به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، هشتمین دورهمی «آبِ الوندخوردگان» با رویکردی تازه، با حضور جمعی از اهالی فرهنگ، هنر و پژوهشگران تاریخ شفاهی همدان برگزار شد. این نشست که شامگاه یکشنبه در فضای صمیمانه تپه عباس آباد میزبانی شد، بستر مناسبی برای تجدید دیدار تابستانه، تبادل خاطرات و پرداختن به میراث معنوی عزاداری های سنتی این دیار فراهم کرد.

در این گردهمایی، سید احمد حسینی، مدیرعامل شرکت سیاحتی غار علیصدر نیز حضور یافت و از حضور در این جمع ابراز خرسندی کرد. وی از تلاش‌های مهندس احمد خرم که مجموعه تفریحی تپه عباس آباد را از خود به یادگار گذاشت، به نیکی یاد کرد.

بخش محوری این نشست به سخنان استاد علی اصغر حمدیه اختصاص یافت؛ روایتی زنده و خاطره‌انگیز از آیین های عزاداری سنتی همدان که در آن جزئیاتی شنیدنی از روزهای گذشته به زبان ایشان به شرح زیر مرور شد:

پیشقراولان محرم بچه‌ها بودند؛ چند شب مانده به محرم، بچه‌های محل جمع میشدند و با ذکر یا حسین نوای محرم را آغاز میکردند. با فرارسیدن محرم، مساجد توسط بزرگان فرش میشد، سماورهای بزرگ برنجی و منبع آب آورده میشد. نکته جالب اینجاست که حتی اراذل و اوباشی که بعضاً خودشان دزد بودند، محرم به مساجد می‌آمدند و نگهبانی میدادند و مراقب اموال مردم بودند. چون برق نبود، هر کس چراغ زنبوری یا توری داشت به پایه‌های مسجد آویزان میکرد و دو پاسبان هم دم در هر مسجد موظف بودند حضور داشته باشند. از محله‌های قدیمی که مراسم می‌گرفتند میتوان از بنه بازار، کبابیان، چمن چوپانان و امامزاده یحیی و غیره نام برد. روز عاشورا آبگوشت میدادند. در محله ما بنه بازار، حاج آقا مهاجرانی روضه میخواند و آقای مهجور نوحه میخواند و مردم سینه میزدند. برای احترام، هر کس قلیان میخواست قلیان می‌آوردند و برای نوحه‌خوان قنداب میآوردند. طبق قراردادی که بین هیئت ها بود، از ششم محرم به نوبت بیرون می‌آمدند و بقیه به استقبالشان میرفتند؛ البته گاهی هم بین هیئت ها دعوا میشد. از طرف شهربانی دو پاسبان جلوی هیئت ها میگذاشتند و آنها به احترام عزاداری نگون فنگ میکردند. اولین دسته ای که در همدان موزیک داشت،دسته مرحوم ستاری بود؛ که میگفتند دسته ستاری ها.

علم حیدری‌ها و نعمتی ها؛ میراث عزاداری دو محله قدیمی همدان

این دو گروه عزاداری که به نامهای «حیدری‌ها» و «نعمتی ها» شهرت دارند، هر یک دارای آئین های ویژهای بودند؛ حیدری‌ها روز عاشورا در محله جولان به اجرای مراسم عزاداری میپرداختند و نعمتی ها در سوم شهادت امام حسین(ع) از محله امامزاده یحیی بیرون می‌آمدند. 

علم حیدری ها، طوق مختاران بود که دو سر آن از نقره ساخته شده بود و ارتفاع آن به هفت متر میرسید. به گفته قدیمی ها، این طوق از چنان ارزش و قداستی برخوردار بود که گفته میشد اگر آن را از محل خود بیرون بیاورند، قتل رخ میدهد. این علم قیمتی سالهاست که گم شده است.

علم دیگر، علم نعمتی ها که متعلق به امامزاده یحیی بود. در سال 1332 پس از کودتای 28 خرداد، زمانی که دولت اجازه خروج دسته‌های عزاداری را نداد، اما هیئت امامزاده یحیی با مذاکره با شهربانی و دادن تعهد مبنی بر پذیرش مسئولیت، موفق شد اجازه برگزاری مراسم را بگیرد و علم را بیرون بیاورد.

معرفی کتاب «کاروان عشق»؛ گنجینه 300 راوی

در ادامه گردهمایی، کتاب کاروان عشق به تألیف  علی اصغر حمدیه و محسن صیفی کار معرفی شد.این کتاب بر پایه خاطرات شفاهی استاد حمدیه و دیگر عزیزانی گردآوری شده که بسیاری از آنها دیگر در میان ما نیستند.روایت هایی از پیش از پهلوی اول در این اثر ثبت شده است.136 راوی در تدوین این اثر سخن گفته‌اند و در مجموع با راویان مکتوب، بیش از 300 راوی مشارکت داشته‌اند.این کتاب در 736 صفحه در موزه وقف همدان در امام زاده عبدالله نگه داری می‌شود. دامنه موضوعی آن، از آغاز مداحی شیعی تا ورود انقلاب اسلامی را در بر میگیرد. و به گفته نویسندگان این کتاب به دلیل محدودیت‌های دوران کرونا، تنها به شاعران و مداحان سطح استان همدان پرداخته شده است.

مداحی به سبک قدیم و آیین های زنده همدان

در ادامه، استاد حمدیه با اجرای مداحی به سبک قدیم، حال و هوای مجلس را به فضای سنتی عزاداری‌ها نزدیک کرد. همچنین درباره آیین های زنده و ساری وجاری عزاداری در همدان سخن گفت.

ثبت ملی سقایی؛ میراث ماندگار همدان

از نکات برجسته این نشست، اشاره به ثبت ملی شدن «سقایی» در همدان بود. استاد حمدیه و دیگر پیشکسوتان دیار الوند با بیان خاطرهای از محله خود،از مراسم سقایی در همدان قدیم یاد کردند. به گفته ی ایشان   بیشتر بچه‌ها دوست داشتند سقا شوند وسقای شاهزاده علی اصغر بسیار محبوب بود. در گذشته، سقاها پیراهن بلند مشکی میپوشیدند.همچنین روایت شد که در گذشته در همدان، در روزهای عاشورا ، افرادی که دام داشتند از فروش شیر خودداری میکردند و آن را برای هیئت ها می دادند و حتی برخی از مردم به احترام امام حسین و خاندان ایشان در روز عاشورا از آشامیدن امتناع می‌کردند و آن را برخورد حرام می‌دانستند.

در پایان مراسم از استاد اسماعیل بابایی راغب نماینده وزارت امور خارجه در استان همدان یاد شد که همیشه به فرهنگ و هنر استان کمک میکرد و پای ثابت مجالس فرهنگی استان از جمله «آبِ الوندخوردگان» بودند.

انتهای پیام/