به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، شهر همدان بار دیگر اجرای طرح پارک حاشیه‌ای را در خیابان‌های مرکزی شهر تجربه می‌کند، طرحی که قرار است با ساماندهی نحوه توقف خودروها، کاهش زمان اشغال فضای پارک و ایجاد انضباط در معابر، بخشی از گره ترافیکی مرکز شهر را باز کند، اما در عین حال سابقه دو اجرای ناموفق این طرح در سال‌های گذشته، این پرسش را مطرح کرده که آیا این‌بار پارک حاشیه‌ای می‌تواند به یک راهکار پایدار برای مدیریت ترافیک همدان تبدیل شود یا سرنوشت آن دوباره به توقف طرح ختم خواهد شد.

همدان شهری متحدالمرکز است و بخش قابل توجهی از فعالیت‌های اداری، تجاری، خدماتی و درمانی در محدوده مرکزی آن متمرکز شده است، موضوعی که در کنار افزایش تعداد خودروها، کمبود شدید فضای پارک را به یکی از مشکلات قدیمی شهر تبدیل کرده است. شهروندی که برای انجام یک کار کوتاه به مرکز شهر مراجعه می‌کند، گاهی بخش قابل توجهی از زمان خود را صرف پیدا کردن جای پارک می‌کند و همین جست‌وجوی مداوم برای یافتن فضای خالی، خود به عاملی برای افزایش حجم ترافیک تبدیل می‌شود.

بر اساس آمارهای اعلام‌شده از سوی مدیران شهری، همدان با جمعیت شهری حدود 700 هزار نفر تنها حدود 3 تا 3 هزار و 500 جای پارک دارد، در حالی که برای رسیدن به حداقل استاندارد به حدود 12 هزار جای پارک نیاز است. به این ترتیب، شهر با کمبود چند هزار فضای پارک مواجه است؛ کمبودی که تنها با مدیریت فضای موجود قابل جبران نیست و نیازمند توسعه جدی پارکینگ‌های عمومی، طبقاتی و محله‌ای است.

در چنین شرایطی، مدیریت شهری تلاش کرده است با استفاده از ظرفیت خیابان‌ها و اجرای پارک حاشیه‌ای، دست‌کم بخشی از این معضل را مدیریت کند. بر اساس این طرح، توقف خودرو در محدوده‌های مشخص‌شده تا 30 دقیقه رایگان است و پس از آن، خودرو مشمول پرداخت هزینه می‌شود، سیاستی که هدف آن جلوگیری از توقف‌های طولانی‌مدت و آزادسازی فضای پارک برای تعداد بیشتری از شهروندان است.

اما پارک حاشیه‌ای برای همدان تجربه تازه‌ای نیست. این طرح در دهه 90 توسط شرکت «الیت» در برخی خیابان‌های شهر اجرا شد، اما پس از مدت کوتاهی متوقف شد. در سال‌های گذشته نیز تلاش‌هایی برای اجرای دوباره طرح صورت گرفت و از آذرماه سال گذشته، پارک حاشیه‌ای در تعدادی از معابر اصلی همدان به اجرا درآمد، اما این تجربه نیز دوام چندانی نداشت و پس از مدت کوتاهی متوقف شد.

حالا پس از حدود 9 ماه، مدیریت شهری بار دیگر به سراغ این طرح رفته است. مسئولان شهری می‌گویند این‌بار ایرادات و موانع دو تجربه گذشته بررسی شده و قرار است طرح با استفاده از سامانه‌های مکانیزه، همکاری پلیس و نظارت بیشتر اجرا شود. اجرای جدید از یکم شهریورماه آغاز شده و در فاز نخست، پنج معبر اصلی شهر را شامل می‌شود؛ معابری که در صورت موفقیت طرح، قرار است تعداد آنها در فاز بعدی به 17 معبر افزایش پیدا کند. 

ثبت بیش از 31 هزار پلاک در 10 روز

سیدمحسن حسینی، رئیس سازمان مدیریت شبکه حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری همدان، درباره جزئیات اجرای این طرح در گفت‌گو با خبرنگار تسنیم در همدان، اظهار کرد: پارک حاشیه‌ای از یکم شهریورماه سال جاری در پنج معبر اصلی شهر همدان آغاز شده و در فاز نخست، خیابان‌های بوعلی، خواجه‌رشید، پاستور و بلوار شهید مدنی تحت پوشش قرار گرفته‌اند. البته اجرای طرح در این مرحله به صورت منتخب انجام شده تا عملکرد سامانه، نحوه ثبت توقف خودروها و واکنش شهروندان مورد ارزیابی قرار گیرد و در صورت رفع مشکلات، توسعه طرح در سایر معابر نیز دنبال شود.

وی افزود: عملیات پلاک‌خوانی و ثبت زمان توقف خودروها به صورت کاملاً مکانیزه انجام می‌شود و پلیس نیز با گشت خودرویی، خودروهای متوقف‌شده در مسیرهای تعیین‌شده را ثبت می‌کند. در واقع تلاش شده فرآیند اجرای طرح از حالت سنتی خارج شود تا زمان ورود و خروج خودروها به شکل دقیق ثبت شود و میزان توقف هر خودرو مشخص باشد. طی 10 روز نخست اجرای طرح، حدود 31 هزار و 900 پلاک برداشت شده و به طور میانگین روزانه حدود 9600 پلاک در معابر تحت پوشش ثبت می‌شود.

رئیس سازمان مدیریت شبکه حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری همدان، با اشاره به میانگین زمان توقف خودروها در معابر تحت پوشش گفت: در روزهای ابتدایی اجرای طرح، میانگین توقف خودروها حدود 136 دقیقه بوده است. نیم ساعت نخست توقف برای شهروندان رایگان است، اما اگر توقف به 31 دقیقه برسد، خودرو مشمول هزینه پارک حاشیه‌ای می‌شود و با افزایش زمان توقف، تعرفه نیز به صورت پلکانی افزایش پیدا می‌کند. هدف اصلی این است که فضای پارک حاشیه‌ای برای توقف‌های کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار گیرد و خودروها برای ساعت‌های طولانی فضای پارک را اشغال نکنند.

حسینی ادامه داد: تعرفه پارک حاشیه‌ای به صورت پلکانی محاسبه می‌شود، به گونه‌ای که در دو ساعت نخست، هزینه هر نیم ساعت 7 هزار و 500 تومان، از دو تا پنج ساعت، هر نیم ساعت 10 هزار تومان و برای توقف بیش از پنج ساعت، هر نیم ساعت 15 هزار تومان خواهد بود. خودروهایی که بیش از 30 دقیقه در محدوده اجرای طرح توقف داشته باشند، پیامک دریافت می‌کنند تا از مشمول شدن خودرو در طرح و ضرورت پرداخت هزینه مطلع شوند.

وی با بیان اینکه اطلاع‌رسانی به شهروندان یکی از بخش‌های مهم اجرای طرح است، گفت: در 10 روز نخست حدود 2200 پیامک برای شهروندان ارسال شده و هدف از این پیامک‌ها این است که افراد نسبت به هزینه پارک و ضرورت ثبت‌نام و پرداخت آن آگاهی داشته باشند. در همین مدت حدود 135 ثبت‌نام انجام شده و میزان پرداختی نیز تا امروز حدود یک میلیون و 500 هزار تومان بوده است. 

ایرادات تجربه‌های ناموفق گذشته را اصلاح کردیم 

رئیس سازمان مدیریت شبکه حمل‌ونقل و ترافیک شهرداری همدان، درباره احتمال موفقیت اجرای جدید پارک حاشیه‌ای نیز اظهار کرد: ما دو تجربه ناموفق در اجرای این طرح داشته‌ایم و به همین دلیل پیش از اجرای مجدد، موانع و مشکلات دوره‌های گذشته مورد بررسی قرار گرفت. این‌بار تلاش شده با همکاری پلیس و دستگاه‌های مرتبط، مسیرهای اجرای طرح به صورت دقیق مشخص شود و مشکلاتی که در دوره‌های گذشته وجود داشته، به مرور برطرف شود. هدف این است که اجرای جدید با دقت بیشتری دنبال شود و طرح دوباره به دلیل مشکلات اجرایی متوقف نشود.

حسینی با اشاره به نتایج اولیه اجرای طرح بیان کرد: بررسی رفتار پارک خودروها در همین روزهای ابتدایی نشان می‌دهد میزان تراکم پارک در معابر تحت پوشش کاهش پیدا کرده است و انتظار داریم با ادامه اجرای طرح، این روند بهتر مشخص شود. البته برای قضاوت نهایی درباره موفقیت طرح باید زمان بیشتری سپری شود، چرا که رفتار شهروندان در هفته‌ها و ماه‌های آینده می‌تواند تغییر کند. هدف نهایی این است که با کاهش زمان توقف خودروها، فضای پارک عادلانه‌تر در اختیار شهروندان قرار گیرد و بخشی از گره‌های ترافیکی مرکز شهر نیز کاهش پیدا کند. 

کمبود 9هزار فضای پارک در همدان

مهدی حیدری، رئیس کمیسیون فنی، عمرانی و ترافیک شورای اسلامی شهر همدان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، پارک حاشیه‌ای را یکی از برنامه‌های مهم شورای شهر برای مدیریت ترافیک دانست و اظهار کرد: همدان به حدود 12 هزار جای پارک نیاز دارد، در حالی که فضای پارک موجود حدود 3 تا 3 هزار و 500 جای پارک است. بنابراین فاصله زیادی بین ظرفیت موجود و نیاز واقعی شهر وجود دارد و برای رسیدن به حداقل استاندارد، باید ظرفیت پارکینگ‌های شهر چند برابر شود. در چنین شرایطی، علاوه بر اینکه باید ساخت پارکینگ‌های جدید در دستور کار قرار گیرد، فضای پارک موجود نیز باید به شکل عادلانه و بهینه مدیریت شود.

وی افزود: یکی از مشکلاتی که امروز در معابر مرکزی شهر وجود دارد، اشغال فضای پارک برای مدت طولانی توسط افرادی است که در همان محدوده سکونت دارند یا مغازه‌دار و کارمند هستند. در نتیجه، شهروندی که برای انجام یک کار کوتاه‌مدت به مرکز شهر مراجعه کرده، نمی‌تواند به راحتی جای پارک پیدا کند. اگر فضای پارک برای مدت طولانی در اختیار یک خودرو باشد، عملاً فرصت استفاده تعداد زیادی از شهروندان از آن فضا از بین می‌رود. بنابراین یکی از مؤلفه‌های عدالت در حمل‌ونقل این است که فضای پارک به شکل عادلانه بین شهروندان توزیع شود.

رئیس کمیسیون فنی، عمرانی و ترافیک شورای شهر همدان با اشاره به برنامه توسعه پارک حاشیه‌ای در همدان گفت: اجرای فعلی در پنج معبر آغاز شده است و در صورت موفقیت، این طرح در فاز دوم به 17 معبر گسترش پیدا خواهد کرد. البته اجرای پارک حاشیه‌ای نباید به معنای بی‌نیازی از ساخت پارکینگ باشد؛ بلکه این دو موضوع باید در کنار یکدیگر دنبال شوند. شهر نیازمند پارکینگ عمومی و فضای پارک استاندارد است و در کنار آن باید فضای موجود در معابر نیز مدیریت شود.

حیدری با اشاره به تجربه‌های قبلی اجرای پارک حاشیه‌ای در همدان گفت: این طرح در دوره‌های گذشته نیز اجرا شد، اما موفقیت لازم را به دست نیاورد. حتی در شهرهای پیشرو نیز اجرای پارک حاشیه‌ای با چالش‌هایی همراه است و عوامل مختلفی می‌تواند بر عملکرد آن تأثیر بگذارد. شرایط امنیتی، پارامترهای غیرقابل کنترل و تفاوت رفتار شهروندان از جمله عواملی است که ممکن است باعث شود آمارهای ثبت‌شده با واقعیت‌های میدانی فاصله داشته باشد.

وی ادامه داد: با این حال، اگر اجرای طرح به گونه‌ای باشد که عدالت در استفاده از فضای پارک رعایت شود، احتمال پس‌زدگی اجتماعی آن کمتر خواهد بود. اکنون میانگین توقف خودروها حدود 136 دقیقه است و انتظار داریم با ادامه اجرای طرح و تغییر رفتار شهروندان، این میانگین در ماه‌های آینده کاهش پیدا کند. اگر خودروها مدت زمان کوتاه‌تری در فضای پارک حاشیه‌ای توقف کنند، تعداد بیشتری از شهروندان می‌توانند از یک فضای پارک استفاده کنند و در نهایت بخشی از مشکل ترافیک نیز کاهش خواهد یافت. 

توسعه پارکینگ‌های محله‌ای و طبقاتی ضروری است

علی‌اکبر نظری، رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهر همدان نیز در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم، با تأکید بر اینکه حل معضل ترافیک نیازمند توجه جدی به موضوع پارکینگ است، اظهار کرد: سیاست‌های ساخت و توسعه پارکینگ باید به صورت جدی در دستور کار مدیریت شهری قرار گیرد. یکی از نیازهای اساسی هر شهر، به ویژه شهری مانند همدان که بخش زیادی از فعالیت‌های آن در محدوده مرکزی متمرکز است، وجود پارکینگ‌های مناسب و در دسترس است و نمی‌توان انتظار داشت تنها با مدیریت پارک حاشیه‌ای مشکل کمبود فضای پارک برطرف شود.

وی افزود: ایجاد پارکینگ‌های طبقاتی و محله‌ای می‌تواند بخش قابل توجهی از مشکلات ترافیکی را کاهش دهد. اگر در محله‌های مختلف شهر پارکینگ‌های مناسب ایجاد شود، بخشی از خودروها به جای ورود و توقف در معابر مرکزی، می‌توانند در این پارکینگ‌ها مستقر شوند و همین مسئله به کاهش حجم خودرو در خیابان‌ها کمک می‌کند. بنابراین توسعه پارکینگ باید همزمان با اجرای طرح‌های مدیریت پارک در معابر دنبال شود.

رئیس کمیسیون خدمات شهری شورای اسلامی شهر همدان با اشاره به تجربه برخی شهرها در زمینه ایجاد پارکینگ‌های محله‌ای گفت: شهرهایی مانند شیراز در زمینه پارکینگ‌های محله‌ای تجربه‌هایی دارند که می‌تواند مورد بررسی قرار گیرد. همدان نیز باید متناسب با شرایط و ساختار شهری خود به سمت ایجاد پارکینگ‌های محلی و طبقاتی حرکت کند تا شهروندان برای توقف خودرو مجبور نباشند زمان زیادی را در خیابان‌ها و معابر مرکزی صرف پیدا کردن جای پارک کنند. 

آیا سومین تجربه متفاوت خواهد بود؟

تسنیم: اکنون اجرای سومین تجربه پارک حاشیه‌ای در همدان در شرایطی آغاز شده که مشکل کمبود پارکینگ همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های ترافیکی شهر است. آمار 136 دقیقه‌ای میانگین توقف خودروها در روزهای ابتدایی اجرای طرح نشان می‌دهد که بخشی از فضای پارک همچنان برای مدت طولانی اشغال می‌شود.موضوعی که دقیقاً یکی از اهداف اصلی اجرای پارک حاشیه‌ای، یعنی افزایش گردش فضای پارک، را نشانه گرفته است.

از سوی دیگر، مدیریت شهری اعلام کرده است که در صورت موفقیت اجرای فعلی، تعداد معابر تحت پوشش از پنج معبر به 17 معبر افزایش پیدا می‌کند. موفقیت این طرح زمانیست که با افزایش دسترسی شهروندان به فضای پارک، کاهش جست‌وجوی خودروها برای پیدا کردن جای پارک و در نهایت اثرگذاری بر ترافیک محدوده مرکزی باید معیار ارزیابی آن باشد.

پارک حاشیه‌ای می‌تواند در صورت اجرای دقیق، بخشی از مشکل ترافیک و بی‌نظمی در توقف خودروها را مدیریت کند، اما نمی‌تواند جای خالی هزاران فضای پارک مورد نیاز همدان را پر کند. تجربه‌های گذشته نیز نشان داده‌اند که اجرای این طرح بدون رفع مشکلات اجرایی و بدون توسعه همزمان زیرساخت‌های پارکینگ، نمی‌تواند راهکاری پایدار باشد.

حالا باید منتظر ماند و دید سومین تلاش مدیریت شهری همدان برای اجرای پارک حاشیه‌ای، این‌بار می‌تواند اعتماد شهروندان را جلب کند و به یک سیاست ماندگار در مدیریت ترافیک تبدیل شود یا اینکه این طرح نیز مانند تجربه‌های قبلی، پس از مدتی از خیابان‌های همدان جمع خواهد شد. 

انتهای پیام/