دختری از دیار بدره با روایتی از قیر، آب و پشتکار

به گزارش خبرگزاری تسنیم از ایلام، این نخبگان استان هستند که به‌عنوان سرمایه‌ها و ثروت‌های اصلی، ایلام قوی را با اندیشه‌ها و ایده‌های فناورانه خود شکل می‌دهند. سحر عبداللهی یکی از این نخبگان استان است که در صنعت شیمی حرف‌هایی برای گفتن دارد و می‌خواهد قیر را از ماده‌ای خام به محصولی فناورانه بدل کند و تشنگی زمین را با دانش خود التیام بخشد. بنابراین در استانی که نفت و قیر در رگ‌هایش جاری است، گاهی گران‌بهاترین گنج نه در اعماق زمین، بلکه در ذهن دختری جوان از دیار بدره می‌جوشد.

دانش‌آموخته دکتری تخصصی شیمی آلی دانشگاه ایلام

سحر عبدالهی مسیر علمی خود را از سال 1393 تا 1404 در سه مقطع کارشناسی شیمی محض، کارشناسی ارشد و دکتری در دانشگاه زادگاهش طی کرد. 

او در دوره دکتری با راهنمایی دکتر محمد سلیمان‌بیگی، پژوهش‌هایش را به دنیای هیدروکربن‌های قیری و سنگین پیوند زد، مسیری که حاصلش نگارش حدود 10 مقاله بین‌المللی، نزدیک به 30 مقاله همایشی و تألیف چندین کتاب بوده و او را به عنوان دانشجوی نمونه کشور و برگزیده جایزه البرز رسانده است. 

اما نقطه عطف درخشان کار او کوشش برای عبور از مرز مقاله و آزمایشگاه و رسیدن به محصولی متناسب با نیازهای واقعی جامعه است، کوششی که در نهمین دوره جایزه امیدآفرین پروفسور ایرج نبی‌پور بنیاد نخبگان استان بوشهر نیز دیده شد.

وقتی قیر فقط یک ماده خام نیست

در نگاه عمومی قیر بیشتر با راه‌سازی شناخته می‌شود، اما نگاه پژوهشی می‌تواند مسیر دیگری پیش روی این ظرفیت سیاه ارزشمند قرار دهد. عبدالهی در حوزه هیدروکربن‌های قیری و نفتی، اختراعی دارد که به تأیید سازمان مالکیت معنوی و سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی ایران رسیده است.

 در کنار این دستاورد او بستری بر پایه نیتروبیتومین برای تولید کود آهسته‌رهش توسعه داده؛ بستری که هدفش بهبود نگهداشت آب و بررسی اثر آن بر رشد گیاه، به‌ویژه در شرایط کم‌آبی است.

مسأله‌ای به نام آب

بر اساس گزارش فائو، در سال 2023 حدود 86 میلیارد مترمکعب از برداشت آب در ایران به بخش کشاورزی اختصاص داشت و شاخص تنش آبی کشور 80.43 درصد اعلام شد، آماری که اهمیت اصلاح شیوه‌های مصرف آب را نشان می‌دهد. از سوی دیگر کودهای متداول ممکن است پیش از جذب کامل توسط گیاه، بخشی از مواد مؤثر خود را از طریق آبشویی از دست بدهند. به همین سبب فناوری کودهای آهسته‌رهش مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است، زیرا تنظیم شتاب آزادسازی عناصر غذایی می‌تواند به هماهنگی بهتر میان نیاز گیاه و زمان دسترسی به مواد غذایی کمک کند و بخشی از تلفات کود را کاهش دهد.

عددی امیدوارکننده اما آزمایشگاهی

عبدالهی می‌گوید؛ ظرفیت نگهداشت آب بستر مورد مطالعه در مقایسه آزمایشگاهی حدود سه برابر پرلیت بوده و زمان بازیابی شرایط رطوبتی آن حدود 80 ساعت در برابر 28 ساعت پرلیت ثبت شده است. این ارقام از منظر پژوهشی قابل توجه‌اند اما او تأکید می‌کند که این نتایج مربوط به آزمون بستر است و نمی‌توان آن را مستقیم معادل صرفه‌جویی آب در مزرعه دانست و برای پاسخ به این پرسش که کشاورز در عمل چه میزان آب کمتر مصرف خواهد کرد؟ به آزمایش‌های میدانی بیشتری نیاز است.

از بنه زاگرس تا آینده کشاورزی

یکی دیگر از بخش‌های قابل توجه فعالیت عبدالهی، توجه به گونه بومی بنه یا پسته وحشی است، درختی ارزشمند در زیست‌بوم زاگرس که استقرار و رشد آن در شرایط کم‌آبی دشوار است و از آنجا که بنه و پسته خوراکی به یک جنس گیاهی تعلق دارند، نتایج این پژوهش می‌تواند زمینه‌ای برای مطالعه‌های تکمیلی در حوزه باغداری پسته نیز فراهم کند، هرچند تعمیم مستقیم نتایج به پسته خوراکی بدون آزمایش‌های مستقل امکان‌پذیر نیست. 

این رویکرد پژوهش را از یک موضوع صرفا آزمایشگاهی به مسئله‌ای مرتبط با منابع طبیعی و حفاظت از پوشش گیاهی زاگرس پیوند می‌دهد.

ارزش افزوده‌ای که هنوز به سرمایه‌گذاری نیاز دارد

ایلام از ظرفیت‌های نفتی، گازی و معدنی برخوردار است اما بهره‌مندی واقعی از این ظرفیت‌ها زمانی اتفاق می‌افتد که مواد اولیه از مرحله فروش خام عبور کنند و در زنجیره فرآوری قرار گیرند. 

عبدالهی معتقد است؛ ارزش اصلی فناوری در آن است که ماده اولیه پس از فرآوری به محصولی با کیفیت کنترل‌شده تبدیل شود. 

با این حال، محاسبه دقیق ارزش افزوده اقتصادی این طرح به اطلاعاتی همچون قیمت ماده اولیه، هزینه فرآوری، بازده تولید و قیمت فروش محصول نهایی نیاز دارد و هنوز نمی‌توان رقم مشخصی برای سودآوری آن اعلام کرد.

در صورت توسعه خط تولید نیمه‌صنعتی، زمینه فعالیت برای نیروهای متخصص در حوزه شیمی، فرآوری مواد، کنترل کیفیت و آزمایشگاه فراهم می‌شود؛ هرچند تعداد فرصت‌های شغلی به میزان سرمایه‌گذاری و ظرفیت تولید وابسته است.

حلقه مفقوده، فاصله دانشگاه تا صنعت

یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی پژوهشگران فناور، فاصله میان نتیجه آزمایشگاهی و ورود محصول به بازار است. عبدالهی به محدودیت دسترسی به تجهیزات تخصصی، هزینه بالای ساخت نمونه نیمه‌صنعتی، نیاز به آزمون‌های استاندارد و دشواری تأمین سرمایه اشاره می‌کند و معتقد است صنایع بزرگ استان باید فرصت بیشتری برای ارزیابی توان علمی پژوهشگران بومی فراهم کنند نه با حمایت شعاری، بلکه با آزمون محصول، سنجش کیفیت و ارزیابی اقتصادی. 

به اعتقاد او اجرای پروژه‌های مشترک دانشگاه و صنعت و فراهم کردن فرصت آزمون در محیط واقعی می‌تواند به کاهش فاصله میان پژوهش و تولید کمک کند.

امیدی که باید به محصول برسد

سحر عبدالهی برای ادامه مسیر خود سه مطالبه اصلی دارد؛ تأمین مالی هدفمند برای ساخت تجهیزات پایلوت، فراهم شدن زیرساخت ایمن برای تولید آزمایشی و ایجاد مسیر ارتباطی مؤثر با صنایع نفت، گاز، پتروشیمی و بخش کشاورزی.

او که فرزند جانباز دوران دفاع مقدس است، مسئولیت‌پذیری و ایستادگی را از خانواده آموخته و باور دارد علم زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که در خدمت جامعه قرار گیرد.

داستان این بانوی پژوهشگر ایلامی یادآور یک واقعیت مهم است، استان‌ها برای توسعه تنها به منابع طبیعی و سرمایه مالی نیاز ندارند، بلکه به انسان‌هایی نیاز دارند که میان ظرفیت‌های موجود و نیازهای واقعی جامعه پل بزنند. 

مسیر این دستاورد هنوز به آزمون‌های میدانی، ارزیابی‌های فنی و اقتصادی و ورود به بازار نیاز دارد، اما همین کوشش برای تبدیل دانش بومی به فناوری کاربردی، می‌تواند نقطه آغاز امیدی تازه باشد.

 شاید مهم‌ترین پرسش پیش روی مدیران استان نیز همین باشد؛ وقتی یک پژوهشگر بومی برای تبدیل ظرفیت‌های قیری و معدنی به محصول فناورانه قدم برداشته است، چه سازوکاری وجود دارد تا نتیجه سال‌ها تحصیل و پژوهش، در قفسه آزمایشگاه باقی نماند و به تولید و اشتغال منجر شود؟

انتهای پیام/180/