به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، وحید عبداللهی، کارگردان و بازیگر تئاتر، فعالیت هنری خود را از سال 1383 با همکاری آقای حکمت آغاز کرده است. او دارای لیسانس ادبیات نمایشی است و سرپرستی گروه‌های «نغمه‌های اول» و «بی‌هیچ» را بر عهده دارد. عبداللهی تاکنون 11 اثر نمایشی و فیلم تولید کرده و آثارش در جشنواره‌های داخلی و بین‌المللی از جمله جشنواره رضوی ـ که در آن رتبه نخست را کسب کرده ـ اجرا شده است. او در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در همدان از تازه‌ترین اثر خود با عنوان «رسم‌چادر» و دغدغه‌های فرهنگی‌اش سخن گفته است.

آنچه در ادامه می‌خوانید مشروح این گفت‌وگو است:

تسنیم: ایده شکل‌گیری نمایش «رسم‌چادر» از کجا آغاز شد و چه مسیری برای رسیدن به این اثر طی شد؟

عبداللهی: ایده این نمایش از یک پژوهش میدانی آغاز شد. ما ابتدا یکی از رسوم بومی همدان را بررسی و ریشه‌یابی کردیم و در کنار آن با تعدادی از بازماندگان هشت سال دفاع مقدس گفت‌وگو داشتیم. در جریان این گفت‌وگوها متوجه شدیم که بسیاری از روایت‌ها و خاطرات، ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر نمایشی را دارند. به همین دلیل تلاش کردیم ترکیبی از آیین بومی، واقعیت‌های دفاع مقدس و نگاه هنری را در قالب یک نمایش خیابانی ارائه دهیم. در مرحله نگارش و اجرا نیز سعی کردیم ضمن وفاداری به واقعیت‌های جبهه، از ظرفیت‌های هنری مانند اغراق نمایشی برای برجسته‌تر شدن پیام‌ها استفاده کنیم تا مخاطب بتواند بهتر با فضای اثر ارتباط برقرار کند.

تسنیم: این نمایش چه فضایی را برای مخاطب ترسیم می‌کند و چرا از تضاد میان شادی زندگی و تلخی جنگ استفاده کرده‌اید؟

عبداللهی: در بخش ابتدایی نمایش، زندگی عادی و شاد مردم در سال‌های میانی دهه شصت را به تصویر می‌کشیم؛ فضایی که در آن روابط انسانی ساده، صمیمی و سرشار از امید است. مخاطب ابتدا با این فضای آرام و روزمره مواجه می‌شود، اما در ادامه ناگهان با حمله رژیم بعث و فضای جنگ روبه‌رو می‌شود.

این تضاد برای ما بسیار مهم بود، زیرا بسیاری از مخاطبان امروز فاصله زمانی و عاطفی زیادی با دوران جنگ دارند. وقتی ابتدا شادی و آرامش زندگی را می‌بینند و سپس با ناگهانى بودن جنگ روبه‌رو می‌شوند، بهتر می‌توانند عمق فاجعه و تأثیر جنگ بر زندگی مردم را درک کنند. در واقع تلاش کردیم نوعی شوک هنری ایجاد کنیم تا مخاطب با واقعیت آن دوران بیشتر همذات‌پنداری کند.

تسنیم: روایت مردم میناب چه جایگاهی در این نمایش دارد؟

عبداللهی: روایت میناب در واقع یکی از مهم‌ترین بخش‌های این نمایش است. در این بخش سرگذشت خانواده‌هایی را روایت می‌کنیم که بی‌گناه قربانی حملات جنگی شدند. اشاره ما به واقعه‌ای است که در آن بمبی از سوی افرادی ناآگاه از آن سوی دنیا، جان انسان‌های بی‌گناه را گرفت.

در جریان اجرای این بخش، ارتباط احساسی عمیقی میان گروه اجرایی و مخاطبان شکل گرفت؛ به‌ویژه زمانی که داستان پسر بچه‌های مینابی روایت می‌شود. من شخصاً همیشه به جوانانی فکر می‌کنم که در جنگ‌ها جان خود را از دست داده‌اند. به نظرم روایت میناب می‌تواند تلنگری برای جهان باشد؛ تلنگری برای کسانی که از عدالت سخن می‌گویند اما در برابر چنین فجایعی سکوت می‌کنند. حتی معتقدم این موضوع ظرفیت آن را دارد که به‌تنهایی موضوع یک اثر مستقل نمایشی یا سینمایی قرار بگیرد.

تسنیم: واکنش مخاطبان نسبت به این بخش از نمایش چگونه بود؟

عبداللهی: استقبال مردم بسیار قابل توجه بود. در بسیاری از اجراها شاهد واکنش‌های احساسی مخاطبان بودیم و حتی برخی از تماشاگران هنگام روایت میناب اشک می‌ریختند. این واکنش‌ها برای ما نشان می‌داد که مخاطب توانسته با فضای اثر ارتباط برقرار کند. بسیاری از مردم شاید نام میناب یا حادثه مربوط به آن را شنیده بودند، اما زمانی که این روایت در قالب یک اثر هنری زنده بیان می‌شود، تأثیر آن چند برابر می‌شود.

اگر بخواهم پیام این بخش را در یک جمله خلاصه کنم، می‌گویم: «از دل خاکستر، گل امید می‌روید؛ میناب قلب صبور ایران.»

تسنیم: شما به ضرورت برگزاری جشنواره‌های تخصصی اشاره کرده‌اید. چرا چنین رویدادی را برای همدان مهم می‌دانید؟

عبداللهی: در سطح کشور جشنواره‌های مختلفی برگزار می‌شود، اما به نظر من استان‌ها هم باید نقش فعال‌تری در این زمینه داشته باشند. همدان ظرفیت‌های هنری فراوانی دارد و اگر یک جشنواره تخصصی در این حوزه برگزار شود، می‌توان شاهد تولید ده‌ها اثر نمایشی بود.

چنین جشنواره‌ای فرصتی ایجاد می‌کند تا نویسندگان، کارگردانان و بازیگران جوان بتوانند روایت‌ها و ایده‌های خود را در قالب آثار نمایشی ارائه دهند. این اتفاق هم به پویایی تئاتر استان کمک می‌کند و هم می‌تواند به شکل‌گیری جریان‌های تازه در حوزه تئاتر ارزشی و اجتماعی منجر شود.

تسنیم: طنز در چنین آثاری چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

عبداللهی: طنز یکی از ابزارهای مهم در هنر نمایش است و می‌تواند به ایجاد تعادل در فضای اثر کمک کند. طنز سالم باعث می‌شود مخاطب در کنار مواجهه با موضوعات جدی، لحظاتی از لبخند و آرامش را نیز تجربه کند. در شرایطی که جامعه با فشارها و نگرانی‌های مختلف روبه‌رو است، این کارکرد طنز اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

البته من معتقدم طنز باید در چارچوب‌های اخلاقی و هنری قرار داشته باشد. برخی طنزهایی که این روزها دیده می‌شود، گاهی از مرزهای هنر عبور می‌کند و بیشتر به سمت طنز منفی یا سطحی می‌رود. به نظر من طنز زمانی ارزشمند است که در خدمت پیام و ارتقای نگاه مخاطب باشد.

تسنیم: شما در صحبت‌هایتان به حفظ آیین‌های بومی نیز اشاره کردید. چرا این موضوع برایتان اهمیت دارد؟

عبداللهی: بسیاری از آیین‌ها و رسوم فرهنگی ما به مرور زمان در حال کمرنگ شدن هستند و اگر برای ثبت و معرفی آن‌ها اقدامی نشود، ممکن است به‌تدریج از حافظه فرهنگی جامعه حذف شوند. برای مثال، در گذشته رسم‌هایی وجود داشت که پیوندهای اجتماعی و معنوی مردم را تقویت می‌کرد؛ از جمله سفر زیارتی داماد به حرم امام رضا(ع) پس از ازدواج.

در همدان نیز آیین‌های متعددی وجود دارد؛ از چهارشنبه‌سوری و قاشق‌زنی گرفته تا برخی مراسم محلی که کمتر درباره آن‌ها پژوهش شده است. حتی لباس محلی همدان نیز آن‌گونه که باید ثبت و معرفی نشده است. به نظر من اگر پژوهش‌های جدی‌تری انجام شود، می‌توان این میراث فرهنگی را در قالب آثار هنری، فیلم یا نمایش به نسل‌های جدید معرفی کرد.

تسنیم: وضعیت اقتصادی تولید آثار هنری را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

عبداللهی: واقعیت این است که تولید اثر هنری امروز با چالش‌های اقتصادی زیادی همراه است. هزینه‌های تولید، از دکور و لباس گرفته تا امکانات فنی، بسیار بالا رفته است. به‌عنوان مثال ساخت یک دکور ساده ممکن است بین 35 تا 40 میلیون تومان هزینه داشته باشد، در حالی که بسیاری از گروه‌های نمایشی منابع مالی محدودی دارند.

به همین دلیل حمایت نهادهایی مانند شهرداری، سازمان تبلیغات اسلامی و دیگر دستگاه‌های فرهنگی می‌تواند نقش مهمی در استمرار فعالیت‌های هنری داشته باشد. بدون چنین حمایت‌هایی تولید آثار نمایشی برای بسیاری از گروه‌ها بسیار دشوار خواهد بود.

تسنیم: در پایان، «رسم‌چادر» با چه پیامی به صحنه آمده است؟

عبداللهی: این نمایش با شعار «اقتدار وطن در میدان است» به‌صورت مسجدمحور اجرا شد و در کانون‌های فرهنگی مساجد نیز روی صحنه رفت. تلاش ما این بود که مفاهیمی مانند ایستادگی مردم ایران، یاد و خاطره شهدا و اهمیت همبستگی اجتماعی را در قالب یک اثر نمایشی به مخاطبان منتقل کنیم.

به اعتقاد من اقتدار یک ملت فقط در شعار خلاصه نمی‌شود، بلکه در رفتار و عمل مردم و مسئولان نمود پیدا می‌کند. اگر بتوانیم فرهنگ ایثار، همدلی و مسئولیت‌پذیری را در جامعه تقویت کنیم، در واقع راه شهدا را ادامه داده‌ایم. هدف ما از اجرای «رسم‌چادر» نیز همین بود؛ زنده نگه داشتن این ارزش‌ها و انتقال پیام صلح، امید و مقاومت به نسل جدید.

مصاحبه از حاج قربان قنبری‌خرم و سمیرا گمار

انتهای پیام/