به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، پیش از آنکه باشگاه‌های خصوصی و آکادمی‌های گران‌قیمت در شهرها زیاد شوند، بخش مهمی از ورزش محلات در حیاط مساجد شکل می‌گرفت. نوجوان‌ها بعد از نماز مغرب، توپ پلاستیکی را وسط کوچه یا حیاط مسجد می‌آوردند، تیم می‌بستند و رقابت شروع می‌شد؛ مسابقه‌هایی که فقط بازی نبود و بسیاری از رفاقت‌ها، روحیه کار گروهی و حتی مسیر قهرمانی از همان‌جا آغاز می‌شد و ورزش در مساجد همواره یک پیوند قوی و ثابت میان نوجوان و مفاهیم فرهنگی اسلامی ایجاد می‌کرد.

در همدان نیز نسل قدیمی ورزش هنوز از تیم‌های مسجدی و مسابقات محلات حرف می‌زند. در محله‌هایی مثل جولان، حصار، خضر، دیزج، کولانج، کوی محمدیه و بخش‌هایی از زمین‌های خاکی کنار مساجد شهرستان‌هایی همچون ملایر و نهاوند، مسجد تنها محل برگزاری مراسم مذهبی نبود و نوجوانان بخش زیادی از وقت خود را در همان فضا سپری می‌کردند. خیلی از کشتی‌گیرها، فوتبالیست‌ها و حتی ورزشکاران رزمی نخستین تجربه رقابت را در همین مسابقات محله‌ای به دست آوردند.

دهه 60 و 70 را بسیاری دوران طلایی ورزش مسجد محور می‌دانند. آن زمان مسابقات فوتسال و گل‌کوچک بین مساجد در مناسبت‌های مختلف برگزار می‌شد و بعضی رقابت‌ها صدها تماشاگر داشت. حتی در برخی محلات همدان، برای تیم مسجد لباس یکدست تهیه می‌شد و رقابت میان محله‌ها جدی دنبال می‌شد.

این مدل فقط مختص همدان نبود. بسیاری از ستاره‌های ورزش ایران نیز بارها گفته‌اند که فعالیت ورزشی را از مسجد آغاز کرده‌اند. از کشتی‌گیرها و فوتبالیست‌ها گرفته تا ورزشکاران رشته‌های رزمی که نخستین تمرین‌های خود را در سالن‌های ساده پایگاه‌های مسجدی و بسیج انجام داده‌اند.

از سوی دیگر، ریشه تاریخی مسجد در همدان نشان می‌دهد این فضاها همیشه فراتر از عبادت عمل کرده‌اند. در پژوهش «مساجد تاریخی همدان» به وجود 186 مسجد در بافت شهری همدان طی دوران اسلامی اشاره شده است؛ مساجدی که در دوره‌های مختلف، نقش اجتماعی و مردمی پررنگی در شهر داشته‌اند.  

حتی ورزش‌های سنتی و پهلوانی همدان نیز پیوند نزدیکی با فضای مذهبی و مسجدی داشته‌اند. گزارش‌های مربوط به ورزش زورخانه‌ای همدان نشان می‌دهد این رشته بیش از 300 سال در استان قدمت دارد و فرهنگ پهلوانی آن همواره با اخلاق، مذهب و فضای مذهبی گره خورده است. بسیاری از زورخانه‌های قدیمی نیز در نزدیکی مساجد یا در بافت سنتی مذهبی شهر شکل گرفته بودند.

نمونه‌های امروزی این ظرفیت هم هنوز دیده می‌شود. طی سال‌های اخیر، کانون‌های فرهنگی مساجد همدان بارها میزبان مسابقات فرهنگی، برنامه‌های نوجوانان و رویدادهای اجتماعی بوده‌اند و همین نشان می‌دهد زیرساخت انسانی این جریان همچنان وجود دارد. جاودانه شدن 19 شهید ورزشکار در جنگ تحمیلی سوم مقابل استکبار جهانی نیز تاییدی بر این موضوع است که همواره پیوند عاطفی میان ورزش و جامعه فرهنگی در دل این استان وجود داشته است. شهید شمسی‌پور به عنوان نماد فرهنگی جامعه ورزش استان نیز تلاش‌های بسیاری در دل پایگاه‌های فرهنگی ورزشی همدان در سال‌های‌ فعالیت‌های خود، به جهت شکوفا شدن استعدادهای استان انجام داد.

با توجه به آمارهای ارائه‌شده از سوی وزارت ورزش و جوانان، سرانه فعالیت ورزشی نوجوانان هنوز فاصله زیادی با حد استاندارد دارد و یکی از مشکلات اصلی، کمبود فضاهای در دسترس و ارزان برای ورزش پایه است. در چنین شرایطی، مسجد می‌تواند دوباره نقش یک پایگاه محلی را ایفا کند؛ زیرا تقریبا در همه محلات شهر حضور دارد و برخلاف بسیاری از مجموعه‌های خصوصی، دسترسی به آن آسان‌تر است و علاوه بر اینکه هزینه‌ای ندارد، نوجوان پیش از قرار گرفتن در شرایط ورزشی، با مفاهیم اسلامی و اخلاق در ورزش بیش از پیش آشنا خواهد شد.

بخش مهم ماجرا فقط اختصاص زمین یا سالن به نوجوانان نیست. تفاوت اصلی ورزش مسجد محور با بسیاری از فضاهای دیگر، حضور مربیان محلی و شکل گرفتن ارتباط اجتماعی و سالم و مذهبی میان نوجوان‌هاست. نوجوانی که هر شب برای تمرین فوتسال یا والیبال به مسجد می‌رود، به‌ مرور وارد یک جمع ثابت می‌شود، مسئولیت می‌گیرد و احساس تعلق پیدا می‌کند.

در بعضی استان‌ها این مسیر دوباره احیا شده است. مسابقات «جام مساجد» در رشته‌هایی مثل فوتسال، تنیس روی میز و والیبال طی سال‌های اخیر دوباره برگزار شده و حتی برخی مساجد کلاس‌های آمادگی جسمانی و ورزش‌های رزمی راه‌اندازی کرده‌اند. تجربه‌ای که نشان می‌دهد هنوز هم مسجد می‌تواند یکی از مهم‌ترین پایگاه‌های ورزش نوجوانان باشد و از دل مساجد استعدادهای تازه‌ای شکوفا شود.

همدان با توجه به سابقه قوی در ورزش محلات، تعداد بالای مساجد فعال و ظرفیت بالای پایگاه‌های بسیج، شرایط متفاوتی نسبت به بسیاری از استان‌ها دارد. اگر این ظرفیت دوباره فعال شود، شاید نسل جدید هم مثل گذشته، نخستین مدال‌ها و قهرمانی‌هایش را از همان حیاط‌های ساده اما پرجنب‌وجوش مسجدی آغاز کند، هرچند حضور بیش از اندازه نونهالان و نوجوانان در میان بازی‌های الکترونیکی و فضای مجازی، شرایط آن‌ها را با نسل‌های گذشته متمایز می‌کند و عواملی هم‌چون بیماری کرونا و شرایط جنگی باعث شده فاصله بیشتری میان نوجوانان با ورزش محلات ایجاد شود.

اجرای طرح‌های کشوری و محلی ورزش در مساجد با بهره‌گیری از حضور مربیان خبره ورزشی و مدرسین کلاس‌های قرآن، می‌تواند نوجوانان را با فرهنگ عمیق و تمدن ایرانی اسلامی، در کنار روحیه ورزشی بیشتر از گذشته آشنا کند.

از نگاه روانشناسی ورزشی، حضور نوجوان در یک محیط ورزشی سالم فقط به تقویت آمادگی جسمانی ختم نمی‌شود و بخش مهمی از شکل‌گیری شخصیت، اعتمادبه‌نفس و کنترل هیجانات او نیز در همین فضا اتفاق می‌افتد. کارشناسان این حوزه معتقدند نوجوانانی که در فعالیت‌های گروهی و منظم ورزشی حضور دارند، معمولا مهارت بیشتری در مدیریت خشم، ارتباط اجتماعی و مسئولیت‌پذیری پیدا می‌کنند.

در این میان، مسجد می‌تواند تفاوت مهمی با بسیاری از فضاهای ورزشی دیگر ایجاد کند؛ زیرا نوجوان تنها با یک مربی فنی روبه‌رو نیست و در کنار تمرین، با مفاهیمی مانند احترام، نظم، اخلاق و کار جمعی نیز آشنا می‌شود. همین مسئله باعث می‌شود ورزش از یک فعالیت صرفا رقابتی خارج شده و به بخشی از فرآیند تربیتی تبدیل شود.

بسیاری از روانشناسان ورزشی معتقدند نوجوانان امروز بیش از هر زمان دیگری به «الگوی قابل اعتماد» نیاز دارند. در گذشته این نقش را بزرگ‌ترهای محله، مربیان مسجد و افراد مورد اعتماد اجتماعی ایفا می‌کردند. حالا نیز استفاده همزمان از مربیان ورزشی و مربیان قرآنی می‌تواند یک ترکیب موثر برای هدایت نوجوانان باشد؛ مدلی که در آن، مربی فقط آموزش‌دهنده تکنیک ورزشی نیست و نقش تربیتی نیز دارد.

در بسیاری از مساجد قدیمی، نوجوان‌ها پیش از شروع مسابقه یا تمرین، دقایقی کنار مربیان فرهنگی و قرآنی می‌نشستند و همین ارتباط‌های ساده، به مرور تبدیل به یک پیوند عاطفی و تربیتی می‌شد. اتفاقی که امروز در فضای مجازی و سبک زندگی فردگرایانه کمتر دیده می‌شود و می‌تواند دوباره احیا شود.

ترکیب ورزش با فعالیت‌های فرهنگی و معنوی، احتمال گرایش نوجوانان به رفتارهای پرخطر را کاهش می‌دهد. نوجوانی که در یک فضای منظم، گروهی و دارای هویت مشترک فعالیت می‌کند، معمولا احساس تعلق بیشتری دارد و همین حس تعلق، یکی از مهم‌ترین عوامل کاهش آسیب‌های اجتماعی به شمار می‌رود.

در همین راستا، برخی کارشناسان فرهنگی پیشنهاد می‌کنند مساجد فقط به برگزاری مسابقات مناسبتی محدود نشوند و به سمت تشکیل تیم‌های دائمی ورزشی، کلاس‌های آمادگی جسمانی، لیگ‌های محله‌ای و استفاده مستمر از مربیان فرهنگی و ورزشی حرکت کنند؛ اقدامی که می‌تواند مسجد را دوباره به یکی از مهم‌ترین مراکز تربیت نوجوانان تبدیل کند.

یادداشت از سینا بیدمشکی

انتهای پیام/