گروه سیاسی خبرگزاری تسنیم_زینب امیدی: در تحلیل تحولات سیاسی و اجتماعی دهههای اخیر، همواره مواجهه تمدنی ایران با جبهه غربی-صهیونیستی از ابعاد گوناگونی مورد ارزیابی قرار گرفته است. دشمنان نظام جمهوری اسلامی و تمامیت ارضی ایران، در طول سالیان گذشته از هیچ تلاشی از جنگ تحمیلی نظامی گرفته تا تحریمهای فلجکننده اقتصادی و جنگهای ترکیبی نوظهور فروگذار نکردهاند.
با این حال، با وجود شکست مکرر سناریوهای سخت افزاری دشمن مانند «تجزیه ایران»، «براندازی» و «رویاهای سهروزه رژیمچنج»، جبهه مقابل همچنان تلاش میکند در بستر جنگ روانی و رسانهای، تصویری وارونه و پیروزمندانه از خود به جهان و افکار عمومی داخل القا کند.
برای بررسی ریشههای این تصویرسازی روانی، تبیین منطق تمدنی جنگهای ایران در طول تاریخ، و همچنین واکاوی راهبردهای کلان دولت در مواجهه با جنگ اقتصادی کنونی، به سراغ محمدمهدی معیر، دانشآموخته دکتری علوم اجتماعی، پژوهشگر و استاد دانشگاه رفتیم.
وی در این گفتوگوی تفصیلی، با نگاهی جامعهشناختی و تمدنی، به تشریح مفهوم پیروزی و شکست پرداخته و ضرورتهای مدیریت اقتصاد مردمی را تبیین کرده است.
مشروح این گفتگو را در ادامه میخوانید:
ناکامی دشمن در تحقق اهداف سخت و پناه بردن به تصویرسازی وارونه در جنگ روانی
تسنیم: جناب معیر، با تشکر از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید. به عنوان سؤال نخست؛ اگر به روند تقابلها نگاه کنیم، دشمن در آنچه که برخی آن را «جنگ تحمیلی سوم» یا جنگ ترکیبی همهجانبه علیه ملت ایران مینامند، عملاً به هیچکدام از اهداف خود از براندازی نظام جمهوری اسلامی و تجزیه ایران گرفته تا تصرف خاک و ضربالاجلهای چندروزه برای رژیمچنج دست نیافته و در عرصه سختافزاری کاملاً ناکام مانده است.
با این حال، چرا دشمن همچنان اصرار دارد تصویری وارونه به دنیا القا کند که گویا پیروز میدان است؟ ریشه این تلاش برای جابجایی شکست نظامی با بازنماییهای روانی و رسانهای چیست و مردم ما چگونه باید این ماجرا را تحلیل و فهم کنند؟
معیر: برای پاسخ به این پرسش کلیدی، پیش از هر چیز ما نیاز داریم که یک بار دیگر مفهوم «پیروزی» و «شکست» را برای افکار عمومی و توده مردم بازتعریف کنیم. باید بدانیم که پیروزی صرفاً تجاوز، اشغال فیزیکی یا غلبه کوتاهمدت تاکتیکی در یک جبهه خاص و مقطعی نیست.
اگر بخواهیم این فرآیند را برای مردم تدوین و تبیین کنیم، باید نگاه خود را از سطح تحلیلهای خُرد و مقطعی فراتر برده و به یک نگاه تمدنی و بلندمدت در طول تاریخ مجهز کنیم. این مواجهه، یک جنگ تمدنی طولانیمدت بر سر زیادهخواهیهای مادی نیست؛ بلکه در حقیقت نبرد تاریخی میان حق و باطل است. ما باید نقاط عطف و بزنگاههای تاریخی را برای مردم بازخوانی کنیم تا سهم و منطق خود را از این فرایند تاریخی و تمدنی بازشناسیم.
باید بپرسیم منطق جنگهای ما همیشه در طول تاریخ چه بوده است؟ اگر به عقب بازگردیم، از جنگهای ایران باستان و تقابلهای تاریخی ایران با اقوام مهاجم گرفته تا متون اساطیری و ادبیات ملی ما بهویژه شاهنامه فردوسی و اسطوره رستم در کارزار صیانت از مرزهای «ایران» در مواجهه با «دیگری» و سپس در تاریخ اسلام، جنگهای بدر، خیبر، صفین، عاشورا و در نهایت دفاع مقدس 8 ساله، همگی یک منطق واحد دارند.
در دوران دفاع مقدس، دشمن بعثی و حامیانش ناجوانمردانه از ابزارهای غیرمتعارف و سلاحهای شیمیایی استفاده کردند و جنایتهای بیشماری مرتکب شدند؛ اما چون رویکرد تمدنی ما مبتنی بر حقانیت بود، در نهایت چه اتفاقی افتاد؟ پاسخ روشن است: دشمن رفت و ما ماندیم.
اربعین حسینی؛ نمادِ پیروزی تمدنی و شکستِ منطقِ مادی متجاوزان
نماد برجسته و هوشمندانه این پیروزی تمدنی را امروز در مراسم سالانه اربعین حسینی مشاهده میکنیم. دشمنی که روزی سودای تصرف، تجاوز و اشغال ایران را در سر داشت و میخواست این جغرافیا را ببلعد، امروز کجاست؟ صدام و حزب بعث نابود شدند و رفتند، اما ما با همان رویکرد حقطلبانه نه تنها ماندیم، بلکه قویتر از گذشته در منطقه حضور داریم. ما هیچگاه به دنبال تجاوز به خاک دیگران یا اشغالگری نبودهایم؛ اما پویایی تمدنی ما باعث شد که در پهنه تاریخ زنده بمانیم.
اگر به تاریخ 1300 یا 1400 ساله خود نگاه کنیم، میبینیم که ایران در پهنه تاریخ ممکن است به ظاهر و در محاسبات صرفاً مادی، آسیبها و جراحتهایی دیده باشد، نخبگان و مردمش کشته شده باشند و سختی کشیده باشد؛ اما در نهایت آنچه ماندگار شد، این هویت و حقیقت تمدنی بود. اگر ما بتوانیم این فهم تمدنی را برای مردم تبیین کنیم و مفهوم جنگ و پیروزی را بازتعریف نماییم، زاویه دید جامعه به این تقابلها متحول میشود.
دشمن همواره تلاش کرده است که از ابزار روایتسازی استفاده کند. جالب اینجاست که دشمن، ما را متهم به استفاده از جنگ روانی میکند؛ در حالی که خود مجرم اصلی و کاربر همیشگی این سلاح رسانهای است. از این رو، نگرش مردم باید نسبت به این ماجرا تغییر کند تا معنای حقیقی پیروزی و شکست بازتعریف شود. این روایتسازی باید از مجرای ارزشهای بنیادین ما همچون فتوای جوانمردی، اصالت فرهنگی و تمدنی عبور کند و به جامعه منتقل شود.
جالب اینجاست که حتی اگر با یک عینک کاملاً سکولار، مادی و غیردینی هم به این ماجرا نگاه کنیم، باز هم غلبه میدانی و بقای تمدنی ایران یک واقعیت انکارناپذیر مادی است که باید تصویر و روایت شود.
ابتلا به «حجاب معاصرت» و شگفتی ناظران بیرونی از تابآوری تمدنی ایران
تسنیم: در همین بستر تحلیل تمدنی و مادی که گفتید، غلبه میدانی ما در مواجهه با بحرانهای پیدرپی چگونه قابل ارزیابی است؟ چرا گاهی جامعه آنگونه که باید این ابعاد را لمس نمیکند؟
معیر: دقیقاً نکته همینجاست. اگر ما حتی از زاویه نگاه خُرد و عینی هم به تحولات نگاه کنیم، سابقه تمدنی عظیم و دستاوردهای میدانی ما به قدری گسترده و بزرگ است که تحقیر جبهه استکبار برای ما به یک امر عادی تبدیل شده است. ما دستکم دو قدرت بزرگ و به تعبیری ابرقدرت جهان یعنی رژیم صهیونیستی و ایالات متحده آمریکا را در میدانهای مختلف تحقیر کردهایم.
اما چرا جامعه گاهی این عظمت را به وضوح درک نمیکند؟ علت اصلی آن است که مردم ما به نوعی دچار «حجاب معاصرت» شدهاند. وقتی انسان در متن یک واقعه تاریخی بزرگ زندگی میکند، به دلیل همعصر بودن با بحرانها و مجاورت با مشکلات روزمره، ممکن است متوجه ابعاد اعجازآمیز کار خود نشود. سالها باید بگذرد تا وقتی آیندگان به این دوره از تاریخ ایران و این مقاومت نگاه میکنند، عظمت آن را دریابند.
امروز ناظران بیرونی چه در کشورهای منطقه، چه در آسیای مرکزی و چه حتی در اروپا وقتی به ایران نگاه میکنند، دچار بهت و حیرت میشوند. آنها میپرسند چگونه کشوری که دههها تحت شدیدترین تحریمهای اقتصادی، فشارها و تهدیدهای همهجانبه بوده، توانسته است بدین شکل مقاومت کند، سرپا بایستد و دست برتر را در میدان داشته باشد؟
ادعای دشمن این بود که کار نظام تمام است؛ اما دیدیم که علیرغم همه طراحیها و استمرار سناریوها (نظیر آنچه در برخی مقاطع با حضورهای خیابانی چند ده روزه و چند ماهه کلید زدند تا میدان را ملتهب کنند)، ملت ایران با هر دو نگاه چه نگاه تمدنی-دینی و چه نگاه مادی-ملی پیروز میدان است و ظرفیت تابآوری خود را اثبات کرده است. راهکار صیانت از این دستاورد نیز همانطور که اشاره کردم، روایت صادقانه و استفاده هوشمندانه از ابزارهای رسانهای است.
ضرورتهای هماهنگی داخلی و شفافیت برای عبور از تنگنای «جنگ اقتصادی»
تسنیم: به عنوان سؤال دوم؛ همانطور که اشاره فرمودید، دشمن پس از ناکامی در میدانهای سخت، تمرکز خود را بر «جنگ اقتصادی» قرار داده تا از این طریق معیشت مردم و سفرههای آنان را تحت فشار بگذارد. این مسئله قطعاً وظیفه مسئولان را سنگینتر میکند. در این شرایط، دولت چه اقداماتی میتواند انجام دهد تا از معیشت مردم به طور واقعی محافظت کند؟
معیر: کاملاً درست است. عبور از جنگ نظامی و پناه بردن دشمن به جنگ اقتصادی، مأموریت و تکالیف مسئولان ما را بسیار سنگینتر و خطیرتر میکند. البته ما نمیتوانیم اقدامات و دشمنیهای جبهه مقابل را نادیده بگیریم و تحریمها بیتأثیر نیست؛ اما راهکار خنثیسازی آن در دستان خودمان است.
به نظر من در این عرصه، توجه به دو عامل کلیدی بیش از هر چیز ضرورت دارد:
1. ایجاد هماهنگی همهجانبه و واقعی در ارکان داخلی: انسجام مدیریتی در سطوح تصمیمگیری حاکمیتی یک الزام است.
2. مبارزه واقعی با فساد و شفافسازی توزیع منابع: اولویت اصلی دولت و حکومت باید توزیع عادلانه و شفاف منابع کشور، مبارزه بیامان با رانت و مفسدان اقتصادی، و حمایت همهجانبه از تولید ملی باشد.
اگر ما به دنبال یک اقتصاد مقاوم و تابآور هستیم، این اقتصاد باید «واحد اقتصادی مردمی» و «اقتصاد مردمپایه» باشد. اقتصاد مقاومتی واقعی زمانی شکل میگیرد که کار به خود مردم سپرده شود.
راهبرد «اعتماد به مردم»؛ کلید طلایی حل بحرانهای اقتصادی
در مقاطع بحرانی نظیر همان مقاطعی که دشمن در خیابانها فتنه و آشوب به پا کرد و مردم با حضور آگاهانه خود غائله را جمع کردند دیدیم که هرگاه میدان به دست مردم سپرده شد، آنها کار را به بهترین شکل جلو بردند و موفق عمل کردند. در حوزه اقتصاد نیز راهبرد ما باید بر همین مبنا باشد.
مستقل از جزئیات و راهکارهای خُرد فنی و اجرایی که دولتها باید اتخاذ کنند و پرداختن به آنها در تخصص اقتصاددانان محترم است، بنده به عنوان یک جامعهشناس به «راهبرد کلان» این مسئله اشاره میکنم؛ این راهبرد کلان، «راهبرد اعتماد» است.
ما باید به مردم اعتماد کنیم. در طول تاریخ هر جا به مردم اعتماد شد و اجازه حضور فعال به آنها داده شد، خود مردم ظرفیت مدیریت و پیشبرد امور را به بهترین نحو نشان دادند. در قاطبه حوزههای اقتصادی این امکان و ظرفیت عظیم وجود دارد که به جامعه اعتماد شود تا مردم خودشان به میدان بیایند، کارآفرینی کنند، تولید را رونق بخشند و مدیریت میدان اقتصادی را به دست بگیرند. تنها در این صورت است که سفره مردم از آسیب تکانههای خارجی مصون خواهد ماند.
تسنیم: ممنون از فرصتی که در اختیار ما قرار دادید.
معیر: من هم از شما ممنونم.
انتهای پیام/