به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، گیاهان دارویی در سال‌های اخیر از یک محصول صرفا کشاورزی به یکی از حلقه‌های مهم اقتصاد دانش‌بنیان و صادرات‌محور تبدیل شده‌اند محصولاتی که ارزش افزوده آنها نه در مرحله کشت، بلکه در فرآوری، بسته‌بندی، استانداردسازی، توسعه محصولات نهایی و دسترسی به بازارهای صادراتی شکل می‌گیرد. از همین رو، توسعه این بخش می‌تواند برای استان‌هایی که از ظرفیت‌های طبیعی و اقلیمی مناسب برخوردارند، به معنای عبور از کشاورزی سنتی و حرکت به سمت کشاورزی با ارزش افزوده بالاتر باشد.

همدان نیز به واسطه تنوع اقلیمی، برخورداری از عرصه‌های طبیعی و سابقه فعالیت در حوزه گیاهان دارویی، ظرفیت قابل‌توجهی برای حضور در این بازار دارد. قرار گرفتن این استان در پهنه زاگرس و همجواری با استان‌هایی همچون کردستان و کرمانشاه، امکان شکل‌گیری یک زنجیره منطقه‌ای در تولید و فرآوری گیاهان دارویی را فراهم می‌کند زنجیره‌ای که در صورت تکمیل، می‌تواند از مزرعه تا بازارهای داخلی و خارجی امتداد پیدا کند.

در همین چارچوب، نشست تخصصی «احیای علم گیاهی ابن‌سینا و نقش گیاهان دارویی زاگرس» با رویکرد «پیش‌رانان توسعه» برگزار شد؛ نشستی که محور اصلی آن نه صرفا افزایش سطح زیرکشت، بلکه تقویت زنجیره ارزش و تبدیل ظرفیت‌های گیاهی منطقه به فعالیت اقتصادی پایدار بود.

از مزرعه تا بازار مسئله اصلی، تکمیل زنجیره ارزش

در همین راستا نشست تخصصی زنجیره ارزش گیاهان دارویی استان همدان روز دوشنبه 2 شهریورماه 1405 در سالن اجتماعات امام علی(ع) سازمان جهاد کشاورزی استان همدان برگزار شد. فضای جلسه، بیش از آنکه صرفا یک گردهمایی اداری باشد، بر شناسایی ظرفیت‌های موجود و یافتن مسیرهای عملیاتی برای توسعه صنعت گیاهان دارویی متمرکز بود.

حمزه خانجانی افشار، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، به همراه معاونان، مدیران و کارشناسان ستادی سازمان در این نشست حضور داشتند. نمایندگانی از استان‌های کردستان و کرمانشاه نیز در جلسه حاضر بودند تا ظرفیت‌های مشترک منطقه زاگرس برای توسعه گیاهان دارویی مورد بررسی قرار گیرد.

انتخاب موضوع «احیای علم گیاهی ابن‌سینا» برای این نشست نیز از این منظر قابل توجه است که همدان علاوه بر ظرفیت‌های طبیعی، از یک پشتوانه تاریخی و فرهنگی در حوزه دانش پزشکی و گیاهان دارویی برخوردار است. تبدیل این میراث علمی و تاریخی به مزیت اقتصادی، البته نیازمند پیوند میان دانش، تولید، فناوری و بازار است.

نگاه به گیاهان دارویی باید اقتصادی‌تر شود

حمزه خانجانی افشار، رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، در این نشست بر ضرورت حرکت از تولید خام به سمت ایجاد ارزش افزوده در حوزه گیاهان دارویی تاکید کرد. از این منظر، افزایش تولید به‌تنهایی نمی‌تواند تضمین‌کننده توسعه این بخش باشد و سیاست‌گذاری باید به گونه‌ای باشد که حلقه‌های پس از تولید نیز همزمان با توسعه کشت شکل بگیرند.

به گفته او، توسعه گیاهان دارویی زمانی می‌تواند به یک مزیت اقتصادی برای استان تبدیل شود که ارتباط میان کشاورز، مراکز تحقیقاتی، صنایع فرآوری، فعالان اقتصادی و بازار برقرار شود. در چنین شرایطی، کشاورز نیز به جای آنکه صرفا تولیدکننده ماده اولیه باشد، در زنجیره‌ای قرار می‌گیرد که ارزش محصول او تا مراحل فرآوری و عرضه نهایی حفظ و تقویت می‌شود.

رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان همدان همچنین بر استفاده از ظرفیت‌های منطقه‌ای تاکید دارد. همکاری میان همدان، کردستان و کرمانشاه می‌تواند زمینه شکل‌گیری یک شبکه تولید و فرآوری در غرب کشور را فراهم کند؛ شبکه‌ای که به جای نگاه جزیره‌ای به تولید، ظرفیت‌های اقلیمی و تخصصی هر استان را در یک زنجیره مشترک به کار گیرد.

از این منظر، توسعه گیاهان دارویی را باید بخشی از برنامه متنوع‌سازی اقتصاد کشاورزی دانست؛ اقتصادی که در آن محدودیت منابع آب، نوسانات بازار محصولات سنتی و ضرورت افزایش درآمد کشاورزان، نیاز به انتخاب محصولات با ارزش افزوده بیشتر را پررنگ کرده است.

تولید بدون بازار، توسعه پایدار ایجاد نمی‌کند

حجت‌الله شهبازی، معاون بهبود تولیدات گیاهی سازمان جهاد کشاورزی استان همدان، نیز در این نشست بر ضرورت توجه همزمان به تولید و بازار تاکید کرد. در حوزه گیاهان دارویی، انتخاب الگوی کشت باید متناسب با شرایط اقلیمی، نیاز بازار، ظرفیت صنایع فرآوری و امکان صادرات انجام شود؛ در غیر این صورت، افزایش تولید می‌تواند با مشکل فروش و افت قیمت در زمان برداشت مواجه شود.

از نگاه معاون وی یکی از الزامات توسعه این بخش، حرکت به سمت تولید هدفمند و قراردادی است چرا که تولیدکننده زمانی می‌تواند با اطمینان بیشتری وارد کشت گیاهان دارویی شود که بداند محصول او در چه بازاری، با چه استانداردی و توسط چه مجموعه‌ای خریداری و فرآوری خواهد شد.

شهبازی همچنین بر اهمیت دانش فنی در این حوزه تاکید کرد و گفت: کیفیت بذر و نهاده، روش کشت، زمان برداشت، نحوه خشک‌کردن و نگهداری و در نهایت فرآوری محصول، همگی بر کیفیت و ارزش اقتصادی گیاه دارویی اثرگذارند. بنابراین توسعه این بخش نیازمند آن است که دانش فنی از مرحله تحقیقاتی به مزرعه و از مزرعه به صنعت منتقل شود.

وی افزود: استان همدان می‌تواند با استفاده از ظرفیت مراکز علمی و تحقیقاتی و همچنین فعال کردن بخش خصوصی، مسیر توسعه گیاهان دارویی را از یک فعالیت محدود کشاورزی به یک زنجیره اقتصادی کامل تبدیل کند؛ زنجیره‌ای که در آن تولید، فرآوری و بازار به شکل همزمان توسعه یابند.

صادرات فرصتی که هنوز به محصول نهایی نیاز دارد

یک فعال اقتصادی حاضر در حوزه کشاورزی و تجارت محصولات گیاهی نیز در این نشست، مهم‌ترین فرصت گیاهان دارویی را در بازارهای صادراتی دانست. 

مهدی حسنخانی گفت: بازار جهانی بیشتر از آنکه به دنبال ماده خام باشد، به محصولات استاندارد، فرآوری‌شده و دارای بسته‌بندی و برند مشخص نیاز دارد.

وی افزود:صادرات گیاهان دارویی نباید به فروش محصول خشک‌شده و خام محدود شود چرا که توسعه عصاره‌ها، اسانس‌ها، فرآورده‌های گیاهی، محصولات سلامت‌محور و سایر محصولات با ارزش افزوده می‌تواند درآمد صادراتی بیشتری ایجاد کند و سهم تولیدکننده داخلی از ارزش نهایی محصول را افزایش دهد.

این فعال اقتصادی عنوان کرد: یکی از چالش‌های اصلی، نبود ارتباط کافی میان تولیدکننده و بازار نهایی است. اگر پیش از آغاز کشت، بازار هدف و مشخصات محصول مورد نیاز آن بازار مشخص شود، ریسک تولید کاهش پیدا می‌کند و امکان برنامه‌ریزی برای صادرات نیز افزایش می‌یابد.

وی همچنین بر ضرورت ایجاد برند منطقه‌ای برای محصولات گیاهان دارویی زاگرس تاکید دارد و ادامه داد: همدان و استان‌های همجوار می‌توانند به جای رقابت پراکنده، ظرفیت‌های خود را برای ایجاد یک هویت تجاری مشترک به کار گیرند اقدامی که در بلندمدت می‌تواند قدرت چانه‌زنی تولیدکنندگان منطقه را در بازارهای داخلی و خارجی افزایش دهد.

فرصت همدان برای عبور از کشاورزی خام‌فروش

به گزارش تسنیم، جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده در نشست تخصصی زنجیره ارزش گیاهان دارویی نشان می‌دهد که چالش اصلی این حوزه، صرفا کمبود ظرفیت تولید نیست؛ مسئله اصلی، تکمیل حلقه‌هایی است که محصول را از مزرعه به یک کالای اقتصادی با ارزش افزوده بالا تبدیل می‌کنند.

همدان از یک سو ظرفیت‌های طبیعی و کشاورزی لازم برای توسعه این بخش را در اختیار دارد و از سوی دیگر، نام و پیشینه ابن‌سینا می‌تواند به یک مزیت هویتی برای توسعه برند گیاهان دارویی استان تبدیل شود. اما تبدیل این ظرفیت‌ها به درآمد و صادرات، نیازمند سرمایه‌گذاری در فرآوری، استانداردسازی، بسته‌بندی، بازاریابی و ایجاد ارتباط پایدار میان تولیدکنندگان و صنایع است.

در نهایت، اگر سیاست توسعه گیاهان دارویی از «افزایش سطح زیرکشت» به «توسعه زنجیره ارزش» تغییر کند، این محصول می‌تواند یکی از مسیرهای متنوع‌سازی اقتصاد کشاورزی همدان باشد. مزیتی که در صورت پیوند میان سه استان همدان، کردستان و کرمانشاه، قابلیت تبدیل شدن به یک زنجیره اقتصادی منطقه‌ای در پهنه زاگرس را نیز خواهد داشت.

انتهای پیام/