امامزاده اسماعیل(ع) قدیمیترین موقوفه همدان، گمنام در قلب شهر
- اخبار استانها
- اخبار همدان
- 25 ارديبهشت 1405 - 08:14
به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، پایتخت تاریخ و تمدن ایران علاوه بر دارا بودن آثار تاریخی بسیار حدود 250 امامزاده و بقاع متبرکه دارد که برخی از آنها از سبک خاصی از معماری برخوردار بوده و به فهرست آثار تاریخی استان اضافه شدهاند.
مردم کشور و به تبع مردم دارالمومنین همدان ارزش و احترام بسیاری برای بقاع متبرکه قائل هستند و پایتخت تاریخ و تمدن ایران نیز به عنوان استانی که محور توسعه خود را گردشگری قرار داده و هر ساله گردشگران و مسافران بسیاری را در ایام مختلف سال به خود جذب میکند.
مرقد مطهر حضرت امامزاده اسماعیل (ع) در همدان قدیمیترین موقوفه شهر که گمنام در قلب شهر قرار گرفته است، موقعیت مکانی این بقعه متبرکه در شمال غرب شهر همدان، میدان امامزاده عبدالله، بلوار زینبیه قرار دارد. این امامزاده بر اساس سنگ مزار فعلی نصب شده از فرزندان امام موسی کاظم(ع) میباشد.
تبار امامزاده اسماعیل بر اساس وقفنامة ادارة اوقاف:
در یکی از وقفنامههای معتبر شهر همدان معروف به وقفنامة موقوفة رضوی به تبار امامزاده اسماعیل اشاره شده است. در این وقفنامة دوره صفوی که تاریخ آن سال 1118 هـ.ق میباشد ایشان به عنوان فرزند امام موسی ابن جعفر(ع) معرفی شده، بنابراین میتوان گفت بقعه امامزاده اسماعیل دستکم در 328 سال پیش از این (1446هـ.ق) نزد اهالی همدان به عنوان مدفن فرزند امام موسی بن جعفر(ع) شناخته شده بوده است.
بازشناسی کتیبهی صفوی امامزاده اسماعیل(ع)
کتیبهی صفوی امامزاده اسماعیل علیه السلام یکی از مدارک مهم بازیابی شده در همدان است که شناخت آن بخش مهمی از تاریخ این بقعهی مهم را روشن کرده است. کتیبه خبر از مرمت بنای امامزاده پس از حملهی ویرانگر افغانها میدهد.
متن آن به شرح پیروزی و فراهم آمدن اسباب فتح در مقطع مهم تاریخی پس از فتنه افغانهاست. تاریخ آن به سال 1135 هـ.ق است و بر تکه سنگ مرمری نقر شده است تا یادبودی باشد از ارادت مردم همدان به آستان این امامزاده ی لازم التکریم. امام امامزاده اسماعیل کیست؟ ایشان بنا به روایت مرحوم آیت الله عندلیب زاده فرزند بلافصل امام موسی ابن جعفر(ع) است.
این بقعه در قرن نهم و دهم هجری قمری یکی از مزارات معتبر همدان بوده و در منابع تاریخی مهمی از آن یاد شده است. مرحوم عندلیب زاده ضمن اشاره به این کتیبه متن آن را خوانده و به جزئیاتش پرداخته است اما سالها پس از درگذشت آن عالم تبارنویس از کتیبه خبری نبود و امروز پس از بازیابی به عنوان یکی از مدارک باستان شناختی و اسناد ارزشمند بقاع متبرکه همدان در موزه وقف این استان نگهداری میشود.
متن کتیبه که به صورت شعر نوشته شده به این شرح است:
یا فتاح و یا غفار
از مزار و مرقد پرنور فرزند امام آمد از هر سو برای شیعیان اسباب فتح
چون هجوم دشمنان شد بر جوار روضه اش از ضریح عالیش شد روزی احباب فتح
شد مباشر مومن تعمیر این درگاه را یافت او گویا از این در گوهر نایاب فتح
کهکشان زنجیر در شد هفت کوکب میخ او زانکه طالع گشت از این در مهر عالمتاب فتح
خواستم تاریخ تعمیر درش از پیر عقل گفت تاریخش رقم کن شیعیان را باب فتح
اما اگر بخواهیم بیشتر دربارهی امامزاده اسماعیل بدانیم باید گفت: یکی از مزارات مهم شهر همدان که زمانی در یک گورستان بزرگ دوران اسلامی قرار داشت بقعهی امامزاده اسماعیل علیه السلام است. این بقعه در نزدیکی میدان باباطاهر و در یکی از نقاط مهم شهر قرار دارد.
مهم از این جهت که دو مزار معروف که صاحبان آنها بسیار مشهورند در آن حوالی قرار دارد یکی پیر عارف همدان جناب باباطاهر همدانی و دیگری عین القضات همدانی است. گورگاه عین القضات به درستی معلوم نیست اما در محلی که مشهور به محل دفن اوست امروزه یادمانی بزرگ برپا شده است و ساختمان شهرداری در آنجا قرار دارد.
اما نکتهی مهمتری که خبر از اهمیت این امامزاده در گذشته دارد این است که یکدانگ مشاع از روستای حیدره وقف روشنایی این امامزاده است. این موقوفه توسط آقا میرمنتها رضوی در همان دوران صفوی یعنی سال 1118 هـ.ق ایجاد شده و به موقوفهی آقامیرمنتها رضوی شهرت دارد. نیت واقف همانطور که گفته شد تامین روشنایی بقعهی متبرک امامزاده اسماعیل علیه السلام است. بر اساس وقفنامه شخص مدفون در بقعه از فرزندان امام موسی ابن جعفر علیه السلام است.
پیشینه بنای امامزاده اسماعیل
با توجه به نوشتههای متون تاریخی مربوط به همدان، پیشتر در جوار این امامزاده قبرستان بزرگ و معتبری وجود داشته که هم اینک به علت ساخت و ساز در اطراف بنا اثری از قبرستان مزبور مشاهده نمیشود. ساختمان امامزاده از نوع مقابر با نقشة چهار ضلعی گنبددار میباشد با این توضیح که در گوشهها به صورت پخ درآمده و نقشة بنا تقریبا به هشت ضلعی تبدیل شده.
حرم اصلی بنا به شکل مربع است. در چهار طرف حرم چهار شاه نشین مشاهده میشود. از مطاوی متون تاریخی چنین بر میآید که این مزار در قرن نهم هجری وجود داشته و مزار معتبری بوده است که بر اثر تهاجم افغانها یا عثمانیها خراب شده بود. بر اساس کتیبة مزبور آن را در آخرین سال حکومت شاه سطان حسین (1135 هـ.ق) بازسازی کردهاند.
انتهای پیام/