به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، تعزیه که در لغت به معنای سوگواری و در اصطلاح، نوعی نمایش مذهبی است، محصول تکامل فرهنگیِ تدریجی و طولانی در ایران است. این آیین در سده 16 میلادی نیز توسط سفرنامه‌نویسان اروپایی که به ایران آمده بودند توصیف شده است . این سنت در دوران قاجار با حمایت‌های دولتی و پیوند با موسیقی دستگاهی ایران، به اوج شکوفایی و تکامل ساختاری خود رسید.

تعزیه در همدان و محله‌ی «آقا جانی‌بیگ»

در همدان، تعزیه بیش از آنکه یک نمایش ساده باشد، بخشی از هویت آیینی است. محوطه «آقا جانی‌بیگ» به‌عنوان یکی از کانون‌های اصیل این هنر، همچنان با حفظ ساختارهای سنتی، پیوندی عمیق میان نسل قدیم و جدید برقرار کرده است. گروه نمایش با هدف برقراری این ارتباط، در کنار حفظ اصالت، از سبک‌های جدید نمایش برای ارائه پیام‌های ملموس‌تر بهره می‌برد تا مخاطب امروز درک عمیق‌تری از واقعه عاشورا داشته باشد.

جواد رنگچیان از متولیان اصلی تعزیه آقاجانی بیگ با بیان اینکه سابقه این هیئت به بیش از 300 سال میرسد، گفت: در گذشتههای دور این مجموعه به چند بخش عباسیه، حسینیه و زینبیه تقسیم میشد که مراسمات در آنها برگزار میشد. پدربزرگ بنده محمد صباغ که بعداً به رنگچیان تغییر نام داد، مسئولیت تغذیه را بر عهده داشت. در خیلی قدیم حتی در زمان شاهنشاهی که شرایط سخت بود و بعضاً برای برگزاری مراسم رشوه هم پرداخت میشد، مراسم به صورت کاروان دسته عزاداری برگزار میشد. حاجیه خانم سلطان بوجار و همسرشان علی باقری وسایل تعزیه را تهیه میکردند که بعد به پدر من و حالا به ما رسیده است.

وی افزود: از سال 1384 این هیئت فاقد تغذیه بود و اساتید آن به رحمت خدا رفته بودند. بعد از سال 1393 و با کمک دوستان و رئیس هیئت آقای رضا یداللهی تصمیم گرفتیم این سنت را دوباره برپا کنیم. با توجه به سن کم ما در آن زمان و اینکه وسایلمان نسبت به قبل خیلی کمتر بود، چون بعضی از وسایل به جاهای دیگر اهدا شده بود و کمبود وسیله داشتیم، این کار را با کمی شک و تردید شروع کردیم. چند نفری هم که با آنها مشورت کردیم مخالف بودند و همه موافق نبودند، اما به لطف خداوند این کار انجام شد.

موسیقی؛ زبان شخصیت‌پردازی در تعزیه

در موسیقی تعزیه، هر شخصیت متناسب با جایگاه و کارکرد نمایشی خود با آوازی ویژه معرفی می‌شود. انتخاب دستگاه‌ها، گوشه‌ها و شیوه خوانش بر اساس ویژگی‌های هر نقش است؛ به‌گونه‌ای که اولیا‌خوان‌ها متناسب با موضوع مجلس، نغمه‌هایی سرشار از وقار، معنویت و اندوه را اجرا می‌کنند و اشقیا‌خوان‌ها با لحنی خشن‌تر و هیجان‌برانگیزتر به خواندن می‌پردازند. این هماهنگی میان موسیقی و شخصیت‌پردازی، در کنار وفاداری به موسیقی دستگاهی و مقام‌های موسیقی محلی (که پیش از تأثیرپذیری از نوحه‌های غیربومی رایج بود)، یکی از ارکان مهم انتقال عاطفه و تأثیرگذاری بر مخاطب است.

روایت مخالف‌خوان از سختی ارادت

در بطن این تعزیه، هنرمندانِ «مخالف‌خوان» نقشی کلیدی دارند.احسان بیگ محمدیان همدانی، یکی از این تعزیه‌خوانان باسابقه در گفتگو با تسنیم می‌گوید: خیلی‌ها تصور می‌کنند مخالف‌خوانی فقط فریاد زدن است، اما این نقش از سخت‌ترین بخش‌های تعزیه است؛ چرا که من با تمام وجود به ساحت سیدالشهدا(ع) ارادت دارم و کنترل احساسات شخصی برای ایفای نقش دشمن، دشوار است.

وی می‌افزاید: هدف ما بیان اعتقادات شخصی نیست، بلکه ابزاری برای زنده نگه داشتن پیام عاشوراست. اگر مخالف‌خوان ضعیف عمل کند، مظلومیت و حقانیت جبهه امام حسین(ع) به درستی درک نمی‌شود. بنابراین، مخالف‌خوانی با تکیه بر شناخت تاریخی و فن بیان، خدمتی برای نمایان‌تر شدن عظمت جبهه حق و حفظ میراث تعزیه است.

انتهای پیام/