به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، در دنیایی که صنایع بزرگ جهان با شتاب به سمت هوش مصنوعی، تحول دیجیتال و انقلاب صنعتی چهارم حرکت می‌کنند، دیگر مزیت رقابتی صرفاً در اختیار داشتن منابع طبیعی، نیروی کار یا سرمایه نیست بنابراین آنچه امروز سرنوشت بنگاه‌های اقتصادی را تعیین می‌کند، توانایی آنها در تولید دانش، نوآوری و تبدیل ایده به ارزش افزوده است‌به همین دلیل، تحقیق و توسعه دیگر یک فعالیت جانبی در اقتصاد محسوب نمی‌شود، بلکه به یکی از ارکان اصلی بقا و رشد بنگاه‌های تولیدی تبدیل شده است.

این موضوع برای استان همدان نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. استانی که در بخش‌های مختلف از جمله معدن، صنایع غذایی، کشاورزی، سرامیک، صنایع تبدیلی، داروهای گیاهی و شرکت‌های دانش‌بنیان دارای ظرفیت‌های ارزشمند است، برای حفظ جایگاه خود در فضای رقابتی آینده ناگزیر به تقویت زیرساخت‌های تحقیق و توسعه خواهد بود.

واقعیت این است که بسیاری از مزیت‌های اقتصادی همدان هنوز در مرحله خام یا نیمه‌خام قرار دارند. از معادن استان گرفته تا محصولات کشاورزی و ظرفیت‌های صنعتی، بخش مهمی از ارزش افزوده بالقوه آنها زمانی محقق می‌شود که پژوهش و فناوری به حلقه‌های مختلف تولید وارد شود. امروز دیگر موفقیت یک واحد معدنی صرفاً به میزان ذخیره معدنی وابسته نیست و به این بستگی دارد که تا چه اندازه بتواند با استفاده از دانش فنی، بهره‌وری استخراج را افزایش دهد، هزینه‌ها را کاهش دهد و محصولی با ارزش افزوده بالاتر تولید کند.

در بخش معدن، که یکی از ظرفیت‌های کمتر دیده‌شده اقتصاد همدان به شمار می‌رود، نقش مراکز تحقیقاتی و پژوهشی می‌تواند تعیین‌کننده باشد. بسیاری از معادن کوچک و متوسط استان با چالش‌هایی مانند پایین بودن عیار مواد معدنی، فرسودگی تجهیزات و محدودیت‌های بهره‌برداری روبه‌رو هستند‌در چنین شرایطی، پژوهش می‌تواند راهکارهایی برای افزایش بهره‌وری، کاهش ضایعات و اقتصادی کردن فعالیت معادن ارائه دهد، موضوعی که در نهایت به افزایش اشتغال و رونق اقتصادی منجر خواهد شد.

اما اهمیت تحقیق و توسعه تنها به بخش معدن محدود نمی‌شود در کشاورزی نیز که سهم قابل توجهی از اقتصاد استان را تشکیل می‌دهد، آینده متعلق به تولید دانش‌بنیان است. مدیریت هوشمند منابع آب، توسعه بذرهای مقاوم، فرآوری محصولات کشاورزی و افزایش بهره‌وری زمین‌های زراعی، همگی نیازمند پشتوانه علمی و پژوهشی هستند. استانی که به دنبال حفظ جایگاه خود در تولید محصولاتی همچون سیر، سیب‌زمینی، انگور و گیاهان دارویی است، نمی‌تواند از سرمایه‌گذاری در حوزه تحقیق و توسعه غافل شود.

با این حال، یکی از چالش‌های جدی پیش روی واحدهای تولیدی و صنعتی، افزایش هزینه‌های جاری و محدودیت منابع مالی است یعنی در شرایطی که بسیاری از بنگاه‌ها درگیر تأمین سرمایه در گردش، انرژی، مواد اولیه و هزینه‌های تولید هستند، طبیعی است که نخستین بخشی که از بودجه آنها حذف می‌شود، حوزه پژوهش باشد این در حالی است که تجربه جهانی دقیقاً عکس این موضوع را نشان می‌دهد و شرکت‌هایی که در دوران سخت اقتصادی نیز سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه را حفظ کرده‌اند، توانسته‌اند سهم بیشتری از بازار را در سال‌های بعد به دست آورند.

از سوی دیگر موضوع ناترازی انرژی نیز به یکی از دغدغه‌های اصلی تولیدکنندگان تبدیل شده است، محدودیت برق در تابستان و نگرانی از تأمین گاز در فصل سرد، برنامه‌ریزی بلندمدت صنایع را با چالش مواجه کرده است در چنین فضایی، استفاده از فناوری‌های نوین و راهکارهای مبتنی بر پژوهش می‌تواند به کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری واحدهای تولیدی کمک کند موضوعی که برای صنعتی شدن بیشتر همدان اهمیت مضاعف دارد.

همچنین توسعه صادرات نیز بدون تکیه بر تحقیق و توسعه امکان‌پذیر نیست، بازارهای جهانی امروز تنها به دنبال محصول نیستند بلکه کیفیت، استاندارد، نوآوری و مزیت رقابتی را مطالبه می‌کنند بنابراین اگر قرار باشد محصولات معدنی، صنعتی و کشاورزی همدان سهم بیشتری از بازارهای منطقه‌ای و بین‌المللی را به دست آورند، باید پشتوانه‌ای از دانش، فناوری و نوآوری در کنار آنها قرار گیرد.

شاید مهم‌ترین چالش پیش روی اقتصاد همدان در سال‌های آینده، کمبود منابع طبیعی یا حتی سرمایه نباشد بلکه فاصله گرفتن از اقتصاد دانش‌بنیان باشد. استان‌هایی که امروز برای پژوهش هزینه می‌کنند، در واقع برای آینده خود سرمایه‌گذاری می‌کنند در مقابل، اقتصادهایی که تحقیق و توسعه را هزینه اضافی می‌دانند، به تدریج از رقابت حذف خواهند شد.

همدان برای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های اقتصادی غرب کشور، بیش از هر زمان دیگری به پیوند میان دانشگاه، صنعت و مراکز پژوهشی نیاز دارد. توسعه پایدار از مسیر نوآوری عبور می‌کند و نوآوری نیز بدون تحقیق و توسعه شکل نمی‌گیرد. در اقتصاد امروز، پژوهش یک هزینه نیست، بیمه آینده تولید است.

یادداشت از شکوفه رنجبر_خبرنگار

انتهای پیام/