به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، لالجین به‌عنوان شهر جهانی سفال با حدود 1600 کارگاه فعال و نزدیک به 10 هزار شاغل مستقیم، یکی از مهم‌ترین قطب‌های صنایع‌دستی کشور به شمار می‌رود؛ اما با وجود ظرفیت‌های گسترده در تولید، گردشگری و صادرات، همچنان با چالش‌های زیرساختی و ساختاری متعددی روبه‌روست.

مهدی کشوری، رئیس اتحادیه سفال و سرامیک شهر جهانی لالجین که حدود سه تا چهار سال است این مسئولیت را بر عهده دارد، فعالیت حرفه‌ای خود را از سال 1379 آغاز کرده و از نوجوانی در کارگاه‌های سفالگری مشغول بوده است. او سال‌ها در حوزه فروش و صادرات سفال و سرامیک فعالیت داشته و اکنون مدیریت اتحادیه را عهده‌دار است. در ادامه مشروح گفت‌وگوی خبرنگار تسنیم در همدان با وی را می‌خوانید.

تسنیم: به عنوان نخستین سوال بفرمایید لالجین امروز در چه وضعیتی قرار دارد؟

کشوری: لالجین از نظر ظرفیت تولید، نیروی انسانی و پیشینه تاریخی جایگاه بسیار بالایی دارد. حدود 1600 کارگاه فعال در این شهر فعالیت می‌کنند و نزدیک به 10 هزار نفر به‌صورت مستقیم در این صنعت مشغول هستند. اگر مشاغل غیرمستقیم را نیز در نظر بگیریم، این عدد بسیار بیشتر خواهد بود.

با این حال بسیاری از کارگاه‌ها با حداقل ظرفیت کار می‌کنند. افزایش هزینه‌های بیمه، مواد اولیه، انرژی و حمل‌ونقل فشار زیادی بر تولیدکنندگان وارد کرده و باعث شده سودآوری کاهش یابد. بنابراین از نظر ظرفیت بالقوه وضعیت بسیار مناسب است، اما در بهره‌برداری واقعی با مشکلات جدی روبه‌رو هستیم.

تسنیم: مهم‌ترین مانع توسعه لالجین چیست؟

کشوری: بدون تردید مهم‌ترین گره توسعه لالجین وقفی بودن زمین‌ها و نداشتن سند ثبتی است. این مسئله سال‌هاست به‌عنوان یکی از اصلی‌ترین موانع جذب سرمایه‌گذار و اجرای پروژه‌های توسعه‌ای مطرح می‌شود.

وقتی زمین‌ها سند رسمی ندارند، سرمایه‌گذار نمی‌تواند با اطمینان وارد پروژه‌ها شود و دریافت تسهیلات بانکی نیز با مشکل مواجه می‌شود. در چنین شرایطی توسعه زیرساخت‌ها نیز به کندی پیش می‌رود. اگر این مشکل برطرف شود، بسیاری از مسائل دیگر نیز به‌تبع آن حل خواهد شد.

تسنیم: بحران تأمین خاک مرغوب چه تأثیری بر صنعت سفال لالجین گذاشته است؟

کشوری: یکی از چالش‌های مهم سال‌های اخیر مشکل تأمین خاک رس مرغوب است. در حالی که در منطقه معادن متعددی وجود دارد، به‌دلیل مسائل مربوط به مالکیت و وقفی بودن زمین‌ها، صدور مجوز برداشت خاک به‌راحتی انجام نمی‌شود.

این مسئله به‌ویژه به هنر چرخکاری که سابقه‌ای طولانی در لالجین دارد آسیب وارد کرده است. کیفیت خاک تأثیر مستقیم بر کیفیت محصول دارد و زمانی که خاک مرغوب در دسترس نباشد، هم کیفیت تولید کاهش می‌یابد و هم ضایعات افزایش پیدا می‌کند. حتی برخی از هنرمندان چرخکار به دلیل همین مشکلات ناچار شده‌اند حوزه فعالیت خود را تغییر دهند.

تسنیم: دلیل رکود صادرات سفال لالجین چیست؟

کشوری: بازار اصلی صادرات محصولات لالجین کشور عراق است و علاوه بر آن به کشورهایی مانند عمان، قطر، امارات، افغانستان، آذربایجان، ارمنستان و تاجیکستان نیز صادرات انجام می‌شود.

اما در ماه‌های اخیر افزایش هزینه‌های گمرکی، تعهدات ارزی، رشد هزینه‌های حمل‌ونقل و بسته‌بندی و همچنین برخی تغییرات مقرراتی باعث ایجاد مشکلاتی برای صادرکنندگان شده است. در برخی موارد نیز واسطه‌ها محصولات را با قیمتی پایین‌تر از قیمت تمام‌شده خریداری می‌کنند که این مسئله در بلندمدت به تولیدکنندگان آسیب می‌زند. با این حال اگر حمایت‌های صادراتی مشابه آنچه در کشورهای رقیب وجود دارد اعمال شود، ظرفیت بازگشت به رونق صادرات کاملاً وجود دارد.

تسنیم: رقابت با کشورهای دیگر در این حوزه چگونه است؟

کشوری: کشورهایی مانند چین، هند و ترکیه از رقبای اصلی ما هستند و از حمایت‌های صادراتی قابل توجهی برخوردارند.

با این وجود بسیاری از تولیدات لالجین از نظر کیفیت، تنوع طرح و رنگ توان رقابت جدی با محصولات خارجی را دارند و حتی در برخی موارد کیفیت آن‌ها بالاتر است. متأسفانه به دلیل ذهنیتی که از سال‌های گذشته باقی مانده، برخی گردشگران تصور می‌کنند محصولات موجود در بازار چینی است، در حالی که تولید لالجین است.

در همین راستا اتحادیه نیز در حال پیگیری محدودسازی عرضه کالاهای وارداتی در فروشگاه‌های شهر است.

تسنیم: وضعیت زیرساخت‌ها و شهرک صنعتی لالجین چگونه است؟

کشوری: در فاز دوم شهرک صنعتی حدود 300 قطعه زمین در نظر گرفته شده است، اما به دلیل هزینه بالای ساخت‌وساز و ضعف زیرساخت‌های جاده‌ای، استقبال چندانی از آن نشده است.

از سوی دیگر افتتاح ایستگاه باری قطار در نزدیکی لالجین می‌تواند تحول مهمی در حوزه صادرات ایجاد کند و هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش دهد. این موضوع در حال پیگیری است و در صورت تحقق می‌تواند به رونق تولید و صادرات کمک کند.

تسنیم: تولیدکنندگان برای دریافت تسهیلات با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند؟

کشوری: با توجه به افزایش هزینه‌های تولید و ضرورت به‌روزرسانی کوره‌ها و تجهیزات، تولیدکنندگان نیاز جدی به تسهیلات دارند.

اما فرآیند بانکی بسیار سختگیرانه است. الزام به ارائه فاکتور رسمی با هزینه‌های سنگین، سختگیری در ضمانت‌نامه‌ها و بروکراسی پیچیده باعث شده بسیاری از هنرمندان از ادامه مسیر دریافت تسهیلات منصرف شوند. این تسهیلات باید بیشتر در قالب سرمایه در گردش و با شرایط تسهیل‌شده پرداخت شود تا بتواند واقعاً به تولید کمک کند.

تسنیم: لالجین چه جایگاهی در گردشگری دارد؟

کشوری: لالجین پس از غار علیصدر یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری استان همدان است. کارگاه‌های سنتی برای بازدید گردشگران آماده شده و حتی آموزش رایگان سفالگری نیز ارائه می‌شود.

پروژه هتل گردشگری در ورودی شهر و مجموعه درمرجان نیز در حال پیشرفت است. اگر زیرساخت‌های گردشگری تکمیل شود، می‌تواند نقش مهمی در رونق فروش و معرفی جهانی لالجین ایفا کند.

تسنیم: مطالبه اصلی شما از مسئولان چیست؟

کشوری: حل مشکل زمین‌های وقفی، تکمیل پروژه موزه سفال، کاهش هزینه‌های گمرکی، حمایت بیمه‌ای، تسهیل پرداخت تسهیلات، بهبود زیرساخت‌های جاده‌ای و اختصاص بودجه متناسب با عنوان «شهر جهانی» از مهم‌ترین مطالبات ماست.

اگر قرار است لالجین واقعاً شهر جهانی باشد، این عنوان باید در عمل و در سیاست‌گذاری‌ها و تخصیص منابع نیز دیده شود.

تسنیم: و سخن پایانی؟

کشوری: سفالگری برای ما تنها یک شغل نیست، بلکه بخشی از هویت و فرهنگ این منطقه است. تبدیل گل به یک اثر هنری برای هنرمندان لالجین حس عمیقی از رضایت و تعلق ایجاد می‌کند.

اگر موانع ساختاری برطرف شود، لالجین این ظرفیت را دارد که نه‌تنها قطب صنایع‌دستی ایران، بلکه به یکی از برندهای شاخص منطقه در حوزه سفال و سرامیک تبدیل شود.

مصاحبه از سمیرا گمار

حاج قربان قنبری‌خرم

انتهای پیام/