Bakü'nün Gaz Rezervleri, Müşterileri ve Gelirleri; Azerbaycan Gazı Nereye Gidiyor

Tesnim Haber Ajansı- Azerbaycan Cumhuriyeti son birkaç yılda dış pazarlara doğal gaz arz hacmini önemli ölçüde artırmış ve bu süreçte Avrupa kıtası Bakü'nün en önemli enerji ihracat güzergâhlarından biri haline gelmiştir.

Bu eğilim önemli soruları gündeme getiriyor; Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ne kadar gaz rezervi var, yılda ne kadar doğal gaz çıkarıyor, hangi ülkeler Bakü'nün gazını satın alıyor, bu enerji taşıyıcısı ithalatçılara nasıl ulaşıyor ve ne kadar gelir sağlıyor?

Rezerv hacmi açısından Azerbaycan Cumhuriyeti doğal gaz rezervlerinde dünyada on ikinci sırada yer alıyor. Azerbaycan Cumhuriyeti hükümetinin verilerine göre, ülkenin kanıtlanmış gaz rezervi 2,6 trilyon metreküp, öngörülen rezervi ise üç trilyon metreküptür.

Azerbaycan Cumhuriyeti Kazakistan, Mısır ve Kuveyt'ten daha fazla gaza sahiptir, ancak rezervi Irak'tan bir trilyon metreküp daha azdır. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin en büyük gaz sahaları Hazar Denizi kıta sahanlığında yoğunlaşmıştır; bunlar bir trilyon metreküp gazla «Şahdeniz» sahası, 600 milyar metreküp gazla «Azeri-Çırak-Güneşli» sahalar grubu, 360 milyar metreküp gazla «Abşeron» sahası ve 200 milyar metreküp doğal gazla «Ümid» sahasıdır.

Yıllık doğal gaz çıkarma miktarı ve Hazar Denizi'ndeki ana sahaların payı

Azerbaycan Cumhuriyeti Enerji Bakanlığı'nın resmi verilerine göre, 2025 yılında ülkede toplam 51,5 milyar metreküp doğal gaz çıkarılmıştır. Bu doğal gazın en büyük hacmi, 27,9 milyar metreküp ya da ülkenin toplam üretiminin yüzde 54,1'i, «Şahdeniz» gaz sahasından sağlanmıştır.

Ayrıca, geri kalan yüzde 27,37 ya da 14,1 milyar metreküp doğal gaz «Azeri-Çırak-Güneşli» sahalar grubundan çıkarılmıştır. «Abşeron» gaz sahası da 2025 yılında ülkenin toplam üretiminde 1,6 milyar metreküp gaz hacmiyle yüzde üçlük bir paya sahip olmuştur.

2022 yılından bu yana Azerbaycan Cumhuriyeti'nde gaz çıkarma miktarı yüzde 10,28 ya da 4,8 milyar metreküp artmıştır. Uzmanlar, mevcut çıkarma hızının sürmesi halinde ülkedeki gaz rezervlerinin yaklaşık 50 yıl daha yeterli olacağını tahmin etmektedir.

Toplam üretimde ihracatın payı ve uluslararası konsorsiyumların gaz çıkarmadaki rolü

Azerbaycan Cumhuriyeti çıkardığı toplam gazın neredeyse yarısını satmaktadır; öyle ki 2025 yılında 25,2 milyar metreküp gaz ya da toplam üretimin yüzde 48,9'u ihracata ayrılmıştır.

2026 yılı durumuna göre Azerbaycan Cumhuriyeti net doğal gaz ihracatçısı sayılmaktadır; çünkü üretim hacmi ülkenin 13,25 milyar metreküplük iç tüketiminden çok daha fazladır.

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin ihraç ettiği gazın neredeyse tamamı boru hatlarıyla taşınmakta ve 2022 yılından bu yana ülkenin gaz ihracat hacmi 2,9 milyar metreküp ya da yüzde 13 büyümüştür. Üretim tarafında ise gazın bir kısmı Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Petrol ve Gaz Şirketi (SOCAR) tarafından çıkarılmaktadır.

Enerji Bakanlığı istatistiklerine göre SOCAR, 2025 yılında 7,9 milyar metreküp gaz ya da ülkenin toplam üretiminin yüzde 15,3'ünü sağlamıştır. Geri kalan gaz, yabancı şirketlerin ve SOCAR'ın katılımıyla uluslararası konsorsiyumların yönettiği projeler çerçevesinde çıkarılmakta olup en büyük projelerde üretim paylaşım anlaşmaları geçerlidir.

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin gazını çıkaran başlıca uluslararası şirketler arasında «Şahdeniz», «Azeri-Çırak-Güneşli», «Karabağ» ve diğer sahalarda faaliyet gösteren İngiliz «British Petroleum» (BP), «Şahdeniz» sahasında Rus «LUKOIL», «Abşeron» sahasında Fransız «TotalEnergies», «Ümid» sahasında İngiliz «Nobel Upstream», «Abşeron» sahasında BAE'li «Adnoc», «Azeri-Çırak-Güneşli» sahasında Macar «MOL Group» ve «Azeri-Çırak-Güneşli» sahalar grubunda Japon «INPEX» yer almaktadır.

Bakü'nün gaz ihracatında ana destinasyonlar; Avrupa pazarından Türkiye ve Suriye'ye

Hedef pazarlar açısından Azerbaycan Cumhuriyeti'nin gaz ihracatında en önemli pazar Avrupa kıtasıdır. Enerji Bakanlığı istatistiklerine göre, 2025 yılında Avrupa ülkeleri toplam gaz arzının yüzde 50,8'ini ya da 12,8 milyar metreküpü almıştır.

Azerbaycan Cumhuriyeti'nden doğal gaz ithal eden ikinci büyük ülke Türkiye'dir; geçen yıl 9,6 milyar metreküp gaz ya da toplam ihracatın yüzde 38'ini almıştır. Üçüncü sırada yüzde 9,1 pay ya da 2,3 milyar metreküple Gürcistan yer almaktadır. Ayrıca Suriye, 2025 yılında bu Kafkasya ülkesinden yaklaşık 500 milyon metreküp gaz satın almış olup bu, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin gaz ihracatının yüzde ikisinden biraz azdır.

Avrupa ülkeleri arasında başlıca alıcılar, 2025 yılında 9,5 milyar metreküp gaz alan İtalya ve 1,1 milyar metreküp alan Yunanistan'dır. Azerbaycan Cumhuriyeti gazının diğer Avrupalı alıcıları arasında Bulgaristan, Macaristan, Romanya, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Slovakya, Slovenya ve Ukrayna yer almakta olup 2026 yılında da Bakü Almanya ve Avusturya'ya gaz ihracatına başlamıştır.

Azerbaycan Cumhuriyeti Devlet Gümrük Komitesi verilerine göre, 2025 yılında ülkenin ihraç ettiği doğal gazın mali değeri 8,8 milyar doların biraz üzerinde kaydedilmiştir.

İhracat boru hattı ağı; Güney Gaz Koridoru'ndan Türkiye ile takas anlaşmasına

Azerbaycan Cumhuriyeti'nin küresel pazarlara gaz ihracatının ana güzergâhı, «Şahdeniz» sahasının gazının arz edildiği üç bin 500 kilometre uzunluğundaki «Güney Gaz Koridoru» (SGC) ağıdır. Güney Gaz Koridoru üç boru hattından oluşmakta olup ilk bölümü Azerbaycan Cumhuriyeti ve Gürcistan topraklarından geçen «Güney Kafkasya Boru Hattı»dır.

İkinci bölüm Türkiye topraklarından geçen «Trans Anadolu Boru Hattı» (TANAP), üçüncü bölüm ise Yunanistan ve Arnavutluk üzerinden ve ayrıca Adriyatik Denizi yatağından İtalya'ya ulaşan «Trans Adriyatik Boru Hattı»dır (TAP).

Ayrıca, Azerbaycan Cumhuriyeti gazının bir kısmının Gürcistan'a teslim edildiği «Hacıqabul-Kazak» ana boru hattı da aktiftir. Suriye'ye gaz ihracatı da Türkiye ile takas (swapl) anlaşması çerçevesinde ve «Türkiye-Suriye» gaz boru hattı üzerinden gerçekleştirilmektedir.