به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، سیدمحمد بطحایی، رئیس سازمان امور اجتماعی کشور و معاون وزیر، امروز در اجلاسیه روز جهانی مسجد و برنامه اقدام شبکه مدیریت محله‌محور در استانداری همدان، با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی و شهدای جنگ تحمیلی اظهار کرد: آنچه امروز در قالب روز جهانی مسجد مورد توجه قرار می‌گیرد، ریشه در حادثه‌ای دارد که حدود پنج دهه پیش رخ داد و طی آن مسجدالاقصی توسط فردی استرالیایی به آتش کشیده شد؛ پس از این اقدام، روزی در تقویم جهان اسلام برای گرامیداشت جایگاه مسجد و محکومیت این اقدام شنیع تعیین شد.

وی با اشاره به پیشینه مسجد در صدر اسلام افزود: در زمان هجرت پیامبر اکرم(ص) و مسلمانان به مدینه، در کنار مسجدالنبی محلی برای اسکان گروهی از اصحاب ایجاد شد که تعداد آنان در مقاطع مختلف از حدود 70 نفر تا چند صد نفر ذکر شده است. شکل‌گیری اصحاب صفه نشان می‌دهد که مسجد از همان ابتدای شکل‌گیری جامعه اسلامی، تنها محل عبادت و انجام مناسک دینی نبوده، بلکه کارکردهای اجتماعی و خدماتی نیز داشته و در رسیدگی به مسائل و نیازهای مردم نقش ایفا می‌کرده است.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور ادامه داد: اگر به تاریخ شهرهای بزرگ اسلامی نیز نگاه کنیم، مسجد در بسیاری از این شهرها محور فعالیت‌های مختلف اجتماعی بوده و خدماتی مانند آموزش، بهداشت و درمان، حمایت از نیازمندان و مقابله با آسیب‌های اجتماعی در ارتباط با مسجد انجام می‌شده است. بنابراین مسجد در الگوی جامعه اسلامی، نهادی منزوی از جامعه نبوده، بلکه با زندگی روزمره مردم ارتباط مستقیم داشته و به عنوان یک مرجع برای حل مسائل و پاسخگویی به نیازهای اجتماعی شناخته می‌شده است.

بطحایی با بیان اینکه بخشی از این کارکردها در دوره‌هایی از تاریخ به تدریج کمرنگ شده است، تصریح کرد: امروز تلاش ما باید بر این باشد که مسجد بار دیگر در کنار جایگاه عبادی خود، کارکردهای متنوع اجتماعی‌اش را نیز به دست آورد. بازگشت مسجد به این جایگاه به معنای تغییر هویت آن نیست، بلکه هدف این است که ظرفیت‌های موجود در مسجد برای خدمت به مردم و حل مسائل جامعه بار دیگر فعال شود.

محله‌محوری برای تقویت ظرفیت‌های موجود است

وی درباره رویکرد محله‌محور نیز گفت: محله‌محوری به این معنا نیست که وظایف حکمرانی از دستگاه‌های مسئول گرفته و به مساجد واگذار شود، بلکه هدف این است که مسجد به کارکرد و جایگاه اصلی خود در محله نزدیک شود. کانونیت و مرجعیت مسجد در حل مسائل اجتماعی می‌تواند یکی از اثربخش‌ترین ظرفیت‌های موجود در جامعه باشد و اگر این ظرفیت در کنار سایر مجموعه‌های مردمی و اجرایی قرار گیرد، امکان پاسخگویی دقیق‌تر به نیازهای مردم فراهم خواهد شد.

معاون وزیر کشور با اشاره به شکل‌گیری شبکه مدیریت محله‌محور افزود: این شبکه با هدف ایجاد یک ساختار جدید و کنار گذاشتن فعالیت‌هایی که تاکنون در محلات انجام شده، شکل نگرفته است؛ بلکه تلاش می‌شود مجموعه اقداماتی که تاکنون توسط نهادهای مردمی، تشکل‌ها، گروه‌های جهادی، مساجد، هلال احمر و دستگاه‌های مختلف انجام شده، در کنار یکدیگر قرار گیرد و با ایجاد ارتباط میان این ظرفیت‌ها، میزان اثرگذاری آنها افزایش یابد.

بطحایی ادامه داد: در بسیاری از محلات کشور ظرفیت‌های مختلفی وجود دارد که هرکدام به صورت جداگانه در حال فعالیت هستند، اما نبود ارتباط و هماهنگی میان آنها ممکن است موجب موازی‌کاری یا استفاده نشدن کامل از ظرفیت‌های موجود شود. شبکه مدیریت محله‌محور به دنبال آن است که این تلاش‌ها را منسجم و مکمل یکدیگر کند تا در نهایت خدماتی که به مردم ارائه می‌شود، با شناخت دقیق‌تر نیازهای محله و با اثربخشی بیشتری همراه باشد.

نظام مسائل محلات باید مبنای تصمیم‌گیری باشد

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور با اشاره به ابلاغ رویکرد محله‌محوری در وزارت کشور اظهار کرد: پس از مباحث و نشست‌های متعدد رئیس‌جمهور با استانداران، این رویکرد در مهرماه سال 1404 طی بخشنامه‌ای با امضای وزیر کشور ابلاغ شد و از آن زمان تلاش شده است زمینه اجرای جدی‌تر این سیاست در محلات فراهم شود.

بطحائی یکی از حلقه‌های مفقوده در شیوه‌های موجود مدیریت محله را نبود ضمانت اجرایی برای مسائل شناسایی‌شده دانست و گفت: ممکن است در یک شورای محله، مسجد یا مجموعه بسیج، مسائل اصلی یک محله شناسایی و اولویت‌بندی شود، اما پرسش مهم این است که این نظام مسائل در ساختار حکمرانی پیرامون ما چه میزان ضمانت اجرایی دارد و آیا دستگاه‌های مسئول خود را موظف به پیگیری آن مسائل می‌دانند یا خیر.

وی تأکید کرد: باید به سمتی حرکت کنیم که دستگاه‌های اجرایی در خدمت نظام تصمیم‌سازی محلات قرار گیرند؛ زیرا مردم و فعالان محلی بیش از هر مجموعه دیگری با واقعیت‌های میدان آشنا هستند و بهتر می‌دانند که در یک مقطع مشخص، کدام خدمت برای محله آنها ضرورت و اولویت بیشتری دارد. تصمیم‌گیری از فاصله دور و بدون شناخت دقیق از مسائل هر محله نمی‌تواند به اندازه تصمیمی که مبتنی بر شناخت میدانی و مشارکت مردم باشد، اثربخشی داشته باشد.

وی افزود: منابع نیز باید بر اساس نظام مسائلی که در محلات شناسایی می‌شود، تخصیص پیدا کند و مسیر فعالیت شهرداری، فرمانداری، آموزش و پرورش، مراکز درمانی و سایر دستگاه‌ها با نیازهای واقعی محلات هماهنگ شود. اگر هر دستگاه بر اساس تشخیص جداگانه خود عمل کند، ممکن است بخشی از نیازهای واقعی مردم بدون پاسخ بماند، اما هماهنگی میان این مجموعه‌ها می‌تواند ظرفیت‌های موجود را در یک مسیر مشترک قرار دهد.

هماهنگی دستگاه‌ها، حلقه تکمیل‌کننده مدیریت محله است

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور خاطرنشان کرد: زمانی که دستگاه‌های مختلف و مجموعه‌های مردمی بر اساس یک نظام مسائل مشخص در کنار یکدیگر قرار گیرند، هم‌افزایی و هم‌جهتی میان آنها شکل می‌گیرد و نتیجه این همکاری می‌تواند ارائه خدمات دقیق‌تر و مؤثرتر به مردم باشد. هدف از شبکه مدیریت محله‌محور نیز همین است که ظرفیت‌های پراکنده موجود در محلات، به جای فعالیت‌های جدا از یکدیگر، در یک مسیر مشخص و متناسب با نیازهای واقعی مردم قرار گیرند.

بطحایی با بیان اینکه اجرای شبکه مدیریت محله‌محور همچنان در ابتدای راه قرار دارد، گفت: راه نرفته در این زمینه بسیار است و برای رسیدن به الگوی مطلوب، باید مسائل و موانع موجود با حضور فعالان محلات بررسی شود. آنچه در میدان و از سوی افرادی که به صورت مستقیم با مسائل مردم در ارتباط هستند مطرح می‌شود، باید به سطوح عالی حکمرانی منتقل شود تا هماهنگی‌های لازم برای رفع موانع و اجرای تصمیمات صورت گیرد و در مقابل، تصمیمات اتخاذشده نیز بتواند در میدان و در سطح محلات به شکل واقعی اجرا شود.

مسجد باید برای نسل جوان و همه اقشار جامعه جذاب باشد

وی در بخش دیگری از سخنان خود بر ضرورت افزایش مشارکت عمومی در مساجد تأکید کرد و اظهار کرد: اگر قرار است مسجد بار دیگر به جایگاه مورد انتظار جامعه اسلامی بازگردد، برنامه‌ها و فعالیت‌های آن باید به گونه‌ای باشد که همه آحاد جامعه، فارغ از گروه و قشر اجتماعی، انگیزه و اشتیاق حضور در مسجد و مشارکت در حل مسائل محله خود را پیدا کنند. مسجد زمانی می‌تواند یک کانون اجتماعی واقعی باشد که مردم آن را متعلق به خود بدانند و حضور در آن را صرفاً محدود به انجام مناسک عبادی نکنند.

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور افزود: در سال‌های اخیر گام‌های خوبی در این زمینه برداشته شده و رفتارهای جاذبه‌آفرین برخی روحانیون و فعالان مسجدی موجب شده است بخشی از جوانانی که پیش از این ارتباطی با مسجد نداشتند، به این محیط نزدیک شوند. این تجربه نشان می‌دهد که نحوه ارتباط با مردم و به ویژه نسل جوان، در میزان استقبال از مسجد تأثیر زیادی دارد و می‌توان با رفتار مناسب و ایجاد فضای جذاب، زمینه حضور گروه‌های بیشتری از جامعه را فراهم کرد.

تجربه جنگ اخیر ظرفیت اجتماعی مسجد را نشان داد

بطحایی با اشاره به حضور گسترده مردم در جریان جنگ تحمیلی سوم گفت: یکی از جلوه‌های این ظرفیت را در تجمعات گسترده مردمی مشاهده کردیم و بخشی از این حضور، نتیجه تلاش‌هایی بود که فعالان مسجدی برای ارتباط با مردم و جذب اقشار مختلف به ویژه جوانان انجام داده بودند. این اتفاق نشان داد که اگر مسجد بتواند ارتباط خود را با جامعه حفظ کند و نسبت به مسائل و دغدغه‌های مردم بی‌تفاوت نباشد، در شرایط حساس می‌تواند به یکی از مهم‌ترین کانون‌های انسجام اجتماعی تبدیل شود.

وی با اشاره به جنگ شناختی دشمن علیه جامعه و تفکر مسجدی تصریح کرد: بخشی از این تلاش‌ها با رفتارهای درست، ارتباط مؤثر و اقدامات جاذبه‌آفرین فعالان مسجدی خنثی شده است، اما این مسیر همچنان نیازمند استمرار است. نمی‌توان انتظار داشت که صرفاً با دعوت مردم، ارتباط آنان با مسجد تقویت شود؛ بلکه لازم است مسجد و فعالان آن نیز متناسب با شرایط جامعه، شیوه‌های ارتباطی خود را تقویت کنند و برای حضور نسل جدید زمینه مناسب‌تری فراهم آورند.

کاهش فاصله مسجد و جامعه یک ضرورت است

رئیس سازمان امور اجتماعی کشور در ادامه با تأکید بر ضرورت شناخت دقیق‌تر جامعه گفت: فعالان مسجدی باید محیط پیرامون خود و آنچه در جامعه اتفاق می‌افتد را بهتر بشناسند و مسائل مردم را از نزدیک دنبال کنند. هرچه شناخت مسجد از جامعه بیشتر باشد، امکان برقراری ارتباط مؤثرتر با مردم و پاسخگویی به نیازهای آنان نیز افزایش خواهد یافت و در چنین شرایطی مسجد می‌تواند جایگاه واقعی خود را به عنوان یک مرجع اجتماعی در محله به دست آورد.

بطحایی افزود: فاصله میان مسجد و آنچه در جامعه اتفاق می‌افتد باید تا جایی که شرع و دین اجازه می‌دهد کاهش پیدا کند؛ زیرا هر اندازه این فاصله کمتر شود و جاذبه مسجد افزایش یابد، زمینه حضور و مشارکت اقشار مختلف مردم نیز بیشتر خواهد شد. نمونه این ظرفیت را در تجمعات گسترده مردمی در جریان جنگ اخیر شاهد بودیم و باید از این تجربه برای تقویت ارتباط مسجد با جامعه استفاده کرد.

تقدیر از فعالان گمنام مسجدی

معاون وزیرکشور با قدردانی از فعالان مساجد و محلات سراسر کشور، گفت: بسیاری از افرادی که در مساجد و محلات فعالیت می‌کنند، بدون هیاهو و حتی بدون آنکه نام و تلاش آنها دیده شود، برای مردم و جامعه وقت می‌گذارند و در مسیر حل مسائل و خدمت‌رسانی به مردم تلاش می‌کنند. این اقدامات شاید همیشه در معرض دید نباشد، اما بخش مهمی از سرمایه اجتماعی محلات را تشکیل می‌دهد و باید از این ظرفیت به شکل مناسب حمایت و استفاده شود.

بطحایی با تقدیر از همه افرادی که در مساجد و محلات به صورت گمنام و بی‌ادعا فعالیت می‌کنند، اظهار کرد: امیدواریم با تقویت نقش اجتماعی مساجد، افزایش مشارکت مردم و ایجاد ارتباط مؤثر میان ظرفیت‌های مردمی و دستگاه‌های اجرایی، جامعه اسلامی بتواند بار دیگر به جایگاهی نزدیک شود که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام(ص) برای مسجد ترسیم کرده است؛ جایگاهی که در آن مسجد علاوه بر عبادت، محور ارتباط مردم، حل مسائل جامعه و تقویت همبستگی اجتماعی باشد.

انتهای پیام/