به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، اقتصاد همدان در سال‌های اخیر با یک مسئله قدیمی اما تعیین‌کننده مواجه بوده است، ظرفیت در استان وجود دارد، اما بخشی از ارزش اقتصادی این ظرفیت، بیرون از استان خلق می‌شود. معدن، صنعت، کشاورزی و حتی ظرفیت‌های فناورانه همدان هرکدام بخشی از زنجیره تولید را در اختیار دارند، اما مسئله اصلی، اتصال این حلقه‌ها و انتقال آنها از مرحله «ظرفیت» به مرحله «خلق ارزش» است.

در بخش معدن، این مسئله نمود روشن‌تری دارد چرا که استخراج ماده معدنی به خودی خود پایان زنجیره اقتصادی نیست و ارزش اصلی زمانی شکل می‌گیرد که ماده خام وارد فرآوری، صنایع پایین‌دستی، طراحی محصول، فناوری و بازار شود در چنین مدلی، یک ذخیره معدنی تنها منبعی برای استخراج نیست، بلکه می‌تواند به زنجیره‌ای از سرمایه‌گذاری، تولید، اشتغال، خدمات فنی و درآمد تبدیل شود.

حالا به نظر می‌رسد سیاست اقتصادی همدان نیز در حال حرکت به همین سمت است یعنی فاصله گرفتن از نگاه بخشی به صنعت، معدن و دانش‌بنیان و حرکت به سمت یک زنجیره واحد که در آن فناوری، سرمایه و ظرفیت‌های تولیدی یکدیگر را تکمیل کنند.

نشست هم‌اندیشی توسعه زیست‌بوم نوآوری و فناوری استان همدان با مؤسسه دانش‌بنیان برکت، در همین چارچوب برگزار شد، نشستی که تنها به تبادل نظر محدود نماند و همزمان با آن، کلنگ مرکز نوآوری کارگاهی استان نیز به زمین خورد.

این مرکز قرار است محلی برای استقرار هسته‌های فناور، توسعه محصولات دانش‌بنیان صنعتی و تبدیل ایده‌های فناورانه به محصول و خط تولید باشد. به این ترتیب، حلقه‌ای که در بسیاری از پروژه‌های دانش‌بنیان میان «ایده» و «تولید اقتصادی» مفقود می‌ماند، قرار است در این مرکز تقویت شود.

از سوی دیگر، حضور مؤسسه دانش‌بنیان برکت در این فرآیند می‌تواند مسیر ورود سرمایه، تجربه و مدل‌های حمایتی به طرح‌های فناورانه و اشتغال‌آفرین استان را هموار کند، موضوعی که در صورت تبدیل‌شدن به پروژه‌های مشخص، می‌تواند اقتصاد دانش‌بنیان را از سطح سیاست‌گذاری به سطح بنگاه و تولید منتقل کند.

در این رویداد حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب‌رئیس مجلس شورای اسلامی، سیدمجتبی حسینی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری همدان، محمد خاکدامن، مدیرعامل مؤسسه دانش‌بنیان برکت، مسلم مروجی‌فرد، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان همدان و جمعی از مدیران دستگاه‌های اجرایی حضور داشتند.

معدن بدون زنجیره پایین‌دستی، ثروت کامل تولید نمی‌کند

محور نخست این رویکرد را می‌توان در مواضع اقتصادی اخیر حمیدرضا حاجی‌بابایی نایب رئیس مجلس درباره معدن مشاهده کرد که در نشست شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی استان همدان در 12 شهریورماه، با انتقاد از خروج مواد معدنی از استان، بر این موضوع تأکید کرد که مجوز فعالیت معدنی نباید بدون توجه به صنایع تبدیلی صادر شود.  

این موضع، در واقع به یکی از مسائل مهم اقتصاد معدن همدان اشاره دارد اینکه درآمد حاصل از استخراج، زمانی به توسعه منطقه‌ای تبدیل می‌شود که حلقه‌های بعدی زنجیره نیز در همان منطقه شکل بگیرد.

حاجی‌بابایی در همین چارچوب تأکید کرده است که همدان نباید صرفاً محل استخراج مواد معدنی باشد و باید از زنجیره ارزش معدن، صنایع تبدیلی و فرآوری نیز سهم داشته باشد. به اعتقاد او، اگر ظرفیت‌های معدنی استان قرار است به ثروت، اشتغال و رونق اقتصادی تبدیل شوند، صنایع پایین‌دستی و فرآوری نیز باید در داخل استان ایجاد شوند.  

اهمیت این نگاه برای اقتصاد همدان در آن است که مسئله معدن را از «حجم استخراج» به «عمق زنجیره تولید» منتقل می‌کند. هرچه تعداد حلقه‌های تولیدی پس از استخراج بیشتر شود، ظرفیت ایجاد ارزش افزوده، اشتغال تخصصی و ماندگاری درآمد در استان نیز افزایش پیدا می‌کند.

در همین مسیر، پیوند دادن ظرفیت‌های معدنی با فناوری می‌تواند یک گام فراتر از فرآوری سنتی باشد، شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توانند در حوزه‌هایی مانند بهینه‌سازی استخراج، فرآوری، افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌های تولید و توسعه محصولات جدید معدنی وارد شوند و بخشی از ارزش اقتصادی را از خود ماده خام به دانش و فناوری منتقل کنند.

از این منظر، مرکز نوآوری کارگاهی و برنامه توسعه ظرفیت‌های دانش‌بنیان را می‌توان مکمل همان سیاستی دانست که حاجی‌بابایی در حوزه معدن بر آن تأکید کرده و گفته است: منابع طبیعی باید در داخل زنجیره تولید به ارزش اقتصادی تبدیل شوند.

گلوگاه دانش‌بنیان‌ها فقط پول نیست

در سوی دیگر این زنجیره، مسئله بنگاه‌های فناور قرار دارد، بنگاه‌هایی که ممکن است فناوری و ایده داشته باشند اما برای ورود به تولید با محدودیت سرمایه، ضمانت، مجوز و فرآیندهای اداری مواجه شوند.

سیدمجتبی حسینی، معاون هماهنگی امور اقتصادی استانداری همدان، در ماه‌های اخیر بر همین بخش از مسئله تأکید کرده است و در جلسه بررسی مشکلات شرکت‌های دانش‌بنیان و واحدهای فناور استان اعلام کرده بود که بخشی از مشکلات این شرکت‌ها نه در مرحله ایده، بلکه در فرآیند اجرا و عبور از مسیرهای کارشناسی و اداری شکل می‌گیرد.  

حسینی همچنین بر تقویت ابزارهای تأمین مالی تأکید کرده و تقویت صندوق پژوهش و فناوری استان را یکی از راهکارهای جدی برای افزایش توان مالی شرکت‌های دانش‌بنیان دانسته است برهمین اساس از نگاه مدیریت کلان اقتصادی استان افزایش سرمایه این صندوق و تقویت حضور بخش خصوصی می‌تواند امکان تأمین مالی مؤثرتر برای شرکت‌های فناور را فراهم کند.  

این رویکرد در نشست اخیر نیز اهمیت پیدا می‌کند، چراکه مرکز نوآوری زمانی می‌تواند به یک زیرساخت اقتصادی تبدیل شود که صرفاً محل استقرار تیم‌های فناور نباشد، بلکه به تأمین مالی، بازار، صنعت و سرمایه‌گذار متصل شود.

حسینی همچنین در مواضع اخیر خود بر استفاده از ظرفیت‌های بومی و دانش‌بنیان برای حل مسائل اقتصادی استان تأکید کرده است و امروز نیز در  کلنگ مرکز نوآوری کارگاهی گفت: اقتصاد دانش‌بنیان زمانی اثر خود را نشان می‌دهد که فناوری به سفارش واقعی صنعت متصل شود و شرکت فناور بتواند محصول خود را به بازار برساند.

وی با اشاره به ظرفیت‌های غنی معدنی استان همدان اظهار‌کرد: وجود معادن با عیار بالا مانند سنگ آهن در اسدآباد و رزن، مس در نهاوند، فلدسپات در ملایر، سیلیس و گرانیت در همدان، شرایط ویژه‌ای را برای استان فراهم کرده است، و این نشان میدهد اگرچه اقتصاد ما هنوز بر پایه کشاورزی است و در حوزه گردشگری نیز فعال هستیم اما در این حوزه نیز حرفی برای گفتن داریم. 

وی، افزود: در استان همدان سه واحد تولید سیمان و شش واحد تولید فروسیلیس و... فعالیت دارند که این موضوع نشان‌دهنده ظرفیت‌های بالای استان در حوزه صنایع معدنی است همچنین استان همدان نخستین استانی است که سیستم مانیتورینگ معادن را به صورت کامل اجرا کرده و هم‌اکنون بیش از 30 معدن در حال رصد و پایش دقیق هستند.

معدن باید از استخراج عبور کند

در ادامه مسلم مروجی‌فرد، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان همدان، صریح‌ترین تصویر را از سیاست صنعتی و معدنی استان ارائه کرد و با قدردانی از حضور و فعالیت مؤسسه دانش‌بنیان برکت در استان گفت: هم‌افزایی میان ظرفیت‌های دانش‌بنیان، صنعت و معدن می‌تواند زمینه‌ساز تحول در فرآیندهای تولید، توسعه فناوری و افزایش ارزش افزوده در استان همدان باشد.

وی اظهار کرد: اقدامات انجام‌شده در حوزه دانش‌بنیان در سطح کشور و ظرفیت‌های موجود در استان همدان، فرصت مناسبی برای شکل‌گیری همکاری‌های مشترک میان این مجموعه و بخش صنعت، معدن و تجارت فراهم کرده است.

وی افزود: در همین راستا، همکاری‌هایی میان حوزه دانش‌بنیان و صنعت و معدن برای توسعه فناوری و حمایت از طرح‌های نوآورانه در حال پیگیری است و در موضوع راهبری و تسهیل فرآیند صدور مجوزها نیز ظرفیت‌های موجود برای تسریع این همکاری‌ها مورد استفاده قرار خواهد گرفت.

مدیرکل صمت استان همدان با اشاره به برنامه‌ریزی برای راه‌اندازی یکی از ظرفیت‌های جدید معدنی در حوزه دانش‌بنیان در استان عنوان کرد: با همکاری معاونت هماهنگی امور اقتصادی استانداری و مجموعه‌های مرتبط، اقدامات لازم برای راه‌اندازی این ظرفیت در همدان در حال انجام است و این طرح برای نخستین‌بار در استان عملیاتی خواهد شد.

مروجی‌فرد با تأکید بر ضرورت پیوند میان بخش‌های مختلف اقتصادی استان گفت: هدف این است که ظرفیت‌های دانش‌بنیان، صنعت، معدن و فناوری در کنار یکدیگر قرار گیرند تا خروجی این همکاری‌ها به توسعه تولید، ایجاد فناوری‌های جدید و افزایش ارزش افزوده در استان منجر شود.

وی ادامه داد: در حوزه معدن نیز تأکید بر این است که فعالیت‌های معدنی صرفاً به استخراج مواد اولیه محدود نشود، بلکه با استفاده از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان و فناوری‌های نوین، زنجیره ارزش در استان تکمیل و سهم بیشتری از ارزش افزوده فعالیت‌های معدنی در داخل همدان ایجاد شود.

مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان همدان با اشاره به تأکید مسئولان استان بر توسعه اقتصاد دانش‌بنیان اظهار کرد: این موضوع به‌صورت جدی در دستور کار قرار دارد و اداره‌کل صمت استان نیز آماده است ظرفیت‌های صنعتی و معدنی را برای اجرای طرح‌های فناورانه و دانش‌بنیان در اختیار این مسیر قرار دهد.

مروجی‌فرد در پایان گفت: امیدواریم با تداوم همکاری و حمایت مجموعه‌های ملی و استانی، برنامه‌هایی که در حوزه نوآوری، فناوری، صنعت و معدن آغاز شده، با قدرت ادامه پیدا کند و شاهد نتایج ملموس آن در اقتصاد استان همدان باشیم.

آمادگی برکت برای اجرای طرح‌های ملی هوشمندسازی و هوش مصنوعی در همدان

مدیرعامل مؤسسه دانش‌بنیان برکت از آمادگی این مجموعه برای مشارکت در اجرای طرح‌های هوشمندسازی، هوش مصنوعی و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان در استان همدان خبر داد و گفت: مؤسسه دانش‌بنیان برکت آمادگی دارد به عنوان تسهیلگر و سرمایه‌گذار، ظرفیت نخبگان و شرکت‌های دانش‌بنیان را برای اجرای طرح‌های ملی در همدان به کار گیرد.

 علیرضا خاکدامن در این در نشست اظهار کرد: برخی مسائل اداری و تعیین کاربری، روند تکمیل و توسعه ظرفیت‌های موجود در استان را با وقفه مواجه کرده است و در صورت رفع این موانع، آمادگی داریم همین مجموعه را به یک نمونه کامل و قابل ارائه در سطح ملی تبدیل کنیم.

وی با اشاره به ظرفیت‌های همدان در حوزه هوش مصنوعی و محتوای دیجیتال افزود: همدان از ظرفیت انسانی و پیشینه فرهنگی قابل توجهی برخوردار است و می‌توان با ترکیب هوش مصنوعی و تولید محتوا، فرصت‌های جدید کسب‌وکار ایجاد کرد.

مدیرعامل مؤسسه دانش‌بنیان برکت همچنین از پیش‌بینی منابع تسهیلاتی برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان خبر داد و گفت: بخشی از منابع تسهیلاتی بانک‌های طرف همکاری، از جمله بانک پارسیان و بانک کارآفرین، می‌تواند در قالب توافقات مشترک برای حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان استان مورد استفاده قرار گیرد.

خاکدامن با اشاره به ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان استان همدان افزود: همدان با برخورداری از حدود 200 شرکت دانش‌بنیان، ظرفیت مناسبی برای توسعه فعالیت‌های فناورانه دارد و می‌تواند از منابع مالی و حمایتی موجود در این مسیر بهره‌مند شود.

وی همچنین پیشنهاد کرد مؤسسه دانش‌بنیان برکت سهمی از تسهیلات اشتغال پیش‌بینی‌شده در قوانین بودجه را برای حمایت از فعالیت‌های دانش‌بنیان اختصاص دهد تا بخشی از این منابع با تمرکز بر طرح‌های دانش‌بنیان ملی و به‌ویژه ظرفیت‌های استان همدان هزینه شود.

کلنگی که باید به خط تولید برسد

اکنون، خروجی این سیاست در دو مسیر دنبال می‌شود‌ نخست، فعال‌سازی ظرفیت‌های صنعتی و معدنی با استفاده از فناوری و دوم، ایجاد زیرساختی برای آنکه شرکت‌های دانش‌بنیان بتوانند از مرحله ایده به مرحله تولید برسند و مرکز نوآوری کارگاهی استان در این میان قرار است نقش حلقه واسط را بازی کند، حلقه‌ای میان دانش و صنعت، میان ایده و سرمایه و در نهایت میان فناوری و بازار که اگر این اتصال شکل بگیرد، معدن همدان دیگر صرفاً محل برداشت ماده اولیه نخواهد بود و صنعت استان نیز تنها مصرف‌کننده فناوری باقی نمی‌ماند در چنین الگویی، دانش‌بنیان‌ها می‌توانند بخشی از هزینه‌های تولید را کاهش دهند، بهره‌وری را بالا ببرند، محصولات جدید تعریف کنند و زنجیره‌های فرآوری را توسعه دهند.

در واقع، مسئله اصلی همدان دیگر «داشتن معدن»، «داشتن صنعت» یا «داشتن شرکت دانش‌بنیان» نیست و مسئله، اتصال اقتصادی این سه ظرفیت به یکدیگر است از همینرو کلنگ مرکز نوآوری کارگاهی در چنین بستری به زمین خورده است اما ارزش واقعی این کلنگ زنی زمانی مشخص خواهد شد که خروجی آن در صورت‌های مالی بنگاه‌ها، افزایش سرمایه‌گذاری، رشد تولید، ایجاد اشتغال تخصصی و مهم‌تر از همه، افزایش سهم همدان از ارزش افزوده زنجیره‌های صنعتی و معدنی دیده شود چرا که اقتصاد همدان در این صورت از یک مدل مبتنی بر «فروش ظرفیت» فاصله می‌گیرد و به مدلی نزدیک می‌شود که در آن، ظرفیت به فناوری، فناوری به محصول و محصول به ارزش افزوده تبدیل می‌شود.

انتهای پیام/