به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، همدان شهری که هنوز در حافظه اجتماعی آن سفره‌های ساده، مهمانی‌های خانوادگی و رفت‌وآمدهای بی‌تکلف جایگاه پررنگی دارد، حالا با معادله تازه‌ای روبه‌روست معادله‌ای که در آن هر دعوت، پیش از آنکه به تعارف و صمیمیت برسد، پای ماشین‌حساب را وسط می‌کشد.

یک شام معمولی برای 10 نفر در همدان، با منویی شامل زرشک‌پلو با مرغ، یک خورشت، سالاد، ماست، نوشیدنی، میوه و چای، دیگر خرجی حاشیه‌ای در بودجه خانوار نیست. محاسبات بر اساس قیمت‌های رسمی و عرف بازار نشان می‌دهد هزینه چنین سفره‌ای دست‌کم به حدود 6.7 میلیون تومان می‌رسد یعنی سهم هر مهمان نزدیک به 677 هزار تومان.

برای خانواری که درآمدش به‌سختی هزینه‌های ضروری ماه را پوشش می‌دهد، چنین رقمی دیگر «خرج مهمانی» نیست بخشی از درآمد ماهانه است که باید برای یک شب کنار گذاشته شود.

روزهایی که مهمان، حبیب خدا بود

همدان هنوز شهر خاطره‌های سفره‌های گسترده و مهمانی‌های خانوادگی است همان عصرهایی که مهمان می‌توانست بی‌خبر از راه برسد و صاحبخانه بدون آنکه محاسبه کند چند نفر قرار است سر سفره بنشینند، بشقابی دیگر کنار سفره بگذارد.

مهمانی در بسیاری از خانواده‌های همدانی الزاماً با غذاهای گران و سفره‌های رنگارنگ تعریف نمی‌شد. آبگوشت، قیمه، آش، نان و پنیر، هندوانه و چای می‌توانست یک شب کامل را بسازد. ارزش مهمانی بیشتر از آنکه به قیمت مواد غذایی وابسته باشد، به حضور آدم‌ها مربوط بود اما تورم، این معادله فرهنگی را به‌تدریج تغییر داده است.

کم شدن مهمانی‌ها در آمارهای رسمی تورم ثبت نمی‌شود. کسی برای حذف یک دورهمی خانوادگی فرم آماری پر نمی‌کند. با این حال، نشانه‌های این تغییر را می‌توان در سبک زندگی خانوارها دید، دیدارهایی که کوتاه‌تر شده‌اند، دعوت‌ها کمتر شده‌اند و بخشی از دورهمی‌های خانوادگی به رستوران، فضای مجازی یا حتی دیدارهای مناسبتی محدود شده است.

صورت‌حساب یک شام 10 نفره

برای یک مهمانی 10 نفره، اگر قرار باشد میزبان سراغ یک منوی کاملاً معمولی برود، می‌توان این سبد را در نظر گرفت: زرشک‌پلو با مرغ، خورشت قیمه با گوشت گوساله، سالاد فصل، ماست، دوغ، میوه و چای و شیرینی.

برای حدود 2.5 کیلو برنج ایرانی، بیش از یک میلیون تومان باید کنار گذاشت. سه کیلو مرغ نیز رقمی نزدیک به 900 هزار تومان هزینه دارد. اگر یک کیلو گوشت گوساله برای خورشت در نظر گرفته شود، هزینه این قلم به تنهایی می‌تواند به حدود یک میلیون و 600 هزار تومان برسد.

دو کیلو ماست، مواد اولیه سالاد، روغن، رب، لپه، زرشک، زعفران و ادویه نیز هزینه جداگانه‌ای ایجاد می‌کنند. نوشیدنی، میوه و در نهایت چای، قند و شیرینی را هم باید به این فهرست اضافه کرد.

حاصل این محاسبه، برای یک سفره نسبتاً ساده، رقمی در محدوده 6.7 میلیون تومان است.

یعنی هر مهمان حدود 677 هزار تومان برای میزبان هزینه دارد؛ آن هم در شرایطی که خبری از غذای اضافه، دسرهای گران، آجیل، چند مدل خورشت یا پذیرایی لوکس نیست.

اگر گوشت گوسفندی جای گوشت گوساله را بگیرد یا ماهی و گوشت بیشتری وارد منو شود، هزینه به‌سرعت از مرز هفت میلیون تومان عبور می‌کند.

13 روز کار برای یک شب مهمانی

اما عدد 6.7 میلیون تومان زمانی معنای اقتصادی پیدا می‌کند که آن را کنار درآمد خانوار قرار دهیم.اگر حداقل دریافتی یک کارگر را مبنا قرار دهیم، هزینه یک مهمانی 10 نفره می‌تواند معادل بخش قابل‌توجهی از درآمد یک ماه او باشد. با فرض درآمد ماهانه حدود 15 میلیون تومان، هزینه 6.7 میلیون تومانی یک مهمانی، نزدیک به 45 درصد درآمد ماهانه است.

به بیان ساده‌تر، یک کارگر با حداقل درآمد باید حدود 13 روز کار کند تا بتواند هزینه چنین شامی را تأمین کند؛ آن هم به شرطی که در این 13 روز هیچ هزینه‌ای برای مسکن، خوراک، حمل‌ونقل، درمان و سایر نیازهای خود نداشته باشد.

این مقایسه نشان می‌دهد مهمانی از یک «هزینه جاری» به هزینه‌ای نزدیک به هزینه‌های بزرگ خانوار تبدیل شده است.

شهروندان چه می‌گویند؟

برای سنجش این تغییر فقط نباید به اعداد بازار نگاه کرد. تجربه شهروندان، تصویر دیگری از فشار هزینه‌ها ارائه می‌دهد فشاری که از قیمت یک کیلو برنج و مرغ آغاز می‌شود و در نهایت به تصمیم درباره برگزاری یا لغو یک مهمانی می‌رسد.

هادی ملکی، بازنشسته یکی از ادارات استان می‌گوید: قبلاً اگر پنج، شش نفر مهمان می‌آمدند، نهایتاً کمی برنج و گوشت بیشتر می‌خریدیم. الان قبل از دعوت باید حساب کنیم مهمانی چقدر برایمان تمام می‌شود.

وی با بیان اینکه هزینه میوه و پذیرایی به اندازه غذای اصلی فشار ایجاد می‌کند می‌افراید: ممکن است بتوانیم غذا را مدیریت کنیم، اما وقتی میوه، شیرینی، نوشیدنی و مخلفات را حساب می‌کنیم، رقم نهایی خیلی بیشتر از چیزی می‌شود که اول تصور کرده‌ایم.

مریم رضایی سرپرست خانوار و قالیباف است می‌گوید: راه‌حل حذف بخشی از پذیرایی بوده است، قبلاً چند نوع غذا می‌گذاشتیم، الان یک غذا درست می‌کنیم و همان را هم به اندازه مهمان‌ها. واقعاً امکان ریخت‌وپاش وجود ندارد.

وی ادامه می‌دهد: وقتی درآمد محدود باشد، افزایش قیمت مواد غذایی خیلی زود خودش را نشان می‌دهد. شاید در نگاه اول کم کردن یک نوع غذا یا حذف بخشی از پذیرایی موضوع مهمی نباشد، اما وقتی قیمت همه چیز بالا رفته، همین صرفه‌جویی‌های کوچک در پایان ماه اهمیت پیدا می‌کند. واقعاً دیگر امکان ریخت‌وپاش و مهمانی‌های پرهزینه مثل گذشته وجود ندارد.

سعیده همتی وکیل پایه یک دادگستری هم می‌گوید: مهمانی‌ها کمتر شده است. قبلاً هر ماه چند بار دورهمی داشتیم، اما الان بیشتر دیدارها به مناسبت‌هایی مثل عید یا تولد محدود شده است.

پی با بیان اینکه گرانی تنها کیفیت پذیرایی را تغییر نداده، بلکه در تعداد دفعات مهمانی نیز اثر گذاشته است می‌افزاید: قبلاً ممکن بود بدون اینکه از چند روز قبل برنامه‌ریزی کنیم، خانواده را برای شام دعوت کنیم. الان معمولاً قبل از دعوت حساب می‌کنیم که چقدر باید خرید کنیم و آیا از عهده هزینه آن برمی‌آییم یا نه. برای همین تعداد مهمانی‌ها هم کمتر شده است.

رضا روحی، صاحب یک هایپرمارکت در همدان، درباره افزایش هزینه اقلام مصرفی خانوار می‌گوید: حتی اگر بخواهید یک مهمانی کاملاً ساده برگزار کنید، قیمت مواد اولیه اجازه نمی‌دهد هزینه نهایی خیلی پایین بیاید. بخش قابل‌توجهی از هزینه همان اقلام اولیه‌ای است که نمی‌شود از سفره حذفشان کرد.

وی ادامه می‌دهد: برای مثال، مرغ و برنج را که بخرید، بخش زیادی از هزینه مهمانی تأمین شده است. بعد باید میوه، ماست، نوشیدنی، روغن، رب و سایر اقلام را هم اضافه کنید. شاید هر کدام از این کالاها به تنهایی رقم خیلی بزرگی نباشند، اما وقتی همه را کنار هم می‌گذارید، عدد نهایی قابل‌توجه می‌شود.

این فروشنده همدانی با اشاره به تغییر الگوی خرید مشتریان می‌گوید: رفتار مردم نسبت به گذشته تغییر کرده است. مشتری‌ها بیشتر قیمت می‌پرسند، برندهای مختلف را مقایسه می‌کنند و اگر امکانش باشد سراغ گزینه‌های ارزان‌تر می‌روند. خیلی‌ها حتی مقدار خریدشان را هم کاهش داده‌اند.

روحی می‌افزاید: قبلاً ممکن بود خانواده‌ای برای مهمانی چند قلم بیشتر از نیاز معمولش خرید کند، چون می‌خواست سفره‌اش کامل باشد. الان بیشتر خریدها حساب‌شده است. مردم تقریباً می‌دانند چند نفر مهمان دارند و به همان اندازه خرید می‌کنند.

به گفته وی افزایش قیمت فقط روی کالاهای اصلی اثر نگذاشته است و هزینه پذیرایی مجموعه‌ای از کالاهاست. بنابراین وقتی قیمت میوه، نوشیدنی، روغن یا حتی شیرینی بالا می‌رود، در نهایت همه این افزایش‌ها روی قیمت تمام‌شده مهمانی جمع می‌شود.

روحی در پایان می‌گوید: برای همین است که وقتی مردم می‌گویند مهمانی گران شده، منظورشان فقط قیمت یک قلم کالا نیست. مجموع خریدی که برای یک دورهمی انجام می‌دهند، نسبت به درآمدشان سنگین‌تر شده و همین باعث شده خیلی‌ها یا تعداد مهمان‌ها را کمتر کنند یا دفعات مهمانی را کاهش دهند.

روح‌الله حسینی بازنشسته آموزش و پرورش نیز می‌گوید: قبلاً مهمان سرزده برای خانواده مسئله‌ای نبود. الان اگر کسی خبر بدهد چند نفر قرار است بیایند، اولین چیزی که به ذهنمان می‌رسد هزینه خرید است.

وی با بیان اینکه فشار هزینه بیشتر متوجه خانوارهای دارای درآمد ثابت است، ادامه می‌دهد: حقوق ما هر ماه تقریباً مشخص است، اما قیمت مواد غذایی مرتب تغییر می‌کند. بنابراین مجبوریم تعداد مهمانی‌ها را کم کنیم.

این شهروند همدانی با معتقد است کاهش مهمانی فقط یک موضوع اقتصادی نیست و می‌گوید: آدم‌ها کمتر همدیگر را می‌بینند. شاید در ظاهر مسئله فقط گران شدن غذا باشد، اما در نهایت روابط خانوادگی هم تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

سفره همدانی زیر فشار قیمت‌ها

برای درک بهتر این تغییر، کافی است به بازار مواد غذایی نگاه کنیم.مرغ، که سال‌ها یکی از مهم‌ترین اقلام پروتئینی خانوارهای متوسط به شمار می‌رفت، دیگر کالایی ارزان محسوب نمی‌شود. گوشت قرمز نیز عملاً از سفره بسیاری از خانوارها فاصله گرفته است. قیمت انواع گوشت گوسفندی و گوساله به حدی رسیده که استفاده از آن در غذای مهمانی، هزینه نهایی سفره را به‌سرعت افزایش می‌دهد.

در همدان، این فشار فقط از سمت پروتئین نیست. برنج، روغن، رب، حبوبات و حتی اقلام ساده‌ای مانند ماست و نوشیدنی نیز سهم خود را از تورم گرفته‌اند.میوه هم که زمانی یکی از کم‌هزینه‌ترین بخش‌های پذیرایی بود، دیگر لزوماً چنین نقشی ندارد.

قیمت‌ها تابع هزینه تمام‌شده است

در همین راستا، محمد ارغوان رئیس اتاق اصناف همدان، در گفت‌و‌گو با خبرنگار تسنیم درباره روند قیمت کالاهای پرمصرف و دلایل افزایش هزینه سبد پذیرایی خانوار گفت: قیمت مواد غذایی در بازار تابع عوامل مختلفی است و نمی‌توان افزایش قیمت یک کالا را فقط به عملکرد واحدهای صنفی نسبت داد. در مورد کالاهایی مانند مرغ و گوشت، هزینه تولید، نهاده‌های دامی، حمل‌ونقل و شرایط عرضه و تقاضا بر قیمت نهایی اثرگذار است. در مورد برنج و میوه نیز شرایط تامین، فصل برداشت، هزینه حمل و میزان عرضه در بازار از عوامل موثر بر قیمت هستند.

وی افزود: واحدهای صنفی موظف هستند کالا را با قیمت‌های تعیین‌شده و در چارچوب ضوابط به مصرف‌کننده عرضه کنند و در صورت مشاهده تخلف، موضوع از طریق بازرسی و نظارت پیگیری می‌شود. با این حال، برای تحلیل دقیق قیمت‌ها باید زنجیره تامین از مرحله تولید و عمده‌فروشی تا خرده‌فروشی مورد بررسی قرار گیرد.

رئیس اتاق اصناف همدان عنوان کرد: در شرایط فعلی، افزایش هزینه‌های خانوار باعث شده مردم هنگام خرید حساسیت بیشتری نسبت به قیمت‌ها داشته باشند. طبیعی است وقتی قیمت اقلامی مانند مرغ، گوشت، برنج و میوه افزایش پیدا می‌کند، هزینه نهایی یک سفره خانوادگی یا مهمانی نیز بیشتر شود و مصرف‌کننده به سمت خرید کمتر یا انتخاب کالاهای اقتصادی‌تر حرکت کند.

ارغوان درباره نظارت بر قیمت‌ها نیز توضیح می‌دهد: نظارت بر بازار به‌صورت مستمر انجام می‌شود و واحدهای صنفی موظف هستند قیمت کالاها را مطابق ضوابط و نرخ‌های تعیین‌شده عرضه کنند. در بازرسی‌ها، مواردی مانند گران‌فروشی، کم‌فروشی، درج نکردن قیمت و رعایت نکردن ضوابط فروش مورد بررسی قرار می‌گیرد و در صورت مشاهده تخلف، پرونده برای رسیدگی به مراجع مربوطه ارسال می‌شود.

به گفته او، افزایش قیمت مواد غذایی را نمی‌توان به یک عامل مشخص نسبت داد چرا که هزینه تولید و تامین کالا، قیمت نهاده‌ها، حمل‌ونقل، دستمزد، اجاره واحدهای صنفی و هزینه‌های مختلف در زنجیره توزیع، همگی در قیمت نهایی کالا اثر دارند. هرچقدر هزینه تامین و توزیع افزایش پیدا کند، طبیعی است که این افزایش در نهایت بخشی از قیمت پرداختی مصرف‌کننده را تشکیل دهد.

وی ادامه می‌دهد: در برخی کالاها مانند مرغ و گوشت، هزینه نهاده و تولید اهمیت بیشتری دارد و در کالاهایی مانند میوه، هزینه حمل‌ونقل، فصل تولید، میزان عرضه و ضایعات می‌تواند روی قیمت نهایی اثرگذار باشد. در مورد برنج نیز قیمت خرید، هزینه واردات یا تولید داخلی، حمل‌ونقل و توزیع در تعیین قیمت مصرف‌کننده موثر است.

ارغوان تاکید می‌کند: بنابراین برای کنترل قیمت‌ها باید به کل زنجیره توجه کرد. صرفاً نظارت بر واحد خرده‌فروشی نمی‌تواند همه عوامل افزایش قیمت را کنترل کند. اگر هزینه‌های بالادستی کاهش پیدا کند و عرضه کالا با ثبات بیشتری انجام شود، طبیعتاً فشار کمتری نیز به مصرف‌کننده وارد خواهد شد.

تورم فقط سفره را کوچک نمی‌کند

رضا موحدی کارشناس اقتصاد خانوار، درباره تاثیر افزایش قیمت مواد غذایی بر الگوی مصرف خانوار می‌گوید: وقتی قیمت کالاهای خوراکی و سایر اقلام ضروری با سرعت بیشتری نسبت به درآمد خانوار افزایش پیدا می‌کند، قدرت خرید واقعی کاهش می‌یابد. در چنین شرایطی، خانوار برای حفظ هزینه‌های ضروری مانند مسکن، خوراک، درمان و آموزش، ناچار است بخشی از هزینه‌های قابل‌حذف را کاهش دهد. یکی از نخستین بخش‌هایی که تحت تاثیر قرار می‌گیرد، هزینه‌های تفریحی، سفر، رستوران و مهمانی است.

وی ادامه می‌دهد: مسئله فقط کوچک شدن سفره نیست ترکیب هزینه‌های خانوار نیز تغییر می‌کند. خانواده‌ای که پیش از این می‌توانست بخشی از درآمد خود را به مهمانی، تفریح یا دیدارهای خانوادگی اختصاص دهد، با افزایش هزینه‌های ضروری، این بخش از بودجه را محدود می‌کند. به همین دلیل ممکن است کاهش مهمانی‌ها در ظاهر یک تغییر فرهنگی به نظر برسد، اما ریشه آن را باید در کاهش قدرت خرید جست‌وجو کرد.

این کارشناس اقتصاد خانوار با اشاره به اثر تورم بر کیفیت زندگی می‌افزاید: هزینه‌های اجتماعی و فرهنگی اگرچه در کوتاه‌مدت ضروری تلقی نمی‌شوند، اما بخشی از رفاه خانوار هستند. بنابراین وقتی این هزینه‌ها به‌طور مستمر حذف می‌شوند، نمی‌توان گفت خانوار صرفاً الگوی خرید خود را تغییر داده است، بخشی از کیفیت زندگی نیز تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

به گفته وی، در دوره‌های تورمی، خانوارها معمولاً ابتدا از کالاها و خدماتی می‌زنند که امکان حذف آنها وجود دارد. اما اگر فشار هزینه‌ای ادامه پیدا کند، حتی کیفیت مصرف کالاهای ضروری نیز تغییر می‌کند و خانوار به سمت کالاهای ارزان‌تر، خرید کمتر و کاهش دفعات مصرف حرکت می‌کند.

این کارشناس تاکید می‌کند: در مورد مهمانی، موضوع اهمیت بیشتری دارد، زیرا این هزینه فقط اقتصادی نیست و با روابط اجتماعی خانوار ارتباط دارد. وقتی هزینه یک دورهمی خانوادگی چند میلیون تومان می‌شود، ممکن است خانواده تعداد مهمانی‌ها را کاهش دهد یا شکل پذیرایی را تغییر دهد. این رفتار در سطح فردی کوچک به نظر می‌رسد، اما اگر در تعداد زیادی از خانوارها تکرار شود، نشانه‌ای از کاهش قدرت خرید و تغییر الگوی زندگی خواهد بود.

وقتی هزینه معاش، هزینه معاشرت را می‌بلعد

به گزارش تسنیم، صحبت‌های افراد مختلف و اعداد این گزارش یک پیام روشن دارند اینکه تورم مواد غذایی فقط اندازه سبد خرید خانوار را تغییر نداده، بلکه بخشی از سبک زندگی را نیز هدف گرفته است.

هزینه حدود 6.7 میلیون تومانی یک مهمانی 10 نفره، در شرایطی که درآمد بسیاری از خانوارها ثابت و هزینه‌های ضروری زندگی رو به افزایش است، نشان می‌دهد میزبانی دیگر برای بخش قابل‌توجهی از جامعه یک خرج کوچک و روزمره نیست در چنین شرایطی، خانواده‌ها ابتدا از تجملات می‌زنند، بعد تعداد مهمانی‌ها را کم می‌کنند و در نهایت ممکن است اصل دورهمی را کنار بگذارند.

این همان نقطه‌ای است که اقتصاد از سفره عبور می‌کند و به روابط اجتماعی می‌رسد، در همدان، جایی که مهمانی و رفت‌وآمد خانوادگی بخشی از زندگی روزمره و فرهنگ اجتماعی بوده، گران شدن یک شام 10 نفره را نمی‌توان فقط یک مسئله مربوط به قیمت مرغ، برنج یا گوشت دانست.

وقتی یک سفره ساده به اندازه نزدیک به نیمی از درآمد ماهانه یک کارگر هزینه دارد، «مهمان‌نوازی» دیگر صرفاً یک انتخاب فرهنگی نیست؛ به انتخابی اقتصادی تبدیل شده است، بفرمایید منزل ما، هنوز همان جمله آشنای فرهنگ ایرانی است، اما فاصله میان گفتن این جمله و توان عملی کردنش، در حال بیشتر شدن است و شاید تلخ‌ترین بخش ماجرا همین باشد اینکه ماشین‌حساب حالا به عنوان مهمان ویژه کنار سفره نشسته است.

انتهای پیام/