به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، استان همدان به واسطه برخورداری از شرایط اقلیمی مناسب، تنوع آب‌وهوایی، اراضی مستعد کشاورزی و سابقه دیرینه در تولید محصولات زراعی، یکی از مناطق دارای ظرفیت در حوزه کشت و تولید گیاهان دارویی و معطر به شمار می‌رود؛ ظرفیتی که در سال‌های اخیر توجه بیشتری را به خود جلب کرده و می‌تواند به یکی از محورهای توسعه اقتصادی بخش کشاورزی استان تبدیل شود.

محصولاتی همچون گشنیز، سیر، موسیر و رازیانه از جمله گیاهان شاخصی هستند که همدان در تولید آنها از توانمندی قابل توجهی برخوردار است و برخی شهرستان‌های استان، از جمله نهاوند، نیز در تولید محصولاتی مانند گشنیز ظرفیت ویژه‌ای دارند. با این حال، وجود ظرفیت بالا در مرحله تولید به تنهایی نمی‌تواند به معنای بهره‌مندی کامل استان از منافع اقتصادی این محصولات باشد؛ چراکه بخش مهمی از ارزش اقتصادی گیاهان دارویی در مراحل پس از تولید، از جمله فرآوری، بسته‌بندی، تولید محصولات نهایی، بازاریابی و صادرات ایجاد می‌شود.

در حال حاضر یکی از چالش‌های مهم پیش روی این بخش، فاصله میان ظرفیت تولید و زیرساخت‌های فرآوری در استان است. به این معنا که بخشی از محصولات تولیدشده در همدان به صورت خام یا با حداقل فرآوری از استان خارج می‌شود و مراحل تکمیلی آن در سایر مناطق انجام می‌گیرد، مسئله‌ای که علاوه بر کاهش سهم استان از ارزش افزوده ایجادشده، فرصت‌های قابل توجهی را در حوزه ایجاد صنایع تبدیلی، اشتغال، سرمایه‌گذاری و توسعه تجارت از همدان دور می‌کند.

این در حالی است که توسعه زنجیره ارزش گیاهان دارویی می‌تواند از مرحله انتخاب بذر و رقم مناسب و کشت محصول آغاز شده و تا برداشت اصولی، نگهداری، خشک‌کردن، فرآوری، استخراج مواد مؤثره، بسته‌بندی، تولید فرآورده‌های نهایی، بازاریابی و حتی صادرات ادامه پیدا کند. تکمیل این زنجیره در داخل استان، علاوه بر افزایش درآمد تولیدکنندگان و کشاورزان، می‌تواند زمینه حضور پررنگ‌تر بخش خصوصی و سرمایه‌گذاران را نیز در این حوزه فراهم کند.

از سوی دیگر، فعالان این بخش معتقدند توسعه گیاهان دارویی نیازمند فاصله گرفتن از نگاه صرفاً تولیدمحور است و باید میان کشاورز، متخصص، صنعتگر، سرمایه‌گذار و بازار مصرف ارتباطی منسجم شکل بگیرد. در غیر این صورت، افزایش سطح زیرکشت بدون پیش‌بینی بازار فروش و ظرفیت فرآوری، می‌تواند در سال‌های آینده مشکلاتی را برای تولیدکنندگان ایجاد کند.

در همین راستا، نشست تخصصی پیشرانان توسعه گیاهان دارویی استان همدان با هدف بررسی ظرفیت‌ها، چالش‌ها و راهکارهای توسعه این بخش برگزار شد؛ نشستی که در آن بر ضرورت تکمیل زنجیره تولید و فرآوری، استفاده از ظرفیت‌های علمی و تخصصی، توسعه کشاورزی دانش‌بنیان، تقویت صنایع تبدیلی و ایجاد پیوند میان تولیدکننده و بازار تأکید شد.

این نشست با حضور رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی همدان، رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی گیاهان دارویی ایران، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی همدان و جمعی از تولیدکنندگان، فعالان اقتصادی، کارشناسان و دست‌اندرکاران حوزه گیاهان دارویی برگزار شد و حاضران بر این نکته تأکید کردند که همدان برای تبدیل ظرفیت‌های موجود به یک مزیت اقتصادی پایدار، نیازمند برنامه‌ای جامع برای اتصال حلقه‌های مختلف زنجیره تولید تا بازار است

همدان ظرفیت تولید دارد اما از ارزش افزوده عقب مانده است

رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی همدان در این نشست با اشاره به ظرفیت‌های قابل توجه استان در حوزه گیاهان دارویی اظهار کرد: همدان از توانمندی مناسبی در تولید محصولاتی همچون گشنیز، سیر، موسیر و رازیانه برخوردار است و شهرستان نهاوند نیز یکی از مناطق مهم تولید گشنیز به شمار می‌رود.

رحیم مرتضایی با بیان اینکه توسعه تولید باید همزمان با ایجاد زیرساخت‌های فرآوری دنبال شود، افزود: سطح زیرکشت و میزان تولید برخی محصولات گیاهان دارویی در استان قابل توجه است، اما متأسفانه فرآوری این محصولات متناسب با ظرفیت تولید توسعه پیدا نکرده است.

وی ادامه داد: در شرایطی که بخش قابل توجهی از مواد اولیه در داخل استان تولید می‌شود، انجام فرآیندهای فرآوری و ایجاد ارزش افزوده در خارج از همدان به معنای از دست رفتن بخشی از ظرفیت اقتصادی استان است.

رئیس اتاق بازرگانی همدان تصریح کرد: ایجاد صنایع تبدیلی و تکمیلی، توسعه واحدهای فرآوری، بسته‌بندی و بازاریابی باید به صورت جدی در دستور کار قرار گیرد تا محصول تولیدشده در استان با ارزش افزوده بالاتر وارد بازارهای داخلی و خارجی شود.

ضرورت تشکیل کارگروه تخصصی برای گشنیز، سیر و موسیر

رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی گیاهان دارویی ایران نیز در این نشست با تأکید بر ضرورت ایجاد یک شبکه منسجم میان تولیدکنندگان، متخصصان، بخش خصوصی و دستگاه‌های اجرایی گفت: توسعه گیاهان دارویی نباید به صورت جزیره‌ای دنبال شود، بلکه همه حلقه‌های این زنجیره باید در یک مسیر مشترک قرار گیرند.

رضایی پیشنهاد تشکیل کارگروه‌های تخصصی برای محصولات شاخص استان را مطرح کرد و گفت: برای محصولاتی مانند گشنیز، سیر و موسیر باید کارگروه‌های تخصصی تشکیل شود و تولیدکنندگان موفق در کنار متخصصان قرار گیرند تا تجربیات موفق آنها به سایر کشاورزان منتقل شود.

وی افزود: اگر در میان تعداد زیادی از کشاورزان، چند تولیدکننده به عملکرد مطلوبی دست پیدا کرده‌اند، باید زمینه بازدید و انتقال تجربه فراهم شود تا روش‌های موفق از یک مزرعه به سایر مزارع منتقل شده و تعداد تولیدکنندگان موفق افزایش پیدا کند.

رئیس اتحادیه انجمن‌های علمی گیاهان دارویی ایران با هشدار نسبت به تبعات تک‌محصولی شدن کشاورزی اظهار کرد: تولیدکننده نباید صرفاً بر افزایش سطح زیرکشت یک محصول تمرکز کند، چراکه بیماری‌ها، تغییرات اقلیمی و نوسانات بازار می‌تواند در سال‌های بعد خسارت‌های قابل توجهی به تولیدکننده وارد کند.

زنجیره ارزش از انتخاب رقم تا بازار باید مدیریت شود

رضایی با تأکید بر اینکه تولید تنها نخستین حلقه زنجیره گیاهان دارویی است، گفت: از مرحله انتخاب رقم و آماده‌سازی زمین تا کشت، داشت، برداشت، نگهداری، فرآوری، بسته‌بندی و عرضه به بازار باید برنامه مشخصی وجود داشته باشد.

وی با اشاره به ظرفیت گشنیز در استان همدان بیان کرد: برای این محصول باید یک زنجیره ارزش کامل تعریف شود؛ به این معنا که از مرحله زراعت و تولید ماده اولیه تا فرآوری و تولید محصولات نهایی، برنامه‌ریزی انجام گیرد و متخصصان در تمام این مراحل در کنار تولیدکنندگان حضور داشته باشند.

رضایی همچنین استفاده از مشاوران تخصصی، کشاورزی دقیق و توسعه مکانیزاسیون را از الزامات افزایش بهره‌وری دانست و گفت: عملکرد مناسب محصول تنها به کنترل آفات و بیماری‌ها وابسته نیست، بلکه تغذیه گیاه، روش زراعت، انتخاب رقم مناسب، مدیریت مزرعه، زمان برداشت و میزان استفاده از فناوری و ماشین‌آلات نیز بر کیفیت و میزان تولید تأثیر مستقیم دارد.

وی عنوان کرد: نظارت به تنهایی نمی‌تواند مشکلات بخش کشاورزی را حل کند و باید با حضور متخصصان، مشکلات پیش از آنکه به مرحله خسارت برسند، در مزرعه شناسایی و برطرف شوند.

ظرفیت‌های علمی و اجرایی همدان باید در یک مسیر قرار گیرد

معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان نیز با اشاره به ظرفیت‌های اقلیمی، علمی و تولیدی استان اظهار کرد: شرایط مناسب اقلیمی، پیشینه علمی و وجود تولیدکنندگان توانمند، همدان را به یکی از مناطق مستعد برای توسعه گیاهان دارویی تبدیل کرده است.

حجت‌الله شهبازی با تأکید بر ضرورت استمرار ارتباط میان فعالان این حوزه پیشنهاد کرد برنامه حضور پیشرانان توسعه گیاهان دارویی به یک رویداد سالانه تبدیل شود.

وی افزود: برگزاری منظم چنین نشست‌هایی می‌تواند فرصتی برای بررسی عملکرد سال گذشته، شناسایی نقاط ضعف و قوت، انتقال تجربیات و همچنین تدوین برنامه عملیاتی برای سال آینده باشد.

به گفته وی، هم‌افزایی میان بخش دولتی، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی می‌تواند زمینه را برای استفاده بهتر از ظرفیت‌های موجود در استان فراهم کند.

توسعه کشت بدون بازار و صنعت، تولیدکننده را با مشکل مواجه می‌کند

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی همدان نیز با اشاره به تجربه فعالیت در حوزه صنعت روغن‌کشی بر ضرورت هماهنگی میان تولید، بازار و صنایع فرآوری تأکید کرد.

خزایی گفت: پیش از آنکه برای توسعه سطح زیرکشت یک محصول تصمیم‌گیری شود، باید مشخص باشد که برای تأمین مواد اولیه، بازار فروش و صنایع فرآوری آن چه برنامه‌ای وجود دارد.

وی ادامه داد: اگر توسعه کشت بدون توجه به بازار مصرف و ظرفیت صنایع فرآوری انجام شود، ممکن است در نهایت هم تولیدکننده و هم سرمایه‌گذار با مشکل مواجه شوند و محصول تولیدشده بازار مناسبی برای فروش نداشته باشد.

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی همدان با اشاره به تجربه کاهش تولید برخی دانه‌های روغنی در استان بیان کرد: این تجربه نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری در حوزه کشاورزی باید بر مبنای یک برنامه جامع و هماهنگ میان تولید، صنعت و بازار انجام شود.

خزایی همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و مجموعه‌های تخصصی استان تأکید کرد و گفت: اقدامات ارزشمندی در بخش‌های مختلف انجام شده، اما این ظرفیت‌ها زمانی می‌توانند اثرگذاری بیشتری داشته باشند که در کنار یکدیگر قرار گرفته و در قالب یک مسیر مشترک برای توسعه کشاورزی و گیاهان دارویی به کار گرفته شوند.

همدان در مسیر تبدیل تولید گیاهان دارویی به ثروت

به گزارش تسنیم، آنچه در نشست تخصصی پیشرانان توسعه گیاهان دارویی استان همدان مطرح شد، نشان می‌دهد که افزایش تولید و توسعه سطح زیرکشت به تنهایی نمی‌تواند این استان را به جایگاه واقعی خود در صنعت گیاهان دارویی برساند.

در شرایطی که همدان در تولید محصولاتی مانند گشنیز، سیر، موسیر و رازیانه از ظرفیت قابل توجهی برخوردار است، تکمیل زنجیره ارزش، توسعه صنایع فرآوری و بسته‌بندی، استفاده از دانش تخصصی، ارتقای بهره‌وری، ایجاد بازار مطمئن و توسعه صادرات باید به عنوان حلقه‌های مکمل تولید مورد توجه قرار گیرد.

به نظر می‌رسد حرکت از «تولید ماده خام» به سمت «تولید محصول نهایی» مهم‌ترین گام برای بهره‌گیری از ظرفیت‌های گیاهان دارویی در همدان باشد، مسیری که در صورت همراهی دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی، دانشگاه‌ها و تولیدکنندگان می‌تواند علاوه بر افزایش درآمد کشاورزان، زمینه‌ساز ایجاد اشتغال، جذب سرمایه‌گذاری و ماندگاری ارزش افزوده در داخل استان شود.

انتهای پیام/