Tesnim Haber Ajansı'nın uluslararası servisinin haberine göre, Avrupa Birliği Dışişleri Bakanları bugün Ermenistan'da yeni bir sivil misyonun faaliyete geçmesine yeşil ışık yaktı. Bu misyon, görünürde Erivan'a seçim süreçlerinde dışarıdan müdahale, siber saldırılar ve yasadışı siyasi finansman gibi hibrit tehditlerle mücadelede yardımcı olma amacıyla tasarlanmıştır.

Önümüzdeki aylarda faaliyetlerine başlayacak olan bu misyon, iki yıllık bir görev süresine sahip olacak ve "Avrupa Birliği'nin Ermenistan'daki Ortaklık Misyonu" (EUPM Armenia) olarak adlandırılacaktır.

Ermenistan geçen yıl Aralık ayında Avrupa Birliği'ne bir talep göndererek bu heyetin konuşlandırılmasını talep etmişti. Brüksel ve Erivan'daki istişareler ve kapsamlı görüşmelerin ardından, geçen hafta ittifakın üye ülkelerinin büyükelçileri oybirliğiyle bu misyonun kurulması önerisine olumlu oy kullandı.

Misyonların Değiştirilmesi; Sınır İzlemeden Başkent Odağına

Avrupa Birliği'nin yeni misyonu (EUPM Armenia), fiilen birliğin Ermenistan'daki önceki misyonunun yerini alacaktır. EUMA adı verilen önceki misyon, 2023 yılında görünürde Ermenistan ve Azerbaycan Cumhuriyeti sınırlarını izlemek ve karşılıklı güvenin güçlendirilmesine ve pekiştirilmesine yardımcı olmak amacıyla kurulmuştu.

Önceki dört yıllık sınır heyetinin görevi 2027 yılının başlarında sona erecektir. Önceki sınır misyonunun 200'den fazla üyesi vardı ve resmi olarak devriye gezerek ve saha raporları hazırlayarak Ermenistan'ın sınır bölgelerinde istikrara yardımcı olmak ve Erivan ile Bakü arasındaki ilişkilerin normalleşmesine yönelik çabaları desteklemek için konuşlandırılmıştı.

Buna karşılık, yeni misyonun daha sınırlı ancak daha odaklı bir şekilde faaliyet göstermesi beklenmektedir. Sadece 20 ila 30 temsilcisi olacak ve bunlar ağırlıklı olarak başkentte konuşlanarak Ermenistan hükümet yetkilileriyle yakın ve doğrudan işbirliği içinde çalışacaklardır.

Mevcut belgelere göre, yeni misyonun Azerbaycan Cumhuriyeti ile herhangi bir bağlantısı olmayacaktır; ancak Avrupa Birliği'nin önceki belgelerinden birinde, Brüksel'in Bakü'deki yetkililerle temaslarını sürdüreceği, Avrupa Birliği'nin Ermenistan'a desteğinin hedeflerini onlara açıklayacağı ve devam eden barış süreci üzerindeki olası olumsuz etkileri önleyeceği vurgulanmıştı.

Brüksel'in Seçim Mühendisliği Çabası ve Kremlin Karşıtlığı

Avrupalı bakanlar tarafından onaylanan belgede doğrudan bir atıf olmasa da, Ermenistan'a gönderilecek yeni misyonla ilgili temel endişenin, özellikle 7 Haziran'da yapılması planlanan yaklaşan Ermenistan parlamento seçimleriyle bağlantılı olarak Rusya'nın nüfuzu ve müdahalesiyle mücadele etmek olduğu oldukça açıktır.

İsimlerinin açıklanmasını istemeyen birkaç Avrupa Birliği diplomatu, Brüksel'in 'Moldova'nın başarılı deneyimi' olarak bilinen şeyi Ermenistan'da da tekrarlamayı umduğunu belirtti.

Geçen yıl Moldova'da yapılan parlamento seçimlerinde, Batı yanlısı ve Avrupa yanlısı güçler iktidarı korumayı başardı. O zaman Kişinev'e tam bir misyon gönderilmemiş olsa da, Avrupa Birliği sözde seçimle ilgili Rusya'nın yanlış bilgilerini tespit etmek ve etkisiz hale getirmek için bakanlıklara temsilciler sağlamıştı.

Bu misyonun ayrıca Ermenistan'ın yaklaşan yerel seçimlerinde ve parlamento seçimlerinden sonra yapılması muhtemel anayasa değişikliği referandumunda rol oynaması ve Batı'nın arzuladığı süreci desteklemesi planlanmaktadır. Teklifte açıkça, Avrupa misyonunun ilgili güvenlik kurumlarına stratejik danışmanlık sağlamanın yanı sıra operasyonel düzeyde destek yoluyla Ermenistan'ın hibrit tehditlere karşı direncini ve dayanıklılığını artırması gerektiği belirtilmiştir.

Avrupa'nın Güney Kafkasya'dan Geleneksel Aktörleri Tasfiye Hamlesi

Sızan belgelere göre, bu misyon, Ermenistan'ın ilgili bakanlıklarına ve kurumlarına bilgi manipülasyonu ve dış müdahale (FIMI), siber suçlar ve seçimler ile siyasi alandaki yasadışı finansal akışlarla mücadele konusunda stratejik danışmanlık sağlamayı içermektedir. Bununla birlikte, 'Avrupa Dış Eylem Servisi'nin (AB'nin dış politika kanadı) önceki belgesinde, Moskova'nın Ermenistan'daki nüfuzuyla mücadele etmenin gerekliliği açıkça vurgulanmıştı.

Bu belgede, sağlanan yardımın 'Rusya'nın istikrarı bozucu faaliyetleri' olarak adlandırılan şeye karşı açıkça yönlendirilmesi gerektiği belirtilmişti; zira Batı'nın iddiasına göre Moskova, Erivan'ın kademeli olarak Avrupa Birliği'ne yönelmesine tepki olarak Ermenistan'a yönelik sert politikalarını yoğunlaştırmıştır. Bu bağlamda, Avrupa Birliği'nin, Rusya'nın konumlarının zayıfladığı koşullarda, bölgesel aktörleri Moskova'nın kucağından çıkarmak için bu tarihi fırsatı kaçırmaması gerektiği vurgulanmıştır.

Avrupa ve Ermenistan Zirvesi; Üyelik Vaadi Olmadan Sembolik Gösteri

Avrupa Birliği ve Ermenistan arasında 5 Mayıs'ta Erivan'da düzenlenecek ilk liderler zirvesi, bölgenin jeopolitik haritasında Erivan'ın Brüksel için öneminin bir başka açık göstergesidir. Bu toplantıya Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa katılacak. Bu buluşma, Ermenistan'ın başkentinde düzenlenecek 'Avrupa Siyasi Topluluğu' (EPC) toplantısından sadece bir gün sonra gerçekleştirilecek.

Bununla birlikte, bu zirvenin taslak bildirisi, toplantının pratik bir kazanımdan ziyade daha sembolik bir nitelik taşıdığını göstermektedir. Ermenistan hükümetinin Avrupa Birliği'ne katılım konusundaki son retoriğine rağmen, taslakta bu konuya herhangi bir atıfta bulunulmamıştır. Bunun yerine, sadece Avrupa Birliği'nin, Ermenistan'ı Avrupa yapılarına yaklaştırmak için ilişkileri güçlendirme, reform gündemini ve uzun vadeli kalkınmayı destekleme taahhüdünü teyit ettiği belirtilmiştir. İran ve Ukrayna ile ilgili konuların da bu toplantıda tartışılması beklenirken, Azerbaycan Cumhuriyeti ile ilgili olarak sadece barış sürecine destek ifadesiyle yetinilmiştir.

Yaptırım Uygulama Baskısı ve Vize Muafiyeti Vaadi

Dikkat çekici nokta, bu taslakta Rusya'ya doğrudan bir atıf bulunmaması, ancak 'Ermenistan'ın geleceğinin dış baskı olmadan belirlenmesi gerektiği' vurgusunun Kremlin'e açık bir ima olmasıdır. Brüksel ayrıca Ermenistan'ın, Moskova'ya karşı uygulanan yaptırımların, özellikle çift kullanımlı mallar konusunda delinmesini önlemede daha aktif bir rol oynamasını talep etmektedir.

Bu belgede, Ermenistan'a yeni bir mali destekten bahsedilmemiş olup, yalnızca önceki paketlerle (270 milyon avro yardım ve 2,5 milyar avro yatırım) yetinilmiştir. Askeri yardım konusunda da yeni bir taahhüt görülmemektedir. Taslağın başka bir bölümünde vize serbestisine atıfta bulunulmakta ve bu alanda önemli ilerlemeler kaydedildiği ve hedefin, on yılın sonuna kadar Ermeni vatandaşlarının çoğu Avrupa Birliği üye ülkesine vizesiz seyahat edebilmesi olduğu belirtilmektedir. Karadeniz Denizaltı Elektrik İletim Kablosu gibi projeler ve Metsamor Nükleer Santrali'nin kapatılması yol haritası da gündemde yer almaktadır.