به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، استان همدان به‌واسطه غنای تاریخی، پیشینه فرهنگی چندهزارساله و جاذبه‌های گردشگری بی‌نظیر، می‌تواند به یکی از مستعدترین مناطق کشور برای تبدیل‌شدن به لوکیشن‌های سینمایی باشد. ظرفیت‌های نهفته در دل تمدن «هگمتانه» و مشاهیری چون باباطاهر، مفتون همدانی، پرفسور موسیوند و دیگر شخصیت های معنوی همچون آیت الله آخوند ملاعلی معصومی و... به این شهر چنان پتانسیلی بخشیده که می‌تواند همدان را به قطب تولیدات فاخر هنری تبدیل کند؛ اما این امر تاکنون به‌خوبی محقق نشده است.

شکل‌گیری جریان سینمایی در استان همدان طی سال‌های اخیر، اگرچه با تلاش متولیان امر و انجمن سینمای جوانان همراه بوده، اما به دلیل کمبود اعتبارات و فقدان زیرساخت‌های تولید فیلم، همچنان با نقطه مطلوب فاصله دارد. سینمای همدان تا رسیدن به جایگاه شایسته خود در سپهر هنری کشور، نیازمند حمایت نهادهای دولتی و بخش خصوصی است.

شرایط کنونی سینمای همدان باعث شده جوانان مستعد استان راهی جز کوچ به پایتخت برای ادامه فعالیت‌های هنری و فرهنگی خود نبینند.اکنون زمان آن رسیده است که دغدغه‌مندان هنری استان به دنبال راهکارهای اساسی برای برون‌رفت از وضعیت موجود باشند.

در همین راستا، خبرنگار فرهنگی تسنیم در میزگرد با مسئولان فرهنگی استان همدان، از جمله معصومه حدادی، معاون هنری و امور سینمایی اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان همدان و حبیب‌الله حیدری، رئیس انجمن سینمای جوانان استان همدان، به بررسی وضعیت کنونی سینمای همدان، راهکارها و ضرورت تشکیل شورای عالی سینما در استان پرداخت. هر یک از این دو مسئول، دیدگاه‌ها و نظرات خود را برای عبور از این بن‌بست تا رسیدن به جایگاه ویژه استان در حوزه سینما تشریح کردند. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

سینمای همدان و مسائل درون‌سازمانی و برون سازمانی 

تسنیم: ارزیابی شما از وضعیت سینمای همدان در حال حاضر چگونه است؟ آیا این حوزه با موفقیت روبه‌رو بوده، در مسیر پیشرفت قرار دارد و یا دچار رکود شده است؟

حدادی: حوزه سینما در استان همدان با وجود تمام ظرفیت‌ها، با یک‌سری مشکلات دست‌به‌گریبان است. اگر بخواهیم سازمانی نگاه کنیم، هم مشکلات درون‌سازمانی داریم و هم مشکلات برون‌سازمانی. ابتدا به مشکلات درون‌سازمانی می‌پردازم: در ساختار سینما، چارت سازمانی اداری باید متشکل از چندین کارشناس و پست باشد، اما در حال حاضر ما فقط یک کارشناس سینمایی داریم و هنوز اداره‌ای به‌عنوان اداره سینمایی وجود ندارد؛ این خود آسیب است، چون نمی‌تواند به مشکلات استان بپردازد.

از دیگر مسائل درون‌سازمانی، کمرنگ‌بودن حمایت بخش دولتی از سینماست، هرچند نمی‌توان انتظار مالی زیادی هم داشت. در اداره ارشاد، برای کمک به تهیه‌کنندگان، انجمن‌ها و تشکل‌های تخصصی استان به دلیل کمبود بودجه با مشکل مواجه‌ایم. در استان همچنان شهرستان‌هایی داریم که فاقد انجمن سینمایی‌اند و فقط چهار انجمن در کل استان فعالیت می‌کنند. از آنجا که مسیر حرفه‌ای فیلم‌ساز باید از ساخت فیلم کوتاه بگذرد، وجود انجمن سینمایی در شهرستان‌ها ضروری است. حتی انجمن‌های فعال در استان نیز زیرساخت قوی ندارند و نهایتاً همه این عوامل، ساخت فیلم در استان را دچار مشکل می‌کند.

مسئله دیگر، مسائل برون‌سازمانی است؛ برای مثال ذائقه مخاطب تغییر کرده و فیلم‌ساز، به هر دلیلی، متناسب با ذائقه مخاطب فیلم نمی‌سازد و ترجیح می‌دهد به‌سمت فیلم‌های کمدی گیشه برود، نه تولیدات فاخر. از طرف دیگر اقتصادی‌نبودن هزینه‌های تولید و اکران نیز سبب شده سینما در همدان به سطح مطلوب نرسد، هرچند ظرفیت‌های خوبی داریم. البته باید یادآوری کنم که در همدان فقط فیلم کوتاه تولید می‌شود و عملاً فیلم بلندی نداریم.

حیدری: حوزه سینما به سه بخش تقسیم می شود: تولید، آموزش و عرضه اثر؛ و هر کدام از این‌ها دو بخش فیلم کوتاه و بلند را دربر می‌گیرند که باید جداگانه آسیب‌شناسی شوند. در حوزه فیلم بلند، اتفاق خاصی در همدان رخ نداده است. گاهی فیلم‌سازی به همدان آمده، شاید به دلیل ارزان‌بودن هزینه یا نیاز به لوکیشن همدان، یک فیلم تولید کرده و رفته است.

فیلم کوتاه همدان در بخش آموزش و تولید فعال است، اما در این بخش هم مشکلاتی وجود دارد. همدان به یک شبکه اقتصادی قوی برای تقویت تولیدات فیلم نیاز دارد؛ شبکه‌ای که باید میان فیلم‌سازها و همه مشاغل سینمایی تقویت شود. چیزی شبیه به شهرک سینمایی که به فیلم‌سازان این امکان را بدهد با هزینه کمتر و شرایط ایده‌آل‌تر در شهر همدان تولید داشته باشند.

راه‌اندازی شهرک سینمایی و استفاده از ظرفیت همدان برای تولید فیلم

استارت راه‌اندازی شهرک سینمایی در همدان، هرچند دیر، اما زده شده است و دکتر حاجی‌بابایی، نماینده مجلس همدان و فامنین، قول‌هایی برای تحقق این امر داده است. اگر این اتفاق عملی شود، می‌توان به پیشرفت سینمای همدان امیدوار بود. در حال حاضر نگاه بخشی از فیلم‌سازان این است که به همدان بیایند، یک فیلم بسازند و از حمایت سازمان‌ها و نهادها بهره‌مند شوند، اما در نهایت همان چیزی را می‌سازند که خودشان می‌خواهند و چندان متعهد نیستند که ظرفیتی در همدان شکل بگیرد. این نگاه باید تغییر کند. من شخصاً با چند فیلم‌ساز صحبت کرده‌ام و آن‌ها صراحتاً می‌گفتند فیلمی را که می‌خواهند می‌سازند و می‌روند و دیگر برایشان چندان مهم نیست چه خواهد شد. به همین دلیل شبکه خدمات‌رسانی در استان ضعیف می‌ماند و فیلم‌سازان به ساخت فیلم در استان بی‌میل می‌شوند. مسئولان باید دغدغه‌مند باشند؛ در اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، که مهم‌ترین وظیفه‌اش فرهنگ است، این دغدغه وجود دارد، اما با کدام نگاه اقتصادی و مالی، اداره ارشاد می‌تواند سینمای همدان یا انجمن سینمای جوانان را حمایت کند تا تولیدات در استان شکل بگیرد؟

تسنیم: بودجه سالانهای که به سینمای همدان اختصاص می یابد چقدر است و چه میزان از آن صرف فرآیند تولید می‌شود؟

حدادی: در حال حاضر، بودجه سال جاری هنوز در مراحل نهایی تعیین و ابلاغ است. اما برای بازخوانی وضعیت، اگر به سال گذشته نگاه کنیم، اعتبارات اختصاص یافته به انجمن سینمای جوانان حدود 550 میلیون تومان بود که هدف اصلی ما، هدایت مستقیم این منابع به سمت زیرساختهای تولید بود. باید تاکید کنم که با وجود این اعتبارات محدود، ما توانسته‌ایم با نوعی مدیریتِ حداکثری و معجزه گونه، برنامه‌های متنوعی را اجرا کنیم. در واقع، آنچه باعث بقای رویدادهای فرهنگی در اداره کل ارشاد شده، نه صرفاً بودجه، بلکه تکیه بر ظرفیتها و تعاملاتِ هنرمندان است که در کنار منابع محدود، باعث شد بتوانیم رویدادهای خوبی در سطح استان داشته باشیم.

تسنیم: هزینه تولید یک فیلم کوتاه در استان همدان به طور متوسط چقدر است؟

حیدری: برای تولید یک فیلم کوتاه داستانی با کیفیت استاندارد (حدود 10 دقیقه)، یک فیلمساز در همدان با حداقل 300 میلیون تومان هزینه در بخشهای تدارکات، تجهیزات و فیلمبرداری مواجه است. در اینجا با یک شکاف عمیق میان هزینه‌های تولید و حمایت‌های موجود روبرو هستیم؛ حمایت‌های فعلی به هیچ وجه با هزینه‌های واقعی تولید همخوانی ندارد. باید توجه داشت که در ساختار فعلی، فیلمسازِ فیلم کوتاه، از مسیر تولید درآمد کسب نمیکند و تنها با کسب جوایز در جشنواره ها، میتواند بخشی از هزینه‌ها را جبران کند. در واقع، فیلمسازی کوتاه در ایران بیش از آنکه یک شغل باشد، یک مسیرِ استراتژیک برای اثبات توانمندی و کسب اعتبارجهت ورود به عرصه‌های حرفه‌ای است.

تسنیم: همدان، با اتکا به پیشینه تمدنی و ظرفیت‌های کم‌نظیر گردشگری و فرهنگی، علیرغم پتانسیل‌هایی بالقوه، همچنان در چرخه اقتصاد و جریانسازی سینمایی، جایگاهی متناسب با شأن خود نیافته است. در شرایطی که شهرهایی چون اصفهان، مشهد و تبریز با تکیه بر زیرساخت‌های پایدار و حمایت‌های چندجانبه، سهمی جدی در نقشه سینمایی خود ایفا میکنند، پرسش اساسی این است که چرا سینمای همدان در مرحله‌ای از رکود یا کندی حرکت باقی مانده است؟ 

حیدری: مهم‌ترین دلیل مسئله مالی است. در بخش دولتی، مدیریت کلان استان توان و علاقمندی سرمایه‌گذاری در حوزه سینما را ندارد و متأسفانه این حوزه نادیده گرفته میشود. بخش خصوصی هم پای کار نمی آید؛ درحالیکه در شهرهایی مانند اصفهان، مشهد و یزد، وقتی کار سینمایی انجام میشود، بخش خصوصی وارد می‌شود و به این چرخه اقتصادی کمک میکند و این تعامل شکل میگیرد.

متولی فیلم کوتاه، انجمن سینمای جوانان وابسته به سازمان سینمایی و ادارات فرهنگ و ارشاد در سراسر کشور است. بخش عمده تولید فیلم کوتاه توسط وزارت فرهنگ و ارشاد به‌عنوان حمایت بلاعوض به فیلمساز پرداخت می‌شود و انجمن سینمای جوان قرارداد میبندد. وزارت فرهنگ و ارشاد با اعتبارات اندکی که دارد، کمک خود را میکند؛ پارسال حدود سیصد میلیون تومان کمک بلاعوض داده شد. در طول سال میتوانیم بین پنج الی شش فیلم کوتاه ده تا پانزده دقیقه ای را حمایت کنیم و این مبلغ از سال گذشته تاکنون از نظر تعداد کم شده است. بخش خصوصی همچنان پای کار نمیآید، چون منفعتی برایش ندارد؛ در بخش دولتی هم از نظر مدیریت کلان استان، بودجه‌ای اختصاص نمی‌یابد.

قرار بود شورای سینما نیز در استان تشکیل شود و وظایفی از سوی وزارتخانه به آن محول شود تا بر اساس آن، در حوزه‌های تولید، آموزش و عرضه محصولات فرهنگی-سینمایی، اتفاقات جدیدی رقم بخورد؛ اما متأسفانه به دلیل شرایط جنگی پیش آمده، این موضوع به تأخیر افتاد. با این حال، متولیان امر همچنان با مشقت فراوان، از منابع مختلف اعتبار تهیه می‌کنند تا این فعالیت‌های فرهنگی از بین نرود و استمرار داشته باشد.

حدادی: سینما یک زنجیره است و سه ضلع اصلی دارد: سرمایه گذاری، تولید و مخاطب. هر یک از اینها باید به برجستگی خود برسد تا به هدف موردنظر برسیم و مهمترین بخش، سرمایه‌گذاری است. با سرمایه‌گذاری خوب میتوانیم تولیدات خوبی داشته باشیم که مخاطب را جذب کند. ما در همدان سرمایه‌گذاری خصوصی نداریم؛ سرمایه‌گذاران آورده‌ای برای خود متصور نیستند که پای کار بیایند، مگر آنکه دغدغه هنر و فرهنگ داشته باشند که متأسفانه چندان نیست.

ضرورت تشکیل شورای عالی سینما در استان همدان

حدادی: شرکت‌های خصوصی موظفند یک درصد از درآمد خود را در حوزه فرهنگی و هنری سرمایه‌گذاری کنند. ما با سازمان برنامه و بودجه و همچنین استانداری مکاتبه‌ای داشتیم و اولویت‌های خود، از جمله سینما، را اعلام کردیم. حتی نام شرکت‌ها را هم مطرح و پیشنهاد دادیم که در حوزه سینما هزینه کنند، اما تاکنون بازخوردی دریافت نکرده ایم. از سوی دیگر، معاون رئیس‌جمهور به همه استانها اعلام کرد که شورای عالی سینما تشکیل شود. ما پارسال در آستانه برگزاری این شورا در استان بودیم که با چالش‌هایی که در کشور پیش آمد، برگزاری آن مقرر نشد؛ اما استاندار محترم قول داده اند شورای عالی سینما امسال در استان تشکیل شود.

ترکیب اصلی این شورا شامل اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، اداره صمت، آموزش و پرورش، سازمان مدیریت و برنامه ریزی، استانداری، دو فعال بومی متخصص در حوزه سینما و دو شرکت معتبر برای سرمایه گذاری خواهد بود که پیشنهاد آنها برای تأیید به استاندار، به‌عنوان رئیس شورا، ارائه میشود. به نظر من اگر این اتفاق بیفتد، خروجی‌های خوبی در حوزه سینمای همدان خواهیم داشت و طبق وعده داده شده، ظرف یک ماه آینده این کار انجام خواهد شد و پس از آن، با شکل‌گیری یک تیم تخصصی خوب، وضعیت سینمای همدان بهبود خواهد یافت.در حال حاضر 9 استان از کل کشور این نهاد را تشکیل داده‌اند و اگر در همدان تاکنون محقق نشده، صرفاً به دلیل شرایط کنونی بوده که اولویت‌ها را به سمت مسائل جنگ کشانده است. با این حال، با توجه به همه صحبت‌هایی که درباره تاب آوری اجتماعی و نشاط آفرینی مطرح میشود، به عقیده من مسائل مربوط به فرهنگ و هنر باید در خط اول قرار گیرد و نباید در هیچ شرایطی به آن بی‌توجهی شود.

شناسایی و احصای مشکلات سینمای همدان با تشکیل شورای عالی سینما

از امتیازات قابل توجه تشکیل شورای عالی سینما در استان همدان این است که مشکلات اساسی سینما احصا میشود و از آنجا که استاندار ریاست این شورا را برعهده خواهد داشت، امیدواریم این امر بتواند سرمایه‌گذاران را تشویق کند تا از ظرفیت‌های خوب استان بهره‌گیری شود و دستکم چند فیلم خوب ساخته شود. حتی اگر فقط به جاذبه‌های گردشگری فکر کنیم، این رویکرد میتواند چند قدم مثبت رو به جلو باشد، چراکه فیلمسازان ترغیب میشوند دستکم همدان را به‌عنوان لوکیشن فیلمبرداری آثارشان انتخاب کنند.

تسنیم: اگر سینما را یک مجموعه اقتصادی بزرگ بدانیم که میتواند هویت تاریخی همدان را به اقتصاد استان پیوند بزند، عدم ورود بخش خصوصی به این عرصه، یک شکاف استراتژیک است.چرا در استان همدان،برخلاف سایر قطب‌های فرهنگی،هیچ سازوکار جذبی برای سرمایه گذارانِ بخش خصوصی در حوزه تولید محتوای سینمایی طراحی نشده است؟ مسئولیت ایجاد انگیزه و ترغیب بخش خصوصی برای حمایت از سینما بر عهده کیست؟

  حدادی: بخش خصوصی اگر بخواهد وارد شود، باید برایش توجیه اقتصادی و آورده وجود داشته باشد. قطعاً مسئول ترغیب بخش خصوصی نمیتواند وزارت ارشاد باشد؛ وظیفه بخش دولتی، تسهیلگری و ایجاد زیرساخت حمایتی است، جایی که ببیند سینما نیست، ورود پیدا میکند. به نظرم میتوان بخش خصوصی را با بسته‌های حمایتی، از جمله وام‌های بلندمدت کم بهره، به سرمایه‌گذاری در حوزه سینمای استان ترغیب کرد، چراکه سرمایه‌گذاری در هر حوزهای که ورود کند، باید امید به بازگشت سرمایه اش را داشته باشد. 

تغییر سبک زندگی نباید به تعطیلی سینما بینجامد     

اکنون در استان فقط سه شهرستان سینما دارند. سینما توجیه اقتصادی چندانی ندارد و این تغییر سبک زندگی است که مخاطب را نسبت به سینما رفتن بی میل کرده است. در حال حاضر بسیاری ترجیح میدهند از پلتفرم‌های سینمای خانگی هرچه دلشان میخواهد ببینند و مخاطب ترجیح میدهد فیلم‌های خارجی موجود در فضای مجازی را به راحتی و بدون هزینه اضافی تماشا کند. هرچند تجربه دیدن فیلم روی پرده سینما متفاوت است، اما دنیا اصلاً به این سمت در حال حرکت است؛ با این حال، این نباید به معنای تعطیلی سینما باشد. سینمادار و سرمایه‌گذاری باید تدبیری بیندیشند تا مخاطب ارزش رفتن به سینما را احساس کند و این وظیفه یک تیم تخصصی در صنعت سینماست.

حیدری: دیگر عملاً این امکان وجود ندارد که برای مخاطب چارچوب تعیین کنید. اکنون در سینمای جهان بحث هوش مصنوعی مطرح است که به شما اجازه میدهد بدون دغدغه های موجود، از جمله دغدغه مالی، فیلمی را هرگونه که تمایل دارید، با هر بازیگر و کیفیت تصویری دلخواه بسازید. پیوند میان سینما و هوش مصنوعی آنقدر در حال تغییر است که در سالهای آینده، تعریف سینما با امروز تفاوت خواهد داشت.

کمبود اعتبارات و فقدان تجهیزات آموزشی هوشمند   

تسنیم: اکنون تمایل نسل جوان به سمت هوش مصنوعی و دنیای مجازی است؛ آیا در انجمن توانسته اید خود را با این تغییرات وفق دهید؟

حیدری: خیر، چون اعتبار نداریم. نیروی متخصص داریم، اما تجهیزات نداریم. در سراسر کشور شصت دفتر داریم و همدان چهار دفتر دارد و جزو پرترددترین استانهاست، اما تقریباً همه با معضل کمبود امکانات و تجهیزات آموزشی و تولیدی روبه‌رو هستند.ما اصلاً امکانات نداریم؛ برای برگزاری یک دوره آزاد عکاسی، حداقل به یک دوربین عکاسی و یک سیستم نیاز است تا بتوان ده هنرجو را در یک کلاس جمع کرد و ما هیچگونه تجهیزات به روزی نداریم. با این حال، به‌عنوان متولی و مجری، مجبوریم قدم برداریم و عقب‌نشینی نکنیم؛ حالا با کرایه کردن یا درخواست از اساتید که تجهیزات خود را بیاورند. مهمترین کاری که برای بهبود زیرساختها میتوانیم انجام دهیم، آموزش است؛ آموزش مهمترین بخش در هر حوزهای است و جالب اینکه همدان یکی از استان‌های مهمی است که اساتید مجرب دارد. ما در حوزه سینما افراد درجه یک داریم؛ کسانی که جایزه بین‌المللی گرفته‌اند و پتانسیل بزرگی محسوب میشوند. 

جشنواره‌ها و رویدادهای هنری، سکوی ترقی سینما

جشنواره فیلمی که در سال 1386 به همدان آمد، اتفاق بسیار خوبی برای حوزه تولید استان رقم زد. پس از جشنواره فیلم کودک، در همان سال نزدیک به دوازده قرارداد خوب برای فیلم کوتاه بستیم که نتیجه آن، فیلم‌های خوبی بود که توانستند در جشنواره‌های مختلف جایزه بگیرند؛ اما متأسفانه آن فرصت بینظیر از استان خارج شد.از نظر من، بسیار مهم است که هر کسی در رأس یک گروه قرار میگیرد، همه‌جانبه به همه موضوعات فکر کند. همه میدانیم کشور ما اکنون در شرایط سختی قرار دارد و بحران‌هایی را پشت سر گذاشته و اولویت مسئولان، سفره معیشتی مردم است؛ اما اگر فرهنگ در کنار آن نباشد تا ذهن آزاد شود، عملاً در مقوله تاب آوری و نشاط اجتماعی هیچ اتفاق مهمی رخ نخواهد داد.

تسنیم: اگر یک فیلمساز، پروژه‌ای در دست داشته باشد، برای ورود به چرخه حمایت‌های انجمن، با چه نقشه راهی روبروست؟ دقیقاً چه ویژگی‌هایی در یک اثر میتواند آن را از حالت یک اثر هنری ساده به یک اثر واجد شرایط حمایت انجمن تبدیل کند؟

حیدری: انجمن و وزارت فرهنگ و ارشاد به‌عنوان پشتوانه دولتی برای محصولات محسوب میشوند و وام بلاعوض به فیلمساز میدهند. معیار ما یک معیار بسته نیست؛ برخلاف تصور بسیاری که فکر میکنند ما موضوع مشخصی تعیین میکنیم، مهمترین چیز برای ما این است که یک فیلم کوتاه خوب ساخته شود که شامل تهیه‌کنندگی خوب، تجهیزات مناسب، داستان ایدهآل و جذاب، و کارگردانی و عوامل درست باشد. اگر فیلمسازی ایده خوبی درباره شرایط روز داشته باشد، مطمئناً آن کار در اولویت خواهد بود.

حدادی: انجمن سینمای جوانان، هرچند تحت نظارت اداره ارشاد است، اما مستقل عمل میکند و ما اعتقاد داریم حوزه تخصصی فیلم آنجا شکل میگیرد. ما بیشتر نقش حمایتی و تسهیل گری داریم و در انتخاب اثر هیچ دخالتی نداریم؛ این کار تخصصی برعهده انجمن است.

تسنیم: آیا سینمای همدان توانسته است از تله ی جشنوارهای عبور کند؟ چه میزان از آثار کوتاه استان توانسته‌اند از فضای بسته جشنواره‌ها خارج شده و با جامعه مخاطب عام تعامل برقرار کنند؟

حیدری: رویکرد ما در دوره جدید، گذار از رویکردهای محدود استانی به سمت جریانسازی منطقه‌ای است؛ از این رو، برگزاری این رویداد در نیمه آبان‌ماه با هدف گسترش دایره مخاطبان، به صورت منطقه‌ای برنامه‌ریزی شده است. ما با ایجاد یک پلتفرم هم افزا، جشنواره هگمتانه را با نهمین هفته فیلم و عکس تلفیق کرده‌ایم تا فضایی پویا برای گردهمایی هنرمندان فراهم شود. همچنین، در راستای حل چالشِ عدم دسترسی مخاطب به آثار، با همکاری مدیرکل صداوسیمای همدان، توافق شد تا آثار تولیدشده در سه سال اخیر، نه به صورت پراکنده، بلکه در قالب یک بسته برنامه سازی شده و منسجم شامل پخش فیلم، نشست‌های نقد و بررسی و گفتوگو با فیلمسازان، در شبکه تلویزیونی استان به مخاطبان عرضه شود.

تسنیم: آیا انجمن سینمای جوانان همدان، نقش یک آکادمیِ آموزشی برای تأمین نیروی کارِ تهران را ایفا میکند؟ چگونه میتوان از این روندِ آموزش و سپس مهاجرتِ هنرمندان جلوگیری کرد تا سرمایه‌های انسانیِ استان در نهایت به عاملِ توسعه‌ی سینمای همدان تبدیل شوند و نه صرفاً خروجیِ صادراتیِ این استان به پایتخت

حیدری: اگر هدف ما صرفاً آموزش بود، بله؛ ممکن بود خروجی ما تنها نیروی انسانی برای قطب‌های دیگر باشد. اما ما حمایت از تولید را در اولویت قرار داده‌ایم تا هنرمند در همان استان، موجبِ تولید اثر شود. ما با ارائه کمک‌های بلاعوض و مشارکت در سهم تولید (تا 45 درصد)، در واقع در حال سرمایه‌گذاری روی سرمایه‌های انسانیِ استان هستیم.

وقتی ما به فیلمساز کمک میکنیم تا از مرحلهی آموزش به مرحله‌ی تولید برسد و حتی جوایز تهیه‌کنندگی را به او منتقل می‌کنیم، در واقع داریم زیرساختِ ماندگاریِ او در استان را تقویت می‌کنیم. آمارهای تولید فیلم کوتاه و موفقیت‌های متوالی در جشنواره‌های بین‌المللی انیمیشن، گواه بر این است که ما در حال ساختن یک جریانِ تولیدی هستیم، نه فقط یک کلاس آموزش

حدادی: باید با واقعیتِ موجود مواجه بود؛ پایتخت همواره به دلیل تمرکزِ منابع و بسترهای گسترده تر، قطبِ جذبِ استعدادهاست و این یک پدیده ساختاری در کل کشور است، اما مسئله اصلی، عدم تمرکززداییِ فرهنگی است. مشکل تنها از تلاشِ تک تکِ انجمن‌ها نیست، بلکه ریشه در الگویِ توزیعِ بودجه و نگاهِ کلانِ مدیریتی به ظرفیت‌های استانی دارد. راهکارِ خروج از این چرخه، نه در اقداماتِ تک بعدی، بلکه در ایجاد یک ساختارِ هماهنگِ ملی است؛ تشکیل یک شورای عالی سینما می‌تواند با ایجادِ هماهنگی میانِ بودجه‌های دولتی، بخش خصوصی و ظرفیت‌های استانی، بستری برای توازنِ توسعه در سینمای ایران فراهم کند تا استان‌ها نیز بتوانند به جای تأمین‌کننده نیروی کار، به قطب‌های تولید تبدیل شوند.

تسنیم: فیلمسازان همدانی علاقه زیادی به فیلم‌های عاشقانه و اکشن دارند و اغلب حتی در فیلم‌های کوتاه هم به صورت یک خطی پیش میروند و خلأ خلاقیت در آنها دیده میشود؛ مسئولیت این عدم خلاقیت و نادیده‌گرفتن موضوعات مختلف با کیست؟

حیدری: مسئولش خود فیلمساز است؛ برای یکی طنز مهم است، برای دیگری جنگ و برای دیگری خانواده. اصلاً اینطور نیست که ما تعیین کنیم چه بسازند. البته اولویت کاری ما، حمایت از تولیدات بومی در حوزه‌های مستند یا داستانی درباره همدان و عناصر همدانی است. بله، ما فیلمنامه‌نویس قوی کم داریم و آن تعداد اندک هم همراه با سینمای روز کشور پیش میروند و اسپانسر ندارند. فیلم‌های زیادی درباره مشاهیری چون بوعلی سینا و سایر موضوعات بومی همدان ساخته شده است که عملا ضعیف بوده اند، و به سوژه های سوخته تبدیل شدند، و به همین دلیل دیگر کسی سراغشان نمی‌رود. با این حال، در آموزش های انجمن سعی می‌کنیم از اساتید مجرب فیلمنامه‌نویسی استفاده کنیم تا گره خلاقیت در فیلمنامه‌نویسان همدانی باز شود،البته باید تأکید کنم که فیلم‌های کوتاه خوبی هم در استان داشته‌ایم.

تسنیم: اکنون مهمترین دغدغه یک مستندساز، تدوینگر یا فیلمبردار همدانی چیست و چه انتظاراتی از اداره ارشاد دارند؟

حیدری: اولین نیاز بچه‌های حوزه سینما، درآمد است تا زندگیشان بگذرد و بتوانند فیلم هم بسازند. اداره ارشاد در این سال‌ها با توجه به توانش، مثلاً سال گذشته توانست مبلغ پانصد میلیون تومانی را تزریق کند. در بیست سال گذشته ارشاد نتوانسته بود کمک زیادی بکند، اما در دهه اخیر و امروز، با همت آقای جوادی و خانم حدادی، کمک ها بیشتر شده است و باعث شد برای اولین بار از سال 1369 تاکنون، بتوانیم جشنواره استانی به نام جشنواره هگمتانه برگزار کنیم که شامل بخش‌های عکس، فیلم و فیلمنامه است. این‌ها قدم‌های بسیار مهمی هستند و فیلمسازان بالاخره در استان فضای بیشتری برای فعالیت‌های فرهنگی و هنری خواهند داشت.

اما در بحث معیشت، جز فراهم شدن شرایط تولید در استان، کار دیگری نمی‌توان کرد؛ نمیتوانیم انتظار داشته باشیم دولت برای این افراد حقوق در نظر بگیرد. مهمترین کاری که انجام شده، بحث بیمه هنرمندان است که در حال انجام است و از دغدغه‌های مدیران فرهنگی استان بوده؛ اما تا زمانی که اقتصاد استان در حوزه سینما شکل نگیرد، برای معیشت هنرمندان کاری نمی‌توان کرد، چون شرکت‌های فیلمسازی پویا و فعال نیستند و حوزه تصویر و ادبیات نمایشی پیشرفت نمی‌کند. اگر مسکن و وام به آنها تعلق بگیرد، بسیار خوب خواهد شد و چیز بیشتری نمی‌توانیم بخواهیم.

حدادی: برای همه هنرمندان در تمام رشته‌ها، یک‌سری بسته‌های حمایتی وجود دارد، مانند تسهیلات تبصره 18. شرکت‌هایی که مجوز دارند، مانند شرکت‌های فیلم‌سازی یا آموزشگاه‌های آزاد فیلم‌سازی، می‌توانند از این تسهیلات استفاده کنند، اما چون درصد سود آن بالاست، استقبال چندانی نمی‌شود. با این حال، این تسهیلات وجود دارد و مبلغ آن هم بد نیست؛ حدود چهار میلیارد تومان، اما در ازای ایجاد اشتغال است و این شرط استخدام نیرو، برای بسیاری مقرون‌به‌صرفه نیست. در مشاغل خانگی هم وام‌هایی پرداخت می‌شود. ما چندی پیش نمایشگاه توانمندی‌های مشاغل خانگی فرهنگ و هنر را برگزار کردیم که در بخش سینما 30 نفر در آن شرکت داشتند و افرادی که واجد شرایط بودند، یعنی شاغل نبودند، مبلغ دویست‌وپنجاه میلیون تومان دریافت کردند. کسی که شاغل باشد، باید از تسهیلات دیگری در تبصره‌های 16 و 18 استفاده کند؛ می‌دانم این تسهیلات وجود دارد، اما کافی نیست.

نبود بودجه لازم در سبد فرهنگ و هنر استان

تسنیم: شما چه مطالبه و نقدی از اداره‌کل فرهنگ و ارشاد دارید و آیا معاونت هنری و امور سینمایی اداره فرهنگ و ارشاد آن را قبول دارد؟

حیدری: اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی با حداقل بودجه‌ای که دارد، وظایف و حمایت خود را به‌درستی انجام می‌دهد و همیشه همراه انجمن‌ها، از جمله انجمن سینمای همدان، بوده است. مشکل و مطالبه ما به ارشاد برنمی‌گردد؛ ما می‌دانیم ارشاد بودجه ندارد و خودش بودجه را تأمین نمی‌کند. سهم اداره ارشاد و کلاً سهم انجمن‌های ادبی، فرهنگی و هنری از سبد فرهنگی استان ناچیز است و این موضوع چندان هم به جنگ و شرایط جنگی ربط ندارد؛ درحالی‌که پول وجود دارد، اما در سبد فرهنگ و هنر قرار نمی‌گیرد.

حدادی: دستگاه‌های موازی در بخش فرهنگی و هنری زیاد هستند. به عقیده من، متولی اصلی فرهنگ و هنر باید اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی باشد، اما عملاً این‌گونه نیست؛ مبالغی که به نهادهای دیگر اختصاص می‌یابد، اصلاً با اعتبار ارشاد قابل‌مقایسه نیست. من واقعاً امیدوارم این میزگرد در دفتر تسنیم بتواند آغازگر یک تعامل سازنده میان مسئولان دغدغه مند فرهنگ و هنر باشد.

تسنیم: اگر بخواهید یک ضعف در عملکرد انجمن سینمای جوانان استان همدان نام ببرید، آن چیست؟ و آیا انجمن این نقد را می‌پذیرد؟

حدادی: اصلی‌ترین وظیفه انجمن، آموزش است که در حوزه‌های خودش انجام می‌دهد و فکر نمی‌کنم در این زمینه کم‌کاری شده باشد؛ اما رویدادهای تخصصی کمی برگزار شده است، درحالی‌که این رویدادها بسیار مهم‌اند، چراکه کشف استعدادها در آن‌ها اتفاق می‌افتد. مورد دیگر که بزرگ‌ترین ضعف انجمن است، نبود نیروی متخصص کافی است. همین افراد اندکی که هستند، تلاش زیادی می‌کنند، اما نبود نیروی انسانی متخصص خودش یک آسیب بزرگ است. در حال حاضر انجمن با دو نفر فعالیت می‌کند و همین موضوع خودبه‌خود عملکرد را پایین می‌آورد. البته آگاهم که ساختار هم مشکل دارد و انجمن نمی‌تواند جذب نیرو داشته باشد؛ اگر نیروی بیشتری وجود داشت، تعامل بیشتر، فرسودگی کمتر و خلاقیت بیشتری شکل می‌گرفت.

حیدری: بله مااصلاً نیرو نداریم؛ الان در دفتر همدان با وجود برگزاری چندین دوره آموزشی و فعالیت‌ها و وظایف زیاد، فقط دو نفر نیرو داریم. من همین الان می‌توانم صد جوان مستعد معرفی کنم، اما توان، امکان و مجوز جذب نداریم. در حال حاضر دو نفر پرسنل در همدان داریم، درحالی‌که سال‌های گذشته چهار نفر بودیم؛ این تعدیل نیرو هم به کمبود اعتبارات برمی‌گردد و مختص همدان نیست، در کل کشور همین‌گونه است. اکنون بسیاری از دفاتر کشور با یک نیرو فعالیت می‌کنند؛ اگر بخواهیم طبق چارت انجمن فعالیت کنیم، حداقل به شش نیرو نیاز داریم، اما به دلیل نبود منابع مالی، امکان جذب نداریم.

میزگرد از حامیه عطائیان 

انتهای پیام/