu talep düşüşünün ana faktörü olma ihtimali oldukça yüksektir.
Son olarak, ekonomiyi çeşitlendirme stratejik konusu gündeme gelmektedir. Genel rakam ve istatistiklerdeki düşüşe rağmen, ihracat sepetinde petrol ve gaz sektörünün payının yüzde 88'den yüzde 84'e düşmesi ve bunun yanı sıra petrol dışı ürün ihracatındaki yüzde 11,6'lık büyüme, ulusal ekonominin istikrarsız petrol gelirlerine olan bağımlılığını azaltma yönünde yavaş ama istikrarlı bir hareketin açık bir sinyalini vermektedir.
Genel olarak, Azerbaycan Cumhuriyeti ekonomisi için pozitif ticaret dengesi ve bir güvenlik marjını (1,4 milyar dolara eşdeğer) korumayı başarmış olsa da, hem ihracat hem de ithalattaki büyüme ve dinamizmin yavaşlaması bu ülke için bir uyarı niteliğindedir.