Kasa Demiryolu Koridoru; Kazakistan, Özbekistan ve BAE'nin Ortak Projesinin Ayrıntıları

Tesnim Haber Ajansı- Kazakistan, Özbekistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, Eylül 2026 sonunda Orta Asya'yı Güney Asya'ya bağlayacak yeni bir demiryolu hattı inşası için mutabakat muhtırası imzaladı.

Bu proje bazı soruları gündeme getirdi: Yeni güzergâh mevcut ulaşım koridorlarından nasıl farklılaşıyor ve bu üç ülke neden ona ihtiyaç duyuyor?

Bu koridor Kazakistan, Özbekistan, Afganistan ve Pakistan topraklarından geçerek Hint Okyanusu limanlarına erişim sağlayacak; ayrıca BAE projeye uzman ve olası yatırımcı olarak katılmayı planlıyor.

Bu demiryolu hattı, «Orta Asya - Güney Asya» anlamına gelen «KASA» (CASA) adını taşıyor ve «Kazakistan - Özbekistan - Afganistan - Pakistan» olarak da biliniyor. Planlanan güzergâh Trans-Afgan olup temel amacı, Orta Asya ülkelerinin Güney Asya, Fars Körfezi ve Doğu Afrika deniz pazarlarına erişimini sağlamak.

Şu anda Kazakistan, Özbekistan ve BAE projenin katılımcılarıdır. İnşaat maliyeti, uygulama takvimi ve kesin güzergâh henüz belirlenmedi; çünkü mutabakat muhtırası mevcut aşamada fizibilite çalışmalarının hazırlanmasını ve olası finansman seçeneklerinin incelenmesini kapsıyor.

«KASA»nın Benzersiz Özelliği; Astana ve Taşkent'in Trans-Afgan Projelerinin Birleştirilmesi

«Orta Asya - Güney Asya» demiryolu koridoru boşlukta şekillenmedi; hem Özbekistan hem de Kazakistan daha önce ayrı Trans-Afgan demiryolu projelerine sahipti ve bunların inşasına ilişkin anlaşma ve mutabakat muhtıraları neredeyse eşzamanlı olarak 2025'te imzalanmıştı.

Özbekistan'ın projesi (Afganistan üzerinden batı güzergâhı) «Trans-Afgan Demiryolu» adını taşıyor ve üçlü çerçeve anlaşması Özbekistan, Afganistan ve Pakistan arasında imzalandı.

Öngörülen güzergâhı Özbekistan'daki «Termez»den başlayarak Afganistan'daki «Neyabad», «Meydanşehr», «Logar» ve «Harlaçi»den geçiyor. Özbekistan Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev de Şubat 2026'da bu koridorun fizibilite çalışmalarının hazırlanmasına ilişkin anlaşmayı imzaladı.

Kazakistan'ın projesi (Afganistan üzerinden doğu güzergâhı) de başından itibaren tıpkı yeni koridor gibi «KASA» adını taşıyordu ve Afganistan'ın Türkmenistan sınırındaki «Torghundi», «Herat», «Kandahar» ve Pakistan sınırındaki «Spin Boldak» kentlerinden geçmesi planlanıyordu; Kazakistan ve Afganistan bu proje için iyi niyet protokolü imzalamıştı.

Yeni koridorun benzersiz özelliği, bölgesel işbirliğinin yeni bir biçimini oluşturmasıdır; Kazakistan ve Özbekistan, Afganistan üzerinden tek bir demiryolu güzergâhı oluşturmak için çabalarını birleştirmeye hazırdır.

Astana ve Taşkent'in Stratejik Çıkarları; Lojistiğin Entegrasyonu ve Mevcut Koridorlardan Farklılaşma

Özbekistan ve Kazakistan için bu yeni ulaşım güzergâhı, Güney Asya pazarlarına ve deniz limanlarına daha doğrudan erişim ve mevcut ticaret koridorlarına bağımlılığın azaltılması için bir fırsattır.

«Orta Asya - Güney Asya» güzergâhı sayesinde bu iki denize kıyısı olmayan ülke, ürünlerini satmak için yeni pazarlar açabilir, ihracatlarını güney ekseni üzerinden çeşitlendirebilir, diğer ülkelerin yük taşımacılığından transit gelir elde edebilir ve terminaller, ulaşım merkezleri ve yeni ulaşım düğümlerini içeren lojistik sektörünü geliştirebilir.

Kazakistanlı yetkililerin ön tahminlerine göre, «KASA» koridoru üzerinden yılda 10 milyon tona kadar yük Pakistan'ın «Karaçi» ve «Gwadar» limanlarına gönderilebilecek.

Bu demiryolu koridoruyla ilgili bir diğer önemli nokta ulaşımın entegrasyonudur. Bugün de Özbekistan ve Kazakistan mallarını Pakistan'a ve limanlarına gönderiyor, ancak bu taşımalar çok modlu ve kombine olup farklı ulaşım yöntemlerinin kullanılması lojistiği daha karmaşık ve pahalı hale getiriyor.

Tek bir demiryolu tesisinin varlığı, sınır kapılarındaki sorunların çözülmesine ve malların yeniden boşaltılıp yüklenmesi ihtiyacının ortadan kaldırılmasına yardımcı olarak yük akışını potansiyel olarak artıracaktır. Ayrıca, Avrasya kıtası hâlihazırda bir ulaşım koridorları ağına sahip olsa da «KASA» projesi bunlardan hiçbirini tekrarlamıyor.

Orta Koridor ya da Hazar Geçişli Uluslararası Taşımacılık Koridoru, doğudan batıya Çin, Kazakistan, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Gürcistan üzerinden Türkiye ve Avrupa'ya gidiyor; Rusya'nın «Kuzey-Güney» Uluslararası Koridoru Hazar Denizi bölgesi, İran ve Hindistan'ı birbirine bağlıyor; «Çin - Kırgızistan - Özbekistan» demiryolu ise Orta Asya ülkelerini Çin demiryolu ağına bağlayacak. Buna karşılık «Orta Asya - Güney Asya» koridoru Orta Asya ülkelerini Afganistan üzerinden Pakistan'a bağlıyor.

BAE'nin Projeye Katılımının Teknolojik Motivasyonları

Birleşik Arap Emirlikleri önerilen «Orta Asya - Güney Asya» koridorunun güzergâhında yer almıyor ve bu projenin mutabakat muhtırasında da olası katılım düzeyi, yatırım hacmi veya devreye girecek BAE şirketlerine dair herhangi bir atıf bulunmuyor; ancak bu Arap ülkesinin projeyi desteklemek için kendine özgü motivasyonları var.

Her şeyden önce bu koridor, BAE için teknolojik uzmanlığını sergileme fırsatıdır. Bu ülkenin ekonomisini çeşitlendirmesinin eksenlerinden biri dijitalleşme, süreçlerin otomasyonu ve yapay zeka kullanımıdır; bunların tamamı bu transit koridorda ulaşım ve lojistiği optimize etmek ve sınır ötesi ticareti daha akıcı hale getirmek için kullanılabilir.

Dolayısıyla BAE bu projede Özbekistan ve Özbekistan için yalnızca yatırım ortağı değil, aynı zamanda lojistik ve yük taşımacılığı alanındaki üstünlüklerini garanti edebilecek teknolojik bir ortaktır.

Projenin Uygulanmasındaki Engeller; Altyapı Sorunu, Sınır Gerilimi ve Afganistan'ın Dağlık Coğrafyası

Trans-Afgan güzergâhlarının her biriyle ilgili en zor meselelerden biri Afganistan topraklarından transit konusudur.

Bugün bu ülkenin topraklarında Pakistan'a erişim sağlayacak tek bir demiryolu altyapı tesisi bulunmuyor; ancak Kabil, Orta Asya ülkelerinin projeleri de dahil olmak üzere önerilen neredeyse tüm ulaşım projelerine katılmaya hazır.

Afganistan'ın Özbekistan ve Kazakistan ile istikrarlı ilişkileri var, ancak Pakistan ile ilişkilerinde sınır anlaşmazlığı nedeniyle gerilim bulunuyor ki bu, her Trans-Afgan projesinin uygulanmasının önünde potansiyel bir başka engel teşkil ediyor.

Ayrıca Afganistan'ın dağlık dokusu ve arazi yapısı, her teknik projenin uygulanmasını daha karmaşık ve maliyetli hale getiriyor.